السیسی نقاب را کنار زد

پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: مصر با وجود گذشت دو سال از انقلاب 25 ژانویه2011 همچنان مانند کشوری است که در ابتدای یک انقلاب به سر می برد. جمعه ها به مناسبت برگزاری نماز جمعه، خیابان های مصر شاهد درگیری بین طرفداران محمد مرسی و نظامیان است. برگزاری همه پرسی قانون اساسی همانند نقطه عطفی برای عبور از بحران و رسیدن به تفاهمی ملی محسوب می شود، اما این امر در مصر برعکس بوده است. نظامیان مصری با حمایت از عدلی منصور رئیس جمهور موقت این کشور، قانون اساسی تدوین شده توسط کمیته پنجاه نفره به ریاست عمرو موسی را به همه پرسی گذاشتند و امیدوار بودند با مشارکت اکثریت مردم در این همه پرسی شرایط برای گذار مصر از بحران به آرامش و ثبات فراهم شود. اما مشارکت 38 درصدی مردم در این همه پرسی نشان داد که تا رسیدن به ثبات داخلی راه درازی در این کشور در پیش است. اخیرا هم نظامیان مصری با ارتقای درجه عبدالفتاح السیسی از ژنرالی به ارتشبدی وی را مکلف به حضور در انتخابات ریاست جمهوری کردند. در این مطلب دلایل عدم ثبات در مصر بررسی و نگاهی به هدف السیسی برای ریاست جمهوری خواهیم داشت.

چرایی تداوم درگیری ها در مصر

یکی از مهم ترین سوالاتی که ذهن تحلیلگران حوزه خاورمیانه را درگیر کرده است، چرایی عدم امکان اجماع در بین نخبگان و گروه های داخلی مصری است. دلیل این امر به سابقه تمدنی و جامعه مدنی قوی مصر در مقایسه با سایر کشورهای عربی برمی گردد. در واقع با عدم دخالت ارتش در انقلاب 2011 همه انتظار یک انقلاب نسبتا آرام را داشتند. اما اتفاقات دو سال گذشته مخصوصا در شش ماهه اخیر نشان داد که مصر نیز با گذار به سمت ثبات داخلی و اجماع ن��بگانی فاصله زیادی دارد. یکی از مهم ترین دلایل تداوم درگیری ها به عدم تحمل مخالف و تمامیت خواهی گروه های داخلی به ویژه نهادهای نظامی و ارتش بر می گردد.

ارتش مصر که با شرکت در جنگ های اعراب و اسرائیل در میان افکار عمومی جهان عرب جایگاه ویژه ای به دست آورده بود و در انقلاب 2011 باز این جایگاه را ارتقا داد، در کمتر از یک سال بعد از انتخابات ریاست جمهوری و پیروزی محمد مرسی نشان داد که در هفت دهه گذشته آن چنان غرق در قدرت سیاسی شده است که امکان سهیم شدن در این قدرت با گرو های دیگر را نمی پذیرد و تنها به قبضه کامل قدرت راضی می شود. بنابراین ارتش با کودتای نظامی که علیه مرسی انجام داد دوباره قدرت را به دست گرفت و با تدوین قانون اساسی تحت نظارت خود، راه را برای قبضه مجدد قدرت هموار کرد. بررسی محتوایی قانون اساسی جدید نشان دهنده حذف اخوان المسلمین به عنوان مهمترین رقیب نظامیان و افزایش قدرت نظامیان و وزیر دفاع است.

تروریستی خواندن اخوان المسلمین از سوی دولت مصر و حذف این گروه از فعالیت های سیاسی دلیل مهمی برای تداوم درگیری ها در این کشور است. نباید فراموش کرد که اخوان المسلمین در سال 1928 یعنی بیش از شش دهه است که تاسیس شده است و با بنیادهای خیریه و آموزشی زیادی که در مصر تاسیس کرده است، ریشه در جامعه مصر دوانیده و نمی توان آن را حذف کرد. همان طوری که در هشت دهه گذشته هیچ قدرتی امکان حذف کردن این حزب را نداشته است.

دخالت برخی از کشورهای منطقه نیز دلیل دیگری برای عدم فروکش کردن درگیری ها در مصر است. در واقع برخی از کشورهای منطقه همانند عربستان که در مقابل اخوانی ها به صورت علنی قرار گرفته و از سلفی ها و نظامیان مصری حمایت می کند با تحریک گروه های طرفدار خود سعی در ایجاد بی ثباتی و عدم اجماع نخبگانی در این کشور را دارند. حتی اگر نظامیان حاضر به دادن امتیاز به بزرگ ترین رقیب خود یعنی اخوان المسلمین باشند، تحریک و دخالت برخی کشورها مانع از این امر خواهد شد.

خیز السیسی برای پست ریاست جمهوری

زمانی که عبدالفتاح السیسی به بهانه حمایت از اراده مردمی وارد صحنه سیاسی مصر شد و مرسی را برکنار و رئیس جمهور موقت را انتخاب کرد، کاملا مشخص بود که نظامیان برنامه ای از پیش تعیین شده را اجرا می کنند. السیسی این برنامه را کاملا هوشمندانه اجرا کرد و نقطه اوج برنامه وی نیز برگزاری همه پرسی و معرفی خود به عنوان تنها منجی کشور بی ثبات مصر بود. در واقع وی خود را جمال عبدالناصری دیگر معرفی کرد که کمر به خدمت و نجات مصر بسته است. وی با القای این نگرش در بین هواداران خود، تصمیم خود را برای ریاست جمهوری گرفت. نظامیان مصری نیز با اجماع کامل از وی حمایت و وی را برای انتخابات ریاست جمهوری به نوعی به عدلی منصور، رئیس جمهور موقت مصر، معرفی کردند.

اما این تصمیم السیسی دوران مبارک را برای مصریان تکرار و تاریخ را به عقب بر می گرداند. نظامیان مصری در شش دهه گذشته نه تنها نتوانستند مصر را در جایگاه واقعی آن در منطقه نشان دهند، بلکه به این کشور نقشی منفعل نیز بخشیدند. (هرچند در دوره جمال عبدالناصر اقدامات مهمی صورت گرفت و وی خود را شخصیتی پان عرب معرفی کرد که در مقابل دشمنان عرب عزمی راسخ دارد)

بنابراین در حالی که مصر همچنان درگیر نزاع های داخلی است - و در آخرین نمونه روز جمعه در سه انفجار پیاپی بیش از  100 نفر کشته و زخمی شدند-، تصمیم نظامیان مصری برای وارد کردن السیسی به رقابت های انتخابات ریاست جمهوری همانند بادی می ماند که آتش درگیری های داخلی در مصر را شعله ورتر می کند. این تصمیم و اقدام نظامیان یک دهن کجی بزرگ به انقلابیون مصری است که با دادن کشته و زخمی های زیاد حکومت نظامیان را سرنگون کردند و حالا باید بار دیگر به حکومت آنان تن دهند. در واقع نظامیان از حکومت اسلام گراها در یک سال گذشته تنها به عنوان کاتالیزوری برای ترمیم چهره خود استفاده کردند. اکنون سوال مهمی که در مورد مصر می توان مطرح کرد این است که انقلاب 2011 برای رسیدن به چه اصولی بود و آیا با رئیس جمهور شدن السیسی اصول انقلاب 2011 معنا دارند؟/