سیاست خارجی و دنیای پرتلاطم

جهان و انتخابات آمریکا: بیم‌ها و امیدها / دکتر سیدمحمد کاظم‌ سجادپور

انتخابات آمریکا به مرور وارد مراحل خاص و مشخص‌تر شده، از مرحله رقابت‌های کلان عبور کرده و عمدتاً انتظار می‌رود که نبرد نهایی بین اوباما از طرف دمکرات‌ها و مک‌کین از طرف جمهوریخواهان، سرنوشت انتخابات را رقم زند. جهان نسبت به این انتخابات، بیش از گذشته حساس است. شاید بتوان گفت که انتخابات کنونی ریاست جمهوری آمریکا، جهانی‌ترین انتخابات دوران بعد از جنگ سرد و دو دهه گذشته است. چرا جهان نسبت به انتخابات کنونی آمریکا، بیش از پیش توجه دارد؟ بازشناسی چند واقعیت روشن کننده دلایل حساسیت و توجه جهانی نسبت به انتخابات آمریکا و بیم‌ها و امیدهایی بین‌المللی پیرامون آن است.‌

واقعیت عمده و بنیادین، میراث بوش و چرخش و دگرگونی جایگاه جهانی آمریکا در دوران او و پروژه‌هایی است که براساس استنباط‌های بوش و اطرافیان او طراحی و اجرا شده و نه فقط آمریکا و رئیس جمهور آینده را با چالش روبرو ساخته، بلکه کل جهان را در ابهام‌ها و بیم‌های فراوانی فرو برده است. بوش جزو معدود رهبران جهانی است که قبل از پایان دوره ریاست جمهوری خود، با نقدهای فراوانی به عنوان میراث ناهنجار و پراشتباه شناخته می‌شود فرد‌کاپلان‌ ‌Fred Kaplan در کتاب جدیدالانتشار <خوش خیالان: چگونه چند ایده‌کلان، قدرت آمریکا را ویران کرد>، روشن می‌سازد که چگونه اشتباه تحلیلی و عملیاتی بوش و تیم او در مورد افزایش قدرت نسبی آمریکا در پایان جنگ سرد و تصور آنها در خصوص قدرت فائقه و بلامنازع آمریکا و اینکه واشنگتن بعد از یازده سپتامبر 2001 (شهریور 1380) می‌تواند هر کاری را انجام دهد، در عمل آمریکا را ضعیف کرد. ماجرایی که دولت بوش در عراق و افغانستان آفریده، بر همه مناسبات جهانی اثر گذاشته و دست‌کم تا یک دهه آینده، اثرات مستقیم آن بر کنش و واکنش‌های منطقه‌ای و جهانی بارز و هویدا خواهد بود. آنچه بوش از خود بجا گذاشته، در عنوان کتاب جدید تحلیل‌گر آمریکایی جاکوب وایزبرگ‌ ‌Jacob Weisberg با عنوان تراژدی بوش‌ ‌Bush Tragedy منعکس است. واقعیت تراژیک میراث بوش، جهان را با این پرسش روبرو کرده که آمریکا در سیستم بین‌المللی به کدام سو خواهد رفت؟ تعیین سمت و سوی سیاست خارجی آمریکا، اگر بزرگترین چالش کاندیداهای موجود در عرصه رقابت‌های انتخاباتی نباشد، بی‌تردید از بزرگترین آنهاست.‌

شرایط بین‌المللی کنونی آمریکا که پیوند خورده با میراث بوش است. حساسیت واقعیت دیگری را به تصویر می‌کشد و آن بحران اعتماد جهانی به آمریکاست. واقعیت بحرانی مزبور در نوشته‌ها و سخنان مک‌کین و اوباما منعکس است. در مقاله‌ای که اوباما در شماره ژوئیه - اوت 2007 (مرداد و شهریور 1386) مجله <امور خارجی> منتشر ساخت، بخشی از مطالب خود را به موضوع بازسازی اعتماد به آمریکا اختصاص داد. مک‌کین نیز در شماره نوامبر و دسامبر 2007 (آذر و دی 1386) همین مجله نوشت که الان زمان آن فرا رسیده که این نسل، اعتماد جهان را به آمریکا بازسازی کند. بحران عدم اعتماد به آمریکا ناشی از قدرت جهانی آمریکا از یک سو و چالش‌های بنیادین مدیریت این قدرت توسط سیاستمداران از سوی دیگر است. عدم تناسب بین قدرت جهانی آمریکا و ضعف‌های سترگ مدیران سیاست خارجی این کشور، همه دنیا را به سرنوشت انتخابات آمریکا حساس کرده است.‌

پیوند بین ترکیب ساختار اجتماعی و اقتصادی آمریکا با سیاست‌های خارجی و جهانی، واقعیت دیگری است که توجیه‌کننده، حساسیت‌های بین‌المللی به انتخابات جاری ریاست جمهوری آمریکاست. برآمدن اوباما و مبارزه انتخاباتی او با هیلاری کلینتون، ساختار اجتماعی داخلی آمریکا که پیوند خورده با چالش‌های مربوط به مسائل نژادی و جایگاه سیاهان است، طبقات فرودست، زنان و مهاجرین و ریشه‌های مذهبی آنها نیز در معرض توجه جهانی قرار دارد. این چالش‌ها، در دنیای به هم پیوسته امروز، فراملی بوده و فراگیر هستند. از سوی دیگر، بسیاری از مسائل سیاست خارجی آمریکا مخصوصاً روابط آمریکا با کشورهای در حال توسعه بطور عام و کشورهای مسلمان نشین و خاورمیانه، در ارتباط مستقیم با این چالش‌ها قرار می‌گیرند. در این چارچوب، اوباما نه فقط یک شخص، بلکه یک پدیده قلمداد می‌گردد. آیا او که از جنس متفاوتی با سایر کاندیداهاست، می‌تواند با بهره‌گیری از پیشینه نژادی، مذهبی و اجتماعی خود، مشکلات نرم‌افزاری سیاست خارجی آمریکا در سطح جهان را حل کند؟ حساسیت این پرسش در کنار واقعیت دیگری باید مطرح شود و آن وضعیت اقتصادی آمریکا، احتمال بروز بحران رکود در آن کشور و پیامدهای جهانی آن است. مخصوصاً در زمانی که نقش تصور و برداشت‌‌ ‌‌(Speculation) در اقتصادهای به‌هم پیوسته، بیش از هر زمان دیگری است.

مجموعه واقعیت‌های مربوط به میراث بین‌المللی بوش، بحران اعتمادجهانی نسبت به آمریکا و پیوند بین ساختار اجتماعی و اقتصادی آمریکا یا چالش‌ها و مسائل فراملی، در این مقطع خاص و پرتلاطم سیاست بین‌الملل، انتخابات ریاست جمهوری آمریکا را تبدیل به یکی از عمده‌ترین مسائل جهانی کرده است. بیم بازیگران سیاسی در سرتاسر جهان این است که رئیس جمهور آینده، نتواند در این پیچ تاریخی، آنچه از بوش بجا مانده را سامان دهد و البته امید به چرخش‌ها و دگرگونی‌ها هم وجود دارد. اما آیا بوش در چند ماهی که به پایان ریاست جمهوریش مانده، درایت خواهد داشت و یا ماجراجویی بیشتری خواهد کرد؟