خلیفه حفتر راه السیسی را در لیبی دنبال می کند

پایگاه بصیرت؛ گروه بین الملل: اوضاع لیبی همچنان نا آرام و البته در آستانه تغییرات مهمی است و احتمالاتی پیرامون پیاده شدن سناریوی مصر در لیبی مطرح می شود.
"خلیفه حفترگ، ژنرال بازنشسته ارتش لیبی، مدتی است که با تشکیل گروه هایی، عملیات هایی با عنوان عملیات کرامت را علیه گروه های شبه نظامی اسلام گرا در لیبی انجام می دهد. این امر باعث شده است که به نوعی شاهد تقسیم حاکمیت در لیبی باشیم. عده ای معتقدند که حفتر دارد همان راهی را می رود که السیسی در مصر شروع کرد و به ریاست جمهوری رسید. از طرف دیگر نخست وزیر این کشور نیز استعفا داده و این کشور شمال آفریقا وارد موج تازه بحران شده است. آخرین خبرها حاکی از این است که نیروهای وابسته به خلیفه حفتر، توانسته اند بخش های گسترده ای از منطقه "سیدی فرج" واقع در غرب بنغازی را به تصرف خود در آورند.

خبرنگار گروه بین الملل بصیرت برای بررسی ابعاد این مسئله و دیگر تحولات لیبی، با دکتر احمد بخشی کارشناس مسائل افریقا و استاد دانشگاه، گفتگویی انجام داده که در ادامه می آید:

چند هفته قبل نخست وزیر لیبی، احمد معیتیق، استعفا داد. دلایل استعفای وی چه بود و اساسا چرا لیبی حتی از ثبات سیاسی نسبی نمی تواند برخوردار شود؟

دکتر بخشی: باید هر دو موضوع را مد نظر قرار داد. این که نخست وزیر لیبی این برکناری را می پذیرد و رای دادگاه را می پذیرد چند دلیل دارد. یکی از دلایل مربوط به این است که اپوزیسیون اعلام کردند که ایشان وضع مناسبی در رای گیری نداشته و بعد از وقفه ای که در مجلس به وجود آمده توانسته است آرا را به حد نصاب برساند. بحث دیگر فشاری است که در سیستم وجود دارد؛ هم تحولات اخیر و هم تحولات گذشته قابل پیش بینی بود. تحلیل گران در زمان تحولات مربوط به قذافی پیش بینی می کردند که لیبی دارای یک سری بحران هایی خواهد بود. چرا که جامعه لیبی دارای ایرادات ساختاری است، گذشته از آن که دخالت خارجی هم در آن بی تاثیر نبود.

 این مشکلات ساختاری ناشی از این است که در دوره قذافی یک دولت ملت شکل نگرفت و جامعه لیبی جامعه ای است که بیشتر حاصل گروه هایی هست که نتوانستند در ناسیونالیسم واحدی به نام لیبی جمع شوند. عملا یکپارچگی لیبی مثل عراق دوره صدام و مصر دروه مبارک بود که گروه های اجتماعی فعال نبوده و جامعه با ترس پایدار بود. بنابر این پیش بینی بحران ها وجود داشت. شرق لیبی و بنغازی یک مسئله را دارند و طرابلس و جنوب ادعاهای دیگری دارند. در مورد مجلس لیبی هم حتی شکل گیری آن با مشکل مواجه بود به این معنی که از مجلس 200 نفره تنها 80 نفر می توانستند از طریق احزاب ورود پیدا کنند و 120 نفر مستقل بودند و این اجتماع از طریق احزاب ممکن نیست و مجلس شکننده خواهد بود.

 از طرفی جامعه لیبی هم شکننده است، در جنوب ادعای خودمختاری دارند و در شرق و غرب مطالبات خاصی دارند. امروز هم شاهد هستیم که بحث تبدیل شدن به سومالی یا سناریوی مصر هست که نظامیان قدرت را در دست بگیرند. این سناریو ها هم ناشی از تحولاتی است که اسلام گرایان نتوانستند به مطالبات مردمی و انقلابیون پاسخ دهند و کشور به آشوب کشیده شد و ارتش مداخلاتی انجام داد و حتی سناریوی بالکانیزه شدن در خصوص لیبی مطرح است. پس طبیعی است که مردم بین این سناریو ها نظامیان را انتخاب می کنند.

رهبران اخوان المسلمين در ليبي معتقدند خلیفه حفتر، ژنرال بازنشسته ارتش، قصد دارد قدرت را در لیبی به شیوه السیسی در مصر به دست گیرد. این مسئله تا چه میزان احتمال دارد عملیاتی شود؟

دکتر بخشی: در ليبي حزب اخوان المسلمين دوم شد، اما در مصر چون در ابتدا اسلام گرايان روي كار بودند و شكست خوردند اين دغدغه را داشتند كه از بازي سياسي حذف شوند و اين دغدغه در خصوص السيسي درست هم بود.

 خلفيه حفتر از سال ١٩٨٨ با قذافي اختلاف پيدا كرد و قذافي وي را از فرمان دهي بركنار كرد. عملا اختلاف هايي به وجود آمد و ايشان به امريكا رفت تا این كه در سال ٢٠١١ بحث سرنگوني قذافي مطرح شد ودر كنار انقلابيون فعاليت كرد. وی در جامعه پاره پاره لیبی به دنبال به دست گرفتن قدرت است که گروه های مختلف به دنبال قدرت هستند. بخشی ار مشروعیت این گروه ها و تسلط آن ها بر بخش هایی از اجتماع ناشی از این است که هیچ کدام از گروه های سیاسی در درگیری های پس از قذافی نتوانستند سازه ای را ایجاد کنند که در آن امنیت، اقتصاد و فرهنگ مردم باشد و به طور کلی مردم روی آرامش به خودشان ندیدند.
این به یک تئوری روان شناسی برمی گردد که آن را در دهه 30 و 40 اروپا شاهد هستیم، به این معنا که یک فضای هرج و مرجی حاکم می شود و مردم از این هرج و مرج خسته می شوند و هرگروهی ساز خودش را می زند و مطالبات خود را دارند. در نتیجه مردم حاضرند هرج و مرج و آزادی را کنار بگذارند و قدرت را به دست کسی بدهند که برایشان امنیت ایجاد کرده است. همین فضایی که الان در مصر است و شاید در لیبی هم رخ بدهد و شاید بخواهند اقتدارگرایی را به وجود بیاورند که از نوع نظامیان خواهد بود. بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، آفریقای زیر صحرا دگرگون شد، نظامیان یونیفرم نظامیشان را کنار گذاشتند و کت و شلوار پوشیدند و خودشان را به عنوان اصلاح طلب معرفی کردند. این مدل الان در شمال افریقا در حال پیاده شدن است.

دغدغه ای که اخوان المسلمین دارد عملا دغدغه درستی است و خلیفه حفتر دارد همان مسیری را می رود که السیسی در مصر رفته است و بسیاری از اقدامات حفتر با السیسی در مصر هماهنگ است. از طرف دیگر به دلیل شرایط کنونی لیبی که احتمال فدرالیزم یا آشوب در آن وجود دارد و احتمال عملیاتی شدن مدل سومالی و بالکانیزه شدن در این کشور وجود دارد، جامعه ممکن است به این امر که اقتدار نظامی وجود داشته باشد رضایت دهد. حفتر دارد سناریویی در لیبی طراحی می کند که از سناریویی که در مصر وجود دارد عقب تر است. حفتر دارد با اخلالی که در سیستم به وجود می آورد در ابتدا ناکارآمدی دولت و سیستم امنیتی را رقم می زند تا بعدا بتواند سناریوی خود و سناریو هایی که کشورهای غربی که حامی وی هستند، را عملی کند

چه کشورهایی در منطقه از اقدامات خلیفه حفتر حمایت می کنند و دلایل آن ها برای حمایت چیست؟

دکتر بخشی: عملا طیف محافظه کار منطقه مانند امارات و عربستان از حفتر حمایت می کنند. در کل کشورهایی که با اصل و اساس و ایدئولوژی اخوان المسلمین تعارض دارند، طرفدار وی هستند، چرا که اخوانی ها و انقلابیون در شمال افریقا دنبال تغییرند، اما کشورهای عربی به شدت محافظه کار هستند و دنبال حفظ وضع موجود هستند و تمام این اقدامات برای این است که برای خود مشروعیت سازی کنند تا بتوانند حکومت خود را تداوم ببخشند./
 

با تشکر از جناب دکتر بخشی که وقت خود را در اختیار پایگاه بصیرت قرار دادند.

مصاحبه از:یوسف شفیعی