احزاب سیاسی ایران (بخش دویست و پنجاه و یکم)

اتحاد برای مقابله با تحجر و واپسگرایی
در این جلسه مهدی کروبی، موسس حزب اعتماد ملی هشدار داد که اگر همه نیروهای خط امام(ره) متحد نشوند، مرگ جمهوریت و دموکراسی محتمل است. وی گفت: «تشکل متحجر و واپسگرا همواره وجود داشته است، اما میدان برای حضور پیدا نکرده بود ولی اکنون سلسله حوادثی پیش آمده است که خطر واپسگرایی، تحجر و تفکری که به رأی مردم معتقد نیست، فعال شده است … اگر نجنبیم و همه نیروهای خط امام در عرصه حضور فعال نداشته باشند تفکر مرتجع، مرگ جمهوریت و مرگ دموکراسی را رقم خواهد زد. بنابراین باید بکوشیم در مقابل این تفکر بایستیم و مدام از دموکراسی و خط امام(ره) دفاع کنیم».(۱)
کروبی به همه دوستان خود توصیه کرد که در اوضاع حساس امروز به دیگران معترض نشوند و در محافل و مجامع مختلف مدام از جمهوریت و دموکراسی حرف بزنند و اجازه ندهند به آنها خدشه‌ای وارد شود.

انشقاق دوم خردادی‌ها
موسس حزب اعتماد ملی شکست‌های پی در پی جناح دوم خرداد در انتخابات‌های متعدد را چنین تشریح کرد: «ضربه‌ای که ما خوردیم از دوستان‌مان بود. ما از جریان مخالف ضربه‌ای نخورده‌ایم … جریان پیروز در مرحله اول انتخابات توانستند شش میلیون رأی بیاورند، اما اگر فرض کنیم که انتخابات سالم بود و فرشته‌های آسمان هم ناظر آن بودند تعداد قابل‌توجهی از این آرا با تخریب و توهین به دست آمد…  پیروزی آنها مبارک‌شان باشد، اما دوستان شق‌القمر نکردند. وقتی ما این گونه انشقاق داریم چنین نتایجی طبیعی است.»(۲)

اگر معین تأیید نمی‌شد؟!
کروبی و یارانش در انتخابات نهم ریاست جمهوری به رد صلاحیت مصطفی معین نامزد قشر تندروی دوم خردادی‌ها دل بسته بودند، به این امید که پایگاه رأی او به سوی کروبی روانه شود. امینی، عضو هیئت موسس، در پیش‌کنگره حزب اعتماد ملی اذعان داشت: «پیش‌بینی می‌شد شورای نگهبان در انتخابات ریاست جمهوری روزه شک‌دار نگیرد و صلاحیت مصطفی معین را تأیید نکند، اما اینگونه نشد، بررسی‌های به عمل آمده نیز بر اساس تجارب گذشته نشان می‌داد مصطفی معین و هاشمی رفسنجانی در نهایت در انتخابات حضور پیدا نکنند، بنابراین فرضیه رأی اکثریت به اتفاق برای کروبی جمع‌آوری می‌شد که شرایط پیش آمده این اجازه را نداد.»(۳)

افکارسازی
افکارسازی با عنوان افکارسنجی نیز از جمله عوامل شکست کروبی در انتخابات بود. امینی در این باره می‌گوید: «این مسئله تأثیرات بسیار منفی به جای گذاشت. افکارسازیها عنوان کرده بودند که آرای کروبی بسیار پایین خواهد بود و به همین دلیل حتی برخی از علاقه‌مندان به وی علی‌رغم خواسته خودشان با استناد به این اعداد و ارقام به جمع طرفداران کاندیداهای دیگر پیوستند.»(۴)

50 هزار تومان عامل رأی‌آوری
به نظر می‌آمد تعداد زیادی از آرای کروبی در انتخابات ریاست جمهوری نهم ناشی از وعده پرداخت 50 هزار تومان به هر ایرانی، در صورت رئیس‌جمهور شدن ایشان بود. این طرح که بر اساس یکسری محاسبات اقتصادی ارائه شده بود از سوی بسیاری از مردم قابل باور نبود و یا اینکه اجرای چنین طرح بزرگی را در توان کروبی نمی‌دیدند. اعضای حزب اعتماد ملی این طرح را واقع‌نگری نسبت به مطالبات آحاد جامعه دانسته که اگر از طریق صداوسیما و رسانه‌ها فرهنگ‌سازی می‌شد کروبی  می‌توانست 12 میلیون رأی بیاورد. امینی جانشین ستاد انتخابات کروبی معتقد است: «زمانی که آقای کروبی طرح پرداخت 50 هزار تومان به هر فرد ایرانی را مطرح کرد بسیاری از دوستان به ما گفتند این پوست خربزه را چه کسی زیر پای‌تان انداخته است با این طرح اگر کروبی رأی جزیی داشته باشد نیز از بین خواهد رفت، اما بعد از انتخابات برخی از کاندیداها به ما گفتند این طرح باعث شد ما رأی نیاوریم.»(۵)
در 22 آبان ماه سال 1384 اولین کنگره حزب اعتماد ملی تشکیل شد، در این کنگره بعد از بحث و بررسی و تکمیل ساختار حزب، تمامی اعضای حاضر شورای مرکزی که همگی به وسیله  هیئت موسس و به مدت یک سال انتخاب شده بودند، آقای مهدی کروبی را به دبیرکلی حزب برگزیدند.(۶)
در این جلسه برخی از اعضا شورای مرکزی، حزب اعتماد ملی را این گونه توصیف کردند:
محمد زمان قمی: «بر یک قشر تکیه نمی‌کنیم، لایه‌های اجتماعی را مدنظر قرار می‌دهیم و حزب ما متعلق به تمام اقوام کرد، بلوچ، عرب، ترک، ترکمن و … است و این امر در اساسنامه و مرامنامه اعتماد ملی مشهود است. حزب ما خانوادگی نیست، در قدرت شکل نگرفته است، بلکه به نوعی در غربت پدید آمده است.»(۷)
ابراهیم امینی: «تکثر اعضای هیئت موسس باعث می‌شد که روند تصمیم‌گیری مختل شود و از سوی دیگر می‌خواستیم به سرعت حزب را بر پا کنیم، لذا در گام اولیه اعضای شورای مرکزی را هیئت موسس انتخاب کردند و امیدواریم که در سال آینده، کنگره اعضای شورا ی مرکزی را معرفی کند.»(۸)
وی در مورد چگونگی انتخاب نام حزب گفت: «ما با مشورت با جامعه و فراخوان عمومی از میان 200 نام، اعتماد ملی را انتخاب کردیم، در حالی که شخص آیت‌الله کروبی در گفت‌وگو با شرق، «آرمان اسلامی» را پیشنهاد کرده بودند، اما به نظر دیگران احترام گذاشته و با نام اعتماد ملی موافقت کردند.»(۹)
امینی در باره  معیار انتخاب شورای مرکزی حزب ادامه داد: «انتخاب این افراد [شورای مرکزی]فراگیری حزب از نظر جغرافیایی و صنفی بود؛ چرا که متعلق به عامه مردم است و ما هیچ‌گاه مردم را فراموش نخواهیم کرد. البته معیار دیگر ما اعتقاد و التزام  در عمل به نظام جمهوری اسلامی و آرمان‌های حضرت امام(ره) بود.»(۱۰)
در نهایت حزب اعتماد ملی در اسفند ماه 1384 با صدور بیانیه‌ای ضمن اعلام موجودیت، رویکرد خود را توجه به مسائل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اعلام کرد. به صورت خلاصه در این بیانیه به مطالب زیر پرداخته شده بود:
۱ـ حزب اعتماد ملی برآیند جریان فکری خط امام است که پشتوانه عظیمی از اندوخته‌های سیاسی و مبارزاتی پیش از انقلاب و تجارب مدیریتی پس از انقلاب را به همراه دارد.
۲ـ حزب اعتماد ملی سیاست خارجی را آیینه تمام‌نمای سیاست داخلی قلمداد کرده و با مخالفت با یک جانبه‌گرایی، مروج صلح و دوستی در عرصه روابط میان دولت‌ها و ملت‌هاست.
۳ـ مرزبندی جدی خود با تحجر، خرافات و استفاده ابزاری از دین توسط دستگاه‌های قدرت و نیز مخالفت خود با دین‌زدایی از عرصه‌های انسانی و اجتماعی را اعلام داشته و توسعه دانایی‌محور را در دستور کار قرار خواهیم داد.(۱۱)
* پی‌نوشت‌ها در دفتر هفته‌نامه موجود است.