مدالیته ای دیگر در زمین بی اعتمادی

پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: در هفته جاری، یعنی روز 20 بهمن، ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی مدالیته جدیدی را امضا کردند. این مدالیته به حل و فصل 7 موضوع دیگر از مسائل باقی مانده میان ایران و آژانس می پردازد. صدور این مدالیته در راستای تفاهمات صورت گرفته در قالب برنامه اقدام مشترک بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای 1+5 (توافقنامه ژنو) است. طبق بیانیه مشترکی که ایران و آژانس در این باره منتشر کردند، دو طرف در چارچوب همکاری­ های طرفینی ماه های قبل، جلسات فنی را در روزهای 19 و 20 بهمن ماه 92 برگزار کردند و ضمن مرور مباحث قبلی، در خصوص 7 اقدام عملی که توسط ایران تا 25 اردیبهشت ماه 1393 اجرا خواهد شد، توافق کردند.

امضای مدالیته جدید، دومین مدالیته بین ایران و آژانس انرژی اتمی است. مدالیته اول در دولت نهم و در زمان مسئولیت آقای لاریجانی بر پرونده هسته ای کشورمان و ریاست البرادعی بر آژانس بود که با موفقیت پشت سر گذاشته شد و البراعی اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران تمام سؤالات آژانس را پاسخ اقناع کننده داده است. با وجود این، از اواخر دوران البرادعی، آژانس طرح مطالعات ادعایی درباره برنامه هسته ای ایران را مطرح کرد و جمهوری اسلامی ایران در این جهت پاسخ های متعدد و مستندی را به آژانس ارائه کرد که یک نمونه آن پاسخ مفصل 100 صفحه ای بود. با این حال مطالعات ادعایی آژانس با آغاز ریاست آمانو بر آژانس، همچنان ادامه یافت و یکی از مسائل چالشی در این مطالعات، خواسته های آژانس برای بازرسی از برخی مراکز نظامی کشور بود که ایران این خواسته را بی ارتباط با برنامه هسته ای می دانست. این روند ادامه یافت، تا این که با آغاز دولت روحانی، و انتقال پرونده هسته ای از شورای عالی امنیت ملی به وزارت خارجه، مسئولان وزارت خارجه کشورمان در ادامه مذاکرات دولت دهم با آژانس، به دنبال امضای مدالیته جدید با آژانس برآمدند و در آبان ماه سال جاری توافقاتی در این زمینه انجام شد. ادامه این روند منجر به صدور مدالیته جدید در هفته جاری شد.

طبق بیانه صادر شده توسط ایران و آژانس، موارد توافق شده در مدالیته جدید چنین است:

1- ارایه اطلاعات مورد توافق طرفین و دسترسی مدیریت شده مرتبط با معدن ساغند یزد؛

2- ارایه اطلاعات مورد توافق طرفین و دسترسی مدیریت شده مرتبط با کارخانه تغلیظ اردکان؛

3- تحویل پرسشنامه اطلاعات طراحی (DIQ) بروز شده راکتور IR-40 (اراک)؛

4- اتخاذ اقدام در جهت به نتیجه رسانیدن رهیافت پادمان برای راکتور IR-40 (اراک)؛

5- ارایه اطلاعات مورد توافق طرفین و تنظیم بازدید فنی از مرکز لیزر لشکرآباد؛

6- ارایه اطلاعات مواد چشمه (source material)، که هنوز به ترکیب و خلوص لازم برای ساخت سوخت و یا غنی سازی نرسیده‌ است، شامل واردات چنین موادی به ایران و استخراج اورانیوم از فسفات توسط ایران؛

7- ارایه اطلاعات و توضیحات به آژانس به منظور ارزیابی اظهاریه ایران در مورد نیاز یا کاربرد توسعه EBW (نسل جدید چاشنی‌های ایمن).

مدالیته جدید در حالی از ایران می خواهد اقدامات هفتگانه را انجام دهد، که نگرانی های زیادی برآمده از نوع تعاملات آژانس با جمهوری اسلامی ایران به ویژه در زمان مدالیته اول وجود دارد. در مدالیته اول، با این که البرادعی پاسخ های ایران را تأیید کرد، آژانس انرژی هسته ای تحت فشار قدرت های غربی این اقدام ایران را به عنوان گامی جهت پایان مطالبات و خواسته های خود از ایران قرار نداد و با طرح مطالعات ادعایی، عملا مدالیته را از دورن تهی کرد و سیاسی کاری آژانس نتایج بررسی های حقوقی و فنی را بی خاصیت کرد. با این وجود چه تضمینی هست که بعد از پاسخ دهی ایران به مدالیته جدید، آژانس خود را از فشار سیاسی غرب و آمریکا برهاند و باب مطالعات ادعایی خود از ایران را بسته و از شبهه افکنی پیرامون برنامه هسته ای ایران خودداری کند؟

سابقه برخورد آژانس انرژی هسته ای با پرونده هسته ای ایران، سابقه ای مثبت و قانع کننده نیست، در حالی که جمهوری اسلامی همواره حسن نیت و اقدام عملی خود را در شفاف سازی برنامه هسته ای اش نشان داده، اکنون آژانس انرژی اتمی باید تضمین های لازم را به ایران بدهد که این مدالیته را مبنای پایان بخشیدن به مطالعات ادعایی از ایران قرار دهد، نه این که آن را فرصتی جهت اعمال فشار غرب و آمریکا بر ایران جهت تضعیف موضع کشورمان در مذاکرات گام نهایی توافق ژنو قرار دهد.

در این وضعیت ضرورت هوشیاری مسئولان وزارت خارجه کشورمان بیش از پیش احساس می شود، مسئولان وزارت خارجه با دو جبهه سنگین دیپلماسی در برنامه هسته ای مواجه هستند؛ جبهه توافقنامه ژنو و جبهه مدالیته جدید با آژانس. نباید فشار کاری برآمده از رایزنی در این دو جبهه سبب غفلت شود و در این وضعیت آژانس انرژی اتمی تحت فشارهای سیاسی غرب و آمریکا، مدالیته جدید را به سکوی افزایش توان چانه زنی آمریکا و تروئیکای اروپا در مسیر اجرای توافقنامه ژنو قرار دهد.

 این مدالیته جدید نیازمند بررسی و واکاوی دقیق است. آمریکا و اروپا در توافقنامه ژنو با محاسبه و سنجش جلو آمده اند؛ سنجش مقدار ذخایر معادن اورانیوم ایران و نیز حرکت به سوی سنجش توان نظامی و دفاعی کشورمان. غربی ها تلاش می کنند از رهگذر توافق ژنو محاسبات خود را در این دو موضوع کامل کنند تا در ادامه برنامه های خود در مواجه با ایران را بر این مبنا تنظیم نمایند. مدالیته جدید صرفا باید مبنای راستی آزمایی بیشتر در برنامه هسته ای ایران باشد، نه مبنای جمع آوری اطلاعات مورد نظر آمریکا و غرب./