چه کسی راهی کاخ بعبدا خواهد شد؟/حسن احمدی

پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: دومین نشست پارلمان لبنان برای انتخاب رئیس جمهور این کشور چهارشنبه هفته پیش بی‌نتیجه پایان یافت تا آشکار شود که هنوز توافقات لازم در عرصه داخلی، منطقه‌ای و بین المللی برای انتخاب رئیس جمهور جدید لبنان شکل نگرفته است. این روزها لبنان همپای برخی کشورهای دیگر مثل عراق و سوریه در تب و تاب انتخاب رئیس جمهور است و به خاطر تاثیرگذاری فرامنطقه ای و شرایط موجود در منطقه این انتخابات از اهمیت بسیاری برخوردار است.

جریانات سیاسی لبنان مدت‌هاست برای پیروزی در ماراتن انتخابات دورخیز کرده‌اند. اگر چه پارلمان لبنان در دو  دور رأی گیری، در انتخاب رئیس جمهور ناکام ماند، اما در روزهای آتی زورآزمایی جریان ها و احزاب لبنانی نتیجه این انتخاب مهم را مشخص خواهد کرد. از جمله موضوعات قابل توجه در جلسه روز چهارشنبه گذشته حمله نمایندگان گروه 14 مارس (وابسته به سعد حریری و نقطه مقابل مقاومت) به نمایندگان جریان «تغییر و اصلاح» و همچنین «وفا به مقاومت» بود که آنها را متهم کردند، به دلیل عدم حضور در جلسه آن را به تعطیلی کشانده اند.

سازوکار انتخاب رئیس جمهوری

براساس قانون اساسی لبنان رئیس جمهوری در این کشور توسط پارلمان که 128 عضو دارد برگزیده می شود. اصل ۷۳ قانون اساسى مقرر مى دارد حداقل یک ماه و حداکثر دو ماه قبل از مهلت پایان دوره ریاست جمهورى، به دعوت رئیس مجلس براى انتخاب رئیس جمهور جدید مجلس تشکیل جلسه مى دهد و پارلمان از میان کاندیداهای مسیحی، رئیس جمهور را برای یک دوره شش ساله انتخاب می کند و انتخاب مجدد یک رئیس جمهور برای دوره‌ای دیگر ممنوع است.

ماده 49 قانون اساسی لبنان درباره نحوه انتخاب ریاست جمهوری لبنان بیان می دارد: رئیس جمهور در دوره اول رأی گیری بر اساس رأی دو سوم نمایندگان شرکت کننده و در دورهای بعدی بر اساس اکثریت مطلق انتخاب می‌شود. شایان ذکر است براساس میثاق ملی لبنان (امیثاق الوطنی) که توافقی غیر کتبی است و در سال ۱۹۴۳ در ملاقاتی بین اولین رئیس جمهوری لبنان (یک مارونیتی) و اولین نخست وزیر لبنان (یک سنی) حاصل شد، قرار بر این گردید رئیس جمهوری از میان مسیحیان مارونی، نخست وزیر از میان مسلمانان اهل سنت و رئیس مجلس از بین شیعیان این کشور انتخاب و معرفی شود. در تمامی این سال ها گروه های مختلف همواره بر این سنت پایدار بوده اند و هرگز جریان های مختلف تعدی و تخلفی در این اصل نانوشته انجام نداده اند.

انتخاباتی متفاوت

انتخابات های  لبنان به جهت موقعیت ژئوپلیتیکی و وجود بسترهای قبیله ای و طائفی و تاثیرگذاری قدرت های فرامنطقه ای همیشه از اهمیت فراوانی برخوردار بوده است، اما سیزدهمین دور انتخابات ریاست جمهوری لبنان که در فضای خاصی در حال شکل گیری است، با انتخابات های گذشته متفاوت بوده و در واقع مهم تر تلقی می شود. انتخابات پیش روی لبنان در زمانی در حال برگزاری است که در همسایگی این کشور یعنی سوریه، بحرانی بزرگ وجود دارد که تاثیرات فراوان و متقابلی بر همدیگر دارند و در واقع سایه سنگین تحولات سوریه بر انتخابات لبنان کاملا مشهود است. این موضوع برای گروههای سیاسی موجود در این اتخابات نیز از اهمیت کلیدی برخوردار است و نسبت به این مهم دارای مواضعی متفاوت می باشند و پیروزی هر کدام از جریانات سیاسی می تواند بحران سوریه را تحت الشعاع خود قرار دهد. از طرف دیگر پیروزی هر کدام از گروهها می تواند در افزایش یا کاهش نقش فرامنطقه ای قدرت های دخیل در سوریه مؤثر باشد، چرا که صف آرایی قدرت ها در سوریه و لبنان از یک جنس تحلیل می شوند.

صف آرایی گروه ها

در این دور از انتخابات لبنان همانند دوره های سابق، گروههای و طوایف مختلف لبنانی دارای نامزد می باشند. در محافل سیاسی اسامی مختلفی مانند "میشل عون"، "سمیر جعجع"، "هنری حلو" ، "أمین جمیل"، "سلیمان فرنجیه"، "ولید جنبلاط" ،"جان قهوجی"، "ریاض سلامه"، "روبیر غانم"، "جان عبید" و غیره مطرح شده است، اما در انتخابات چهارشنبه گذشته سه تن از چهره‌های شناخته شده مسیحی، کاندیدای ریاست‌جمهوری شده بودند. اولی «سمیر جعجع» 61 ساله، رئیس حزب نیروهای لبنانی موسوم به فالانژها بود که از سوی حزبش کنامزد و سپس از سوی 14 مارس و جریان مستقبل که بر خلع سلاح مقاومت تأکید دارند، مورد حمایت قرار گرفت. جریان المستقبل که توسط سعد حریری تشکیل شد، حزب کتائب که از قدیمی ترین احزاب غربگرای مسیحی است، حزب قوات لبنان که توسط بشیر جمیل و در زمان جنگ های داخلی تأسیس شد و جریان سوسیالیست ترقی خواه به رهبری ولید جنبلاط از احزاب و گروه های مؤثر 14 مارس می باشند. جالب است گفته شود که در دور نخست انتخابات ریاست جمهوری اکثر این احزاب و گروه در حرکتی غافلگیرانه پشت 14 مارس را خالی گذاشته و هر یک بصورت مجزا به معرفی نامزد برای پست ریاست جمهوری پرداختند!

نامزد بعدی «هنری حلو» 61 ساله و نماینده پارلمان از بعبدا و منطقه دروزی نشین عالیه بود که از سوی فراکسیون حزب تحت ریاست ولید جنبلاط در پارلمان برای ریاست جمهوری نامزد شده بود. فراکسیون جنبلاط، 11 کرسی در پارلمان دارد که هنری حلو، یکی از اعضای آن است. ولید جنبلاط با وجود نزدیکی به 14 مارس و سعد حریری، یک روز پیش از برگزاری جلسه پارلمان، موضع خود را در قبال سمیر جعجع محکم و رسماً با نامزدی هنری حلو اعلام کرد. به این ترتیب آرای فراکسیون 11 نفری جنبلاط به سبد سمیر جعجع ریخته نشد و به این ترتیب جعجع نتوانست آرای دو سوم اعضای مجلس را به دست آورد. نامزد سوم «روبر غانم» 72 ساله و نماینده پارلمان لبنان از منطقه بقاع غربی بود. او خود از چهره‌های شناخته شده 14 مارس لبنان است و در حالی که تقریباً تمامی احزاب 14 مارس از جعجع حمایت کرده‌اند، ولی حضور روبر غانم نشان داد که بر سر جعجع اجماع کاملی هم وجود ندارد.

علاوه بر این نامزدها، در این انتخابات، میشل عون، نامزد احتمالی جریان 8 مارس ( وابسته به مقاومت) است، اگر چه گفته می شود سمیر جعجع نیز به دنبال همگرایی با حزب الله است و میشل عون نیز به دنبال متقاعد کردن برخی از اعضای 14 مارس، ولی حزب الله این حرکت جعجع را موقتی و صرفا جهت گذار از این مرحله تحلیل می کند. میشل عون  همگرایی شیعه و سنی و توافق و همراه نمودن مسیحیان از گروههای مختلف را راهبرد خود اعلام نموده و این مهم را پیگیری می نماید. لازم به ذکر است گروه 8 مارس 57 کرسی، گروه 14 مارس 54 کرسی ، مستقل ها 5 کرسی و گروه جنبلاط نیز 8 کرسی را در پارلمان لبنان در اختیار دارند.

 انتخابات لبنان و نقش کشورهای خارجی

موقعیت ژئوپلیتیکی لبنان، 225  کیلومتر مرز ساحلی در دریای مدیترانه، 79 کیلومتر مرز با رژیم صهیونیستی و 375 کیلومتر مرز با سوریه به علاوه تنوع اقوام و ادیان در این کشور، حساسیت و نگاه قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای نسبت به نحوه توزیع قدرت در این کشور برانگیخته است. کشورهای دخیل در امور داخلی لبنان، در دو گروه صف آرایی می کنند که این صف آرایی سال هاست در صحنه داخلی این کشور وجود دارد و در این انتخابات نیز کشورهای مذکور به دنبال اعمال نفوذ در این عرصه می باشند. جبهه نخست به سردمداری غرب و به خصوص ایالات متحده است که به جبهه ضد مقاومت نیز شهره شده اند و کشورهایی نظیر آمریکا، کشورهای اروپایی، رژیم صهیونیستی و وابستگان آنها در منطقه مثل عربستان سعودی، قطر، بحرین و اردن را شامل می شود و از طریق جریان های همسو با خود، مانند جریان 14 مارس، اهداف خود را پیگیری می نمایند. این جبهه در انتخابات کنونی نیز سعی در روی کار آوردن مهره خود دارد تا از این طریق طرح های آینده آنها برای خاورمیانه با مشکلات کمتری مواجه شود. حمایت آنها شامل کمک های مالی و تبلیغاتی در جهت همراه نمودن سایر گروهها و احزاب است.

در سوی دیگر جبهه حامیان مقاومت قرار دارد که دغدغه آن روی کارآمدن فردی است که حمایت از مقاومت اسلامی منطقه در برنامه های او باشد. در این انتخابات نیز این جبهه در صدد تقویت افرادی با شاخصه های همچون مخالفت با خلع سلاح مقاومت، حمایت از سوریه، مقاومت در برابر رژیم صهیونیستی می باشد که نماد این رویه در خط مشی حزب الله متبلور است. در صورت پیروزی این جریان، جبهه ضد مقاومت منطقه که اکنون تمام هم وغم خود را در سوریه برای سرنگونی بشار اسد به کار بسته است با محدودیت ژئوپلیتیکی مواجه خواهد شد و از طرفی انتخابات آتی سوریه نیز تحت تأثیر این موضوع قرار خواهد گرفت.

راه نسبتا طولانی انتخاب رئیس جمهور

پارلمان لبنان، باید تا قبل از 4 خرداد رئیس‌جمهوری جدید این کشور را از بین نامزدهای مسیحی انتخاب کند، زیرا دوران ریاست جمهوری میشل سلیمان از نیمه شب این روز به پایان می‌رسد. اگر تا روز 4 خرداد رئیس جمهوری لبنان انتخاب نشده باشد که البته تا این زمان هم نیز با تأخیر زیادی مواجه بوده است، آنگاه پارلمان لبنان به هیئت انتخابی تبدیل خواهد شد و دیگر نمی‌تواند هیچ گونه قانونی را از مجلس بگذراند و فقط زمانی دوباره به عنوان مجلس قانونگذاری رسمیت پیدا می‌کند که رئیس جمهوری را انتخاب کرده باشد.همین شرایط است که عملاً باعث می‌شود تا عدم انتخاب رئیس جمهوری، دو نهاد اساسی کشور یعنی ریاست جمهوری و پارلمان را به خلأ قانونی سوق دهد و لبنان را در شرایط نابسامان سیاسی و امنیتی که به بطور قطع و یقین در وهله اول به ضرر مردم تمام می شود قرار خواهد داد.

در عین حال کارشناسان معتقدند با ملاحظه وضعیت لبنان و اختلافات موجود بین گروهها و جریانات سیاسی نمی توان انتظار داشت که جلسات پارلمان لبنان به این زودی به انتخاب رئیس جمهور جدید منتهی شود. این امر دلایل داخلی، منطقه ای و بین المللی دارد، به گونه ای که توافق نهایی حتی بین گروه های حاضر در دو جریان 8 مارس و 14 مارس را هم مشکل نموده است. بحران سوریه عامل دیگری در به تعویق افتادن انتخاب رئیس جمهور لبنان و حصول توافق بین گروه های سیاسی بر سر رئیس جمهور آینده این کشور است.

نتیجه گیری

سیر تحولات لبنان (دو بار تاخیر در جلسه پارلمان لبنان و احتمال ادامه این روند ) و سوریه نشان می دهد عزم گروه های 14مارس و برخی کشورهای وابسته به غرب بر ایجاد رویکرد تازه ای علیه مقاومت در لبنان است، که بر مبنای آن نیروهای حزب الله را از سوریه خارج کنند و با گسیل نیروهای تکفیری به لبنان، زمینه ایجاد آشوب در این کشور را فراهم کنند. درگیری های چند ماهه اخیر در شمال لبنان در این جهت تحلیل می شود که طی آن تروریست‌های فراری از منطقه قلمون به مناطق شمالی این کشور آمده و سعی در ناامن نمودن این کشور را دارند. در سوریه نیز سعی جبهه غربی بر به هم زدن اوضاع عمومی برای تاثیر گذاری منفی بر انتخابات آتی این کشور است و البته همه این تحولات را می بایست در یک زمینه تحلیل نمود، چرا که تحولات سوریه تاثیر مستقیم بر انتخاب رییس جمهور لبنان خواهد گذاشت. از این نکته نیز نباید غافل شد که برخی قدرت های غربی از شعله ورشدن اختلافات در لبنان - که تجربه جنگ 15 ساله و خانمان سوز داخلی را در کارنامه دارد- آن هم بر سر انتخاب رئیس جمهور، به شدت استقبال می کنند و حتی هیزم بر این آتش می اندازند. چرا که معتقدند ادامه روند کنونی و پیچیده تر شدن انتخاب رئیس جمهوری در این کشور می تواند شعله های تضاد و اختلافات را در لبنان  که در راستای منافع آن هاست فزونی بخشد تا زمینه برای سوء استفاده این قدرت ها فراهم گردد. /