سوریه پس از نشست ژنو 2

پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: با توجه به اهمیت و پیچیدگی های بحران سوریه، اوضاع این کشور به ویژه پس از مذاکرات ژنو-2، از ابعاد مختلفی قابل بررسی است. در این یادداشت به بررسی آخرین وضعیت سوریه با تکیه بر مهمترین تحولات اخیر می پردازیم:

1) نشست ژنو 2: دور اول و دوم نشست ژنو-2 با حضور نمایندگان دولت سوریه و ائتلاف معارضان، بدون نتیجه پایان یافته است. در این مذاکرات دو طرف حتی برای تنظیم دستور گفتگوهای آتی به توافق نرسیدند و هنوز تاریخی برای نشست بعدی اعلام نشده است. اخضر ابراهیمی، نماینده دبیرکل سازمان ملل که ریاست نشست را به‌عهده داشت در پایان ضمن عذرخواهی از مردم سوریه گفت: دو طرف درگیر جنگ در سوریه دارای تضاد شدیدی بوده و حاضر به پذیرفتن راه حل سیاسی و مورد قبول نیستند.

جمع بندی ابراهیمی کاملا درست است؛ زیرا خواسته های دو طرف صد و هشتاد درجه با یکدیگر متفاوت است: معارضان قائل به ایجاد دوره انتقالی بدون حضور بشار اسد هستند و در مقابل، نظام سوریه بقای حاکمیت با حضور شخص بشار اسد راه اصلی برون رفت از بحران می داند. شاید به همین دلیل است که اخضر ابراهیمی از روند آشتی در سوریه کاملا ناامید شده و این روزها زمزمه استعفای او به گوش می رسد.

2) تشتت در صفوف معارضان: گروه معارضان موسوم به «ائتلاف ملی» که مدعی نمایندگی از طرف اکثریت مردم سوریه است، دچار بحران سیاسی درونی ‌شده است و فاقد انسجام است. ساختار «ارتش آزاد» فروپاشیده و میدان جنگ در سوریه به ‌دست گروه‌های افراطی تروریستی افتاده است؛ گروه هایی که حتی به یکدیگر رحم نمی کنند. این گروه ها، سران مخالفان سیاسی در خارج از سوریه را قبول ندارند و خود را تحت فرمان ائتلاف ملی نمی دانند. بنابراین ائتلاف ملی قادر به تصمیم گیری در باره امور میدانی همچون آتش بس نیست. توافقاتی همچون ارسال امان نامه و تسلیم افراد مسلح و یا آتش بس در مناطقی همچون حمص، مستقیما میان ارتش سوریه و گروه های تروریستی انجام می پذیرد.

شکاف‌های سیاسی و فروپاشی بخش نظامی ائتلاف ملی تا حدی است که قدرت مانور سیاسی آن ها را بسیار محدود کرده است. جبهه ضدسوری نیز دریافته‌ است که این گروه هیچ وزنی نداشته و در درون سوریه فاقد مقبولیت است؛ در نتیجه تمرکز و حمایت اصلی معطوف به گروه های تروریستی در میدان است.

3) دور جدید حمایت از تروریسم: حمایت های تازه از گروه های تروریستی در سوریه با هماهنگی های اطلاعاتی و تسلیحاتی مثلث آمریکا – سعودی و اردن صورت می گیرد. آمریکا بر این باور است که بدون کناره‌ گیری بشار اسد، امکان یافتن راه‌حل سیاسی امکان‌پذیر نخواهد بود، لذا کاخ سفید همچنان به ادامه تلاش برای حل سیاسی این بحران معتقد است و در عین حال کمک‌های خود را به مخالفان بشار اسد ادامه می دهد.

در همین راستا جای شگفتی ندارد زمانی که می شنویم وزارت دادگستری آمریکا در جدیدترین گزارش خود٬ نام «ابو محمد جولانی» رهبر جبهه النصرة٬ را از فهرست خطرناک‏ترین تروریست‏ها خارج کرده است. ابو محمد، نفر ششم لیست ۱۰ نفره پیشین وزارت دادگستری آمریکا بود. معنای این اقدام آن است که واشنگتن حمایت جدید خود را از تروریست‎های سوریه با محوریت جبهه النصره رسما آغاز کرده و حتی از پشتیبانی آشکار مالی و تسلیحاتی تروریست ها ابایی ندارد.

در شرایط فعلی تلاش آن است تا گروه تروریستی دولت اسلامی عراق و شام موسوم به «داعش» که از حمایت های جبهه ضدسوری بی نصیب نمانده به حاشیه رانده شود، زیرا ابوبکر البغدادی رهبر این گروه، دست به اقدامات خودسرانه ای زده و خشم رهبر القاعده (ایمن الظواهری) را برانگیخته است. درگیری داعش با ارتش آزاد و حتی جبهه النصره علاوه بر جنگ قدرت و خودسری داعش، در عین حال حاکی از رقابت بازیگران خارجی همچون عربستان و ترکیه در صحنه سوریه است. طنز ماجرا اینجاست که برخی رسانه های منطقه ای وابسته به سعودی مدعی شده اند داعش ساخته و پرداخته ایران و سوریه است تا در صفوف معارضان سوری شکاف ایجاد کند!

4) دست برتر نظام سوریه: شواهد موجود نشان می دهد که ارتش سوریه در میدان دست برتر را دارد و موفقیت‌های زیادی به دست آورده است، به طوری که دولت بشار اسد هم اکنون بیش از 75 درصد کشور را در کنترل خود گرفته است. اکنون عملیات در مناطق راهبردی همچون حلب در شمال و القلمون در غرب (با محوریت یبرود) ادامه دارد. مردم به طور عموم از خرابکاری ها و خشونت‌های گروه‌های تروریستی انزجار پیدا کرده‌ و شعار برگزاری انتخابات برای تشکیل دولت آینده ملی را پذیرفته ‌اند. حتی در شهرهای دمشق و حلب تظاهرات گسترده ای در حمایت از نظام برپا شده است.

بشار اسد اعلام کرده است تا چند ماه دیگر (اوایل تابستان) در سوریه انتخابات عمومی و سراسری برگزار خواهد شد. بشار اسد، هم در جنگ موفق عمل کرده است و هم در تنظیم سیاست راهبردی برای آینده سوریه دست برتر را دارد. ارتش سوریه نیز وجهه ملی پیدا کرده و نماد وحدت و مقاومت سوریه محسوب می شود؛ در مقابل، گروه‌های تروریستی با اسامی متعدد و پراکنده قرار دارند و به هیچ وجه از حمایت مردم سوریه برخوردار نیستند.

در پایان باید گفت نشست بی‌حاصل ژنو-2 نشان داد که اختلافات حاد میان نظام و معارضان و در سطح خارجی اختلاف نظر میان واشنگتن ـ مسکو موجب بن‌بست در راه حل سیاسی شده است. در صورت عدم راهکار سیاسی، این میدان نبرد است که سرنوشت بحران را تعیین می کند. واقعیت های میدانی حاکی از برتری نظام و ارتش است، هر چند با توجه به پیچیدگی های بحران و تعدد بازیگران داخلی و خارجی، دورنمایی از فیصله نهایی بحران، حداقل در کوتاه مدت به چشم نمی خورد.

خطر گسترش موج تروریسم از سوی گروه‌های تروریستی در سوریه به کشورهای همسایه مانند عراق، لبنان، اردن و ترکیه زنگ خطر را برای اغلب کشورهای منطقه و حتی در سطح بین‌الملل به‌ صدا در آورده است، اما به رغم شعارهای ضد جنگ و ضد تروریسم، عزمی برای مبارزه با این پدیده شوم وجود نداشته و بلکه به منظور ادامه بحران و نابودی زیرساخت های سوریه و فرسایش جبهه مقاومت، گروه های تروریستی تکفیری از حمایت سازمان یافته منطقه ای و فرامنطقه ای برخوردار هستند.

در چنین شرایطی می توان گفت سوریه به نیابت از جامعه جهانی مشغول نبرد با تروریسم بوده و بدون آن که به تحرکات و نشست های فرمایشی بین المللی همچون ژنو-2 امیدی بسته باشد، تلاش دارد ثبات و امنیت را به کشور بازگرداند./