تردیدزدایی با دستان خالی

پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا، از چهارشنبه گذشته سفر خود را به شرق آسیا آغاز کرد و در اولین گام به دیدار "شینزو آبه"، نخست وزیر ژاپن رفت، در حالی که شماری از شهروندان توکیو در اعتراض به سفر اوباما به ژاپن مقابل محل اقامت نخست‌ وزیرشان تظاهرات کردند و وی را فاشیست لقب دادند. معترضان با بالا بردن پلاکاردهایی که روی آن نوشته شده بود "شینزو آبه فاشیستی خطرناک است" بر لزوم توقف تلاش ها برای ایجاد پایگاه های نظامی جدید در ژاپن تاکید کردند. اوباما بعد از دیدار دو روزه با شینزو آبه راهی کره جنوبی شد و البته مردم این کشور نیز پیش از سفر اوباما به سئول، تظاهراتی را در اعتراض به پایگاه های نظامی آمریکا در کره جنوبی برپا کرده بودند. با این حال یکی از برنامه های مهم اوباما در سئول، بازدید از واحدهای نظامی آمریکا در این کشور بود. سفر اوباما به کره جنوبی زمانی انجام شد که احتمالات پیرامون آزمایش اتمی جدید کره شمالی بالا گرفته و از همین رو اوباما به پیونگ یانگ هشدار داد اگر چهارمین آزمایش بمب اتمی را انجام دهد با واکنش سختی روبرو می شود.

رئیس جمهور آمریکا بعد از پایان سفر خود به سئول، وارد مالزی و فیلیپین می شود. سفر آسیایی اوباما قرار بود در اکتبر سال گذشته انجام شود که به علت تعطیلی دولت فدرال آمریکا - به خاطر عدم تصویب بودجه از سوی کنگره این کشور- در دقایق آخر از سوی کاخ سفید لغو شد. ملغی شدن این سفر در آن زمان ابهامات زیادی را برای متحدان آمریکا در آسیا، درباره ظرفیت سیاست خارجی ایالات متحده برای دفاع از متحدان منطقه ای خود در شرق آسیا به وجود آورد؛ آن هم زمانی که قدرت و نفوذ چین در منطقه روز به روز در حال افزایش است.

 این روزها سایه چنین ابهامات و تردیدهایی همچنان بر سر اوباما سنگینی می کند و رئیس جمهور ایالات متحده راه دراز و ناهمواری را جهت غلبه بر این وضعیت پیش رو دارد. در بحبوحه تنش ها بین مسکو و واشنگتن بر سر اوکراین، ناکامی کاخ سفید در تغییر اوضاع سوریه به نفع خود، ناتوانی در مهار قدرت منطقه ای ایران، شکست مذاکرات سازش فلسطین و رژیم اسرائیل و در نتیجه توافق گروه های فلسطینی با یکدیگر جهت حفظ وحدت، مشکلات اقتصادی آمریکا و مهم تر از همه افزایش قدرت و توان بازیگری چین در شرق آسیا و آسیای جنوب شرق، این سؤال جدی را پیش می آورد که آیا دولت اوباما خواهد توانست قدرت و نفوذ خود را در شرق آسیا حفظ کند؟ بسیاری از تحلیلگران پاسخ این سؤال را منفی می دانند و البته سیاستمداران کشورهای دوست آمریکا در آسیای شرقی نیز ناامید از این موضوع هستند، تا جائی که شینزو آبه چندی قبل در مصاحبه با روزنامه فایننشال تایمز با اشاره به انتقادهای بین المللی از سیاست خارجی آمریکا تأکید کرد واشنگتن به طور مشخص در حال ضعیف‌تر شدن است.

این روزها متحدان آمریکا در شرق آسیا نگران هستند که تمرکز آمریکا بر مسائل خاورمیانه سبب غفلت کاخ سفید از شرق آسیاه شده و چین از این فرصت استفاده کرده و قدرت و سیطره اقتصادی خود را در این مناطق گسترش داده است. در این جهت شبکه خبری ABC نیوز آمریکا با اشاره به نگرانی های متحدان آمریکا در قبال تعهدات این کشور در قبال آنها در شرق آسیا در مواجه با رشد قدرت و نفوذ چین می نویسد: رشد قدرت و نفوذ چین در شرق آسیا موجب شده است تا متحدان این کشور در منطقه درباره نقش توازن بخش آمریکا در منطقه با سوالاتی مواجه شوند و معتقدند که بحران اوکراین، سوریه و مذاکرات تشکیلات خودگردان و رژیم اسرائیل بر سیاست خارجی آمریکا سایه افکنده و موجب خروج آسیا از کانون توجهات سیاست خارجی این کشور شده است.

شبکه آمریکایی CNN با پرداختن به سفر اوباما به شرق آسیا و اهداف وی از این سفر نوشت: در قبال اقدامات روسیه در اوکراین و الحاق شبه جزیره کریمه به خاک روسیه از سوی ولادیمیر پوتین، آمریکا فقط به اعمال چند تحریم بسنده کرده و اعلام داشته است که گزینه نظامی در مواجه با روسیه را در دستور کار ندارد.

این رسانه آمریکایی در ادامه اعلام می دارد: این برخورد آمریکا در قبال تحولات اوکراین، موجب نگرانی کشورهای منطقه آسیا به ویژه ژاپن که دارای مناقشات ارضی با چین هستند شده است.

این در حالی است که منتقدان سیاست خارجی اوباما، اتفاقا تمرکز دولت آمریکا بر شرق آسیا را بیش از اندازه می دانند و نتیجه آن را ناکامی کاخ سفید در حفظ منافع خود در خاورمیانه می دانند. روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز، این موضع را چنین تشریح می کند: بسیاری بر این باورند که سیاست خارجی باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا باید بر منطقه‌ای که آینده را از آن خود ساخته، یعنی آسیا متمرکز شود.

این روزنامه با اشاره تلویحی به ظرفیت محدود سیاست خارجی آمریکا و موانع به وجود آمده بر سر راه سیاست خارجی آمریکا و سردرگمی سیاست گذاران آمریکایی که قصد دارد تمرکز خود را از اروپا و خاورمیانه به آسیا معطوف کند، می نویسد: البته همه از انتشار خبر سفر اوباما به آسیا خوشحال نیستند، زیرا منتقدان بر این باورند که تعهد آمریکا به منطقه آسیا این باور را در مقامات کاخ سفید بوجود آورده که آینده از آن آسیاست و همین امر نیز باعث شده تا واشنگتن مشکلات خطرناک تری را که در خاورمیانه و اروپا در حال وقوع است، نادیده بگیرد.

با این توضیحات می توان گفت دولت اوباما در یک دوراهی راهبردی گیر افتاده است. از یک سو خواهان تمرکز بر شرق آسیا جهت جلوگیری از قدرت روز افزون چین است و از سوی دیگر این امر را عامل از دست دادن قدرت خود در خاورمیانه می داند. این در حالی است که فشارها و مشکلات اقتصادی آمریکا سبب شده تا بودجه نظامی آمریکا نیز تا حد قابل توجهی کاهش یابد و اعتراضات مقامات نظامی این کشور را برانگیزد. سال گذشته بودجه دفاعی آمریکا نزدیک به 50 میلیارد دلار کاهش داشت و قرار است طی مدت 10 سال بودجه پنتاگون به میزان 500 میلیارد دلار کاهش یابد.

در واقع این روزها کاخ سفید حداقل با دو بحران به شکل عملی درگیر است که البته جایگاه بازیگر شکست خورده را در این دو موضوع تجربه می کند: بحران اوکراین و سوریه. هر دوی این بحران به صحنه شکست یکجانبه گرایی آمریکا تبدیل شده و افول قدرت امریکا و تبدیل شدن آن به یک بازیگر جهانی در میان بازیگران متعدد را بیان می کند. با وجود این تعهدات مختلف آمریکا به کشورهای متحد خود در شرق آسیا و از سوی دیگر بیم این کشورها از قدرت و نفوذ روزافزن چین، عرصه را بر آمریکا تنگ کرده و کاخ سفید باید بپذیرد که تعهدات و صحنه های مداخله و بازی وی در دنیا با قابلیت ها و توانمندی های وی برابری نمی کند. این وضعیت منجر به رشد تصاعدی مشکلات شده و آمریکا را مجبور به عقب نشینی در حوزه های مختلف می کند.

مقامات توکیو نگران پایبندی آمریکا به حفظ عرصه نفوذ ژاپن در مقابل چین هستند؛ کره جنوبی انتظار دارد آمریکا نهیب ترسناکی را به پیونگ یانگ زده و او را از آزمایش های اتمی باز دارد؛ مالزی و فیلیپین ضمن احساس نگرانی از توسعه قدرت چین، از تروریست های تکفیری نیز احساس خطر می کنند و خلاصه متحدان شرقی آمریکا منتظر اطمینان خاطر از حمایت های واشنگتن هستند، در حالی که کاخ سفید، علاوه بر ناکامی های قدیمی در عراق و افغانستان، خود را در اوکراین و سوریه نیز شکست خورده می داند و این وضعیت بر سردرگمی سران ایلات متحده می افزاید. اوباما با دستان خالی به شرق آسیا رفته و چیزی در چنته ندارد تا تردیدهای متحدان خود را پاسخ دهد./