چرا اردوغان در انتخابات پیروز شد

قاسم غفوری

سرانجام انتخابات شهرداری‌های ترکیه به عنوان آزمونی بزرگ پیش روی دولت با محوریت حزب عدالت و توسعه به نخست‌وزیری رجب طیب اردوغان برگزار شد.

براساس نتایج شمارش آرا،‌ حزب اردوغان (عدالت و توسعه) حدود 46 درصد از کل آرا را کسب کرد. در رتبه بعدی هم حزب جمهوری‌خواه خلق (مهم‌ترین حزب مخالف) 28 درصد از آرا را به خود اختصاص داد. حزب اردوغان همچنین توانست در شهرهای استانبول و آنکارا نیز پیروز شود.

اردوغان پس از اعلام نتایج اولیه انتخابات گفت: آرای مردمی دست‌های کسانی را که استقلال ترکیه را نشانه گرفته‌ بودند و در پی سوءاستفاده از صندوق‌های رأی بودند، از بین برد. ترکیه به معارضانی حقیقی غیر از معارضان کنونی نیاز دارد؛ زیرا این معارضان در پی ایجاد تفرقه میان مردم و تبعیض هستند.

نخست‌وزیر ترکیه، پیروزی نامزدهای حزب عدالت و توسعه را نشانه اعتماد مردم ترکیه و شکست مخالفان و توطئه‌گران دانست. وی در سخنرانی خود بارها به تندی از «فتح‌الله گولن» فعال دینی ـ سیاسی ترکیه‌ای آمریکانشین انتقاد کرده و به روال هفته‌های گذشته، به جای آنکه مستقیماً از او نام ببرد، با به کاربردن لفظ «پنسیلوانیا»، محل اقامت گولن، او را عامل مشکلات امنیتی ترکیه دانسته است.

هرچند پیروزی حزب اردوغان در انتخابات شهرداری‌ها از یک سو موقعیت وی را در برابر مخالفان تقویت می‌کند و حتی انگیزه وی برای حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری را قوت می‌بخشد، اما همچنان یک سوال اساسی مطرح است و آن اینکه، چرا باوجود چالش‌های اقتصادی و نارضایتی گسترده مردمی از سیاست‌های غربگرایانه اردوغان از جمله اقدامات خصمانه وی علیه سوریه، مردم بار دیگر به اردوغان اعتماد و نمایندگان وی را انتخاب کردند؟

برای پاسخ به این پرسش، بررسی تحولات درونی و بیرونی ترکیه، امری قابل توجه است. نخست؛ عملکردهای ماه‌های اخیر اردوغان است. اردوغان هرچند که همچنان بر غربگرایی اصرار دارد چنانکه شاهد تشدید تحرکات نظامی ترکیه علیه سوریه هستیم، اما در حوزه داخلی و خارجی، گام‌هایی در چارچوب مطالبات مردمی برداشته است. بخشی از این تحرکات در قبال افزایش آزادی‌های اجتماعی به‌ویژه اجرای وعده‌های اردوغان در باب آزادی فعالیت زنان محجبه است، چنانکه در انتخابات اخیر این کشور، مردم شاهد حضور زنان محجبه بودند که با استقبال چشمگیری نیز همراه شد. در حوزه بیرونی نیز ترکیه بهبود روابط با عراق، جمهوری اسلامی ایران و برخی کشورهای شرقی نظیر چین و ژاپن و... را در پیش گرفت که با استقبال و حمایت مردمی همراه شد.

دوم؛ عملکردهای جریان‌های لائیک و غربگرا در ساختار درونی ترکیه بوده است. جریان‌هایی مانند جریان گولن و جمهوری‌خواه خلق که بر اصل بازگشت ترکیه به دوران آتاتورک و حذف اسلامگرایی از این کشور تأکید داشتند.

جریان‌هایی که در صورت به قدرت رسیدن، دستاوردهای سال‌ها‌ی اخیر مردم ترکیه در حوزه اسلام‌خواهی را نابود می‌سازند. در این شرایط، مردم ترکیه باوجود نارضایتی از رفتارهای دولتمردان آنکارا به نخست‌وزیری اردوغان در حوزه داخلی و بیرونی، میان گزینه بد و بدتر، گزینه بد را انتخاب کرده تا مانع از بازگشت کشورشان به دوران حاکمیت لائیک‌ها گردند.

به عبارتی دیگر می‌توان گفت که رأی مردم ترکیه به هم‌قطاران اردوغان در انتخابات شهرداری‌ها، دادن فرصتی دیگر به اردوغان و جریان‌های اسلامگرا بوده تا بتوانند با اصلاح رفتارهای نادرست سه سال اخیر خود، بار دیگر در مسیر مطالبات مردمی قرار گیرند. استمرار مخالفت‌های گسترده با تحرکات نظامی ترکیه علیه سوریه و همراهی کشورشان با آمریکا، نشانگر این اصل مهم است که رأی مردم ترکیه صرفاً یک فرصت برای دولت اردوغان بوده، نه نشانه تأیید سیاست‌های وی.

تاریخ این فرصت را نیز می‌توان تا زمان انتخابات پارلمانی دانست. مردم ترکیه با رأی خود در انتخابات شهرداری‌ها در کنار مقابله با طرح‌های جریان‌های ضد اسلامگرایی، این فرصت را ایجاد کردند تا اردوغان بتواند تا انتخابات پارلمانی، صداقت رفتاری خود را به مردم اثبات کند. امری که در صورت تحقق نیافتن، شکست حزب عدالت و توسعه در انتخابات پارلمانی را رقم خواهد زد.

در جمع‌بندی کلی از آنچه ذکر شد، می‌توان گفت اردوغان در صورتی می‌تواند از پیروزی در انتخابات شهرداری‌ها برای رسیدن به اهداف خود از جمله پیروزی در انتخابات پارلمانی و ریاست‌جمهوری بهره گیرد که سیاست‌های نادرست خود را در عرصه داخلی و خارجی جبران کند و در مسیر خواست مردم گام بردارد. تلاش برای اجرای مطالبات اسلام‌خواهانه مردم و نیز پایان دادن به همراهی با غرب و کشورهای مرتجع عربی می‌تواند زمینه‌ساز این مهم باشد. دگرگونی در رفتارهای خصمانه در مقابل سوریه و پایان دادن به اجرای طرح‌های غرب در قبال این کشور را می‌توان سرآغازی مهم برای پاسخگویی اردوغان به اعتماد مردم به وی دانست که می‌تواند نقشی مهم در تقویت حمایت‌های مردمی از او در برابر مخالفان داشته باشد.