بایسته های حرکت در گام نهایی مذاکرات هسته ای

پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: برگزاری دور اخیر مذاکرات هسته ای میان ایران و اعضای 1+5 در وین، مولد دغدغه های طبیعی در ذهن ملت ایران به عنوان دارندگان حق قانونی استفاده از انرژی صلح آمیز هسته ای در مقابل زیاده خواهی های آمریکا و دوستان غربی وی است. این دغدغه های طبیعی برخاسته از حقوق مسلم پیش بینی شده برای اعضای آژانس بین المللی انرژی اتمی ( از جمله جمهوری اسلامی ایران) وفق اساسنامه های آژانس و توافقنامه ان.پی.تی است، به ویژه این که جی کارنی، سخنگوی کاخ سفید، روز شنبه این هفته در پاسخ به پرسشی مبنی بر امکان تغییر رویکردها در ایران پس از روی کار آمدن دولت جدید، با انتقاد از ایران  و با اشاره به اینکه  کشورش در حال رایزنی با مقامات ایرانی درباره مسئله هسته‌ای است، گفت که رویکرد واشنگتن درباره تهران هیچ تغییری نکرده است. موضع صریح سخنگوی کاخ سفید - که مطابق با رفتار مقامات آمریکایی است- هشداری است به این که دولت ایران در گام نهایی مذاکرات هسته ای دقت و حساسیت بسیار زیادی در حفظ مسائل اصولی خود داشته باشد.

مطابق اعلام نظر آقای دکتر ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان، هم اکنون طرفین به نیمه مسیر خود رسیده و در عین حال همچنان برخی اختلافات میان ایران و اعضای 1+5 به قوت خود باقی است.

اگرچه وزارت امور خارجه کشورمان با استناد به محرمانه بودن مذاکرات از ذکر موارد دقیق اختلافی خودداری کرده، اما به نظر می رسد این اختلافات در زمینه "اولویت بندی و نحوه رفع تحریم ها"، " تلاقی مسائل غیر هسته ای با موضوع اصلی مذاکره"، " نحوه فعالیت راکتور آب سنگین اراک"، " چگونگی ادامه تحقیقات هسته ای توسط دانشمندان و دانشجویان ایرانی" ، "درصد غنی سازی اورانیوم" ، "لحاظ کردن  صریح حق غنی سازی برای ایران در متن  توافق نهایی" و ... باشد. همان گونه که مشاهده می شود، در هر یک از حوزه های مذکور نیاز به چانه زنی زیادی وجود دارد. اظهار نظرهای متعدد مقامات غربی و رویکرد عملی مقامات آمریکایی و اروپایی نشان داده است که هر یک از این موارد می تواند به پاشنه آشیلی جهت سوء تفسیر نسبت به توافقنامه نهایی تبدیل شود.

آنچه در جریان مذاکرات هسته ای اخیر میان ایران و اعضای 1+5 ( مذاکرات وین 3) گذشت، نشان از اصرار طرف مقابل نسبت به طرح موازی مسائل غیر مرتبط به مسئله هسته ای و اتصال آن ها به مذاکرات جاری دارد. تصویب قطعنامه پارلمان اروپا در قبال جمهوری اسلامی ایران در آستانه مذاکرات اخیر، مؤید بازی حساب شده ایالات متحده آمریکا و تروئیکای اروپایی در قبال تهران است. در روز نخست مذاکرات وین3، بخش اعظمی از کنفرانس خبری مایکل مان، سخنگوی کاترین اشتون، صرف پاسخگویی نسبت به سوالات خبرنگاران در خصوص قطعنامه اخیر پارلمان اروپا در قبال ایران شد. همین مسئله نشان می دهد که اقدام پارلمان اروپا در آستانه مذاکرات به صورتی کاملا هدفمند صورت گرفته است. تلاش مقامات غربی در خصوص ایجاد نوعی انحراف تحلیلی- خبری در افکار عمومی ایران از طریق طرح مسائل موازی و غیر مرتبط با پرونده هسته ای ایران، راهبردی است که غرب طی ماه های اخیر به گونه ای صریح و علنی از آن پیروی می کند. این روند پس از امضای توافقنامه موقت ژنو تشدید شده است.

مطابق آنچه وزیر امور خارجه کشورمان و مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا اعلام کرده اند، از دور بعدی مذاکرات ( 23 اردیبهشت ماه) طرفین برای نگارش پیش نویس نهایی آماده می شوند. در چنین شرایطی می توان تصریح کرد که "حرکت واقعی در دور نهایی" مذاکرات هسته ای آغاز شده است. با این حال حرکت در دور نهایی مذاکرات، تابعی از "احتیاط دقیق"، "واکنش  حساب شده " و " چینش همه احتمالات در کنار یکدیگر " است. در چنین شرایطی باید از هرگونه پیش بینی هیجان زده اجتناب کرد و نتیجه مذاکرات را تابعی از رفتار طرف مقابل در خصوص پذیرش حقوق مسلم هسته ای ایران و نگارش توافقنامه ای قابل قبول ( به لحاظ حقوقی و راهبردی) دانست. در این برهه باید میان "توافق بد" و " عدم توافق" و "توافق قابل قبول" نوعی خط کشی و مرزبندی مفهومی و راهبردی صورت گیرد. بدیهی است که انعقاد توافقی نامطلوب که تضمین کننده واقعی حقوق هسته ای ملت ایران نباشد،  به مراتب نسبت به  عدم توافق بدتر خواهد بود.

از سوی دیگر، لازم است  در طول مذاکرات آتی "مطالبه گری از اعضای 1+5" در خصوص نقض حقوق مسلم ایران در ان .پی. تی را در دستور کار جدی تیم مذاکره کننده هسته ای قرار داد. همچنین اقدامات مقامات آمریکایی و اروپایی در خصوص عدم عمل موثر به تعهداتشان در توافقنامه ژنو و وضع برخی تحریم های جدید علیه افراد و شرکت ها، جملگی در حداقلی ترین و خوشبینانه ترین حالت ممکن، مترادف با " سوء نیت طرف مقابل در مذاکرات " و در حالتی دیگر به معنای " نقض عینی و  حقوقی توافقنامه" است. در چنین شرایطی باید ضمن بازتعریف دقیق خطوط قرمز هسته ای و تفهیم آن به طرف مقابل، به کنترل رفتاری اعضای 1+5 در مراحل حساس پیش رو پرداخت.

نکته مهم تر اینکه هر یک از اعضای 1+5 کماکان به صورت بالقوه می توانند حکم یک برهم زننده بازی نهایی هسته ای را پیدا کنند. در چنین شرایطی باید با گاردی محکم و بسته در میدان مذاکرات ظاهر شد. ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا پس از امضای توافقنامه ژنو عملا نشان داده اند که در صورت باز بودن گارد دیپلماتیک کشورمان، به طرح مطالبات غیر منطقی و وقیحانه ای در قبال ایران اسلامی روی خواهند آورد. از این رو باید از تجربیات به وجود آمده طی ماه های  اخیر بهترین درس ممکن را فرا گرفت و تسلیم رویکرد دوگانه و متناقض کشورهای غربی نشد. بدیهی است که هر گونه کُرنش خواسته یا ناخواسته در برابر خواسته ها و طرح مطالبات غیر منطقی از سوی طرف غربی، منجر به پیشروی طرف مقابل در مسیر خطرناک خود خواهد شد.

در نهایت اینکه مذاکرات اخیر وین نشان داده است که هنوز اختلافاتی اساسی میان ایران و اعضای 1+5 در خصوص حل پرونده هسته ای باقی مانده است؛ اختلافاتی که حل و فصل آنها مرهون اتخاذ رویکردی جدی، محکم و حساب شده  در مقابل ایالات متحده آمریکا و اتحادیه اروپا خواهد بود./