ایران و شرکت های هسته ای فرانسه
«محمود احمدی نژاد» رییس جمهوری اسلامی ایران در سخنرانی سال گذشته خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد برای نخستین بار از آمادگی تهران برای اجرای برنامه مشترک غنی سازی اورانیوم با شرکت های خارجی در خاک ایران خبر داد.
با این همه، پیشنهاد اخیر سازمان انرژی اتمی ایران و نام بردن از شرکت بزرگ فرانسوی «اروا» برای شرکت در طرح مشترک غنی سازی اورانیوم در ایران، نظر کارشناسان و صاحب نظران را به همکاری های هسته ای تهران با شرکت های فرانسوی جلب کرده است.
شرکت های فرانسوی با پشتیبانی مستقیم دولت این کشور تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و از نیمه دوم دهه 1970 میلادی با اشتیاق تمام در ایران حضور داشتند.
به همین دلیل بدون تردید دهه 1970 میلادی را می توان دهه گسترش بی سابقه همکاری های همه جانبه اقتصادی ایران و فرانسه خواند.
«ژاک شیراک» که در آن زمان نخست وزیر فرانسه بود، از نزدیک بر همکاری های دوجانبه تهران و پاریس نظارت داشت. صاحب نظران، پس از امضای چندین سند همکاری های بلندمدت هسته ای بین ایران و فرانسه به ارزش میلیاردها دلار، فروش و احداث نیروگاه های بزرگ هسته ای فرانسوی در ایران را قراردادهای قرن نامیدند.
این قراردادها شامل بخش های مختلفی چون فروش هواپیماهای مسافربری، مونتاژ آخرین مدل خودروهای فرانسوی در ایران، ساخت مترو تهران و حضور گسترده تر شرکت های فرانسوی در بخش های ساختمانی و مخابراتی ایران بود.
با این همه شاید بتوان گفت: فروش پنج نیروگاه هسته ای از سوی فرانسه به ایران و تعهد شرکت فرانسوی «فراماتوم» از بزرگترین سازندگان نیروگاه های هسته ای در جهان به تکمیل این نیروگاه ها از مهمترین بخش های قراردادهای یاد شده بود.
دولت فرانسه در این قرارداد حق غنی سازی اورانیوم در خاک ایران را به رسمیت شناخته و متعهد به ساخت و راه اندازی نیروگاه های هسته ای مطابق با پیشرفته ترین امکانات روز جهان در ایران شده بود.
بنابر تعهدات شرکت فرانسوی «فراماتوم»، نیروگاه های هسته ای ساخت این شرکت در منطقه «دارخوین» باید 900 مگاوات سوخت هسته ای ایران را در دهه 1980 میلادی تامین می کرد.
با این همه به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی در ایران قراردادهای یاد شده نیز به حال تعلیق درآمد و همکاری های هسته ای تهران و پاریس متوقف شد.
این در حالی بود که عملیات ساخت دو نیروگاه بزرگ هسته ای ایران در منطقه دارخوین از سال 1977 میلادی آغاز شده و تا زمان تحویل این نیروگاه ها تنها سه سال باقی مانده بود.
«ارودیف» یا شرکت اروپایی غنی سازی اورانیوم کنسرسیومی است که در سال 1973 میلادی با مشارکت پنج کشور فرانسه، ایتالیا، اسپانیا، بلژیک و ایران تشکیل شد.
حضور ایران در کنسرسیوم اروپایی غنی سازی اورانیوم در سال 1973 نشان از سیاست رسمی دولت وقت ایران در توجه به انرژی هسته ای به عنوان یکی از منابع اصلی تامین انرژی در کشور داشت. این امر مقارن با نخستین شک بزرگ نفتی در جهان و افزایش چشمگیر درآمدهای نفتی ایران بود که به دولت وقت اجازه مشارکت در طرح های بلند پروازانه ای چون شرکت فعال در کنسرسیوم ارودیف می داد.
یکسال بعد دولت ایران با سرمایه گذاری قابل توجهی به میزان یک میلیارد دلار، 10درصد سهام ارودیف را خریداری کرد. ایران علاوه بر سرمایه گذاری یک میلیارد دلاری در ارودیف، یک میلیارد دلار دیگر نیز به صورت اعتبار نقدی در اختیار این کنسرسیوم قرار داد.
از جمله مفاد قرارداد ایران و ارودیف، دستیابی ایران به فن آوری غنی سازی در این کنسرسیوم بود، علاوه بر آن ایران موافقت کنسرسیوم را به دریافت مقدار مشخصی از اورانیوم غنی شده از مجتمع غنی سازی در منطقه «تریکاستن» فرانسه برای استفاده در رادیو ایزوتوپ های راکتورهای آتی خود و همچنین مصارف پزشکی جلب کرده بود.
با وقوع انقلاب اسلامی در ایران، دولت موقت بازنگری قراردادهای بزرگ خارجی منعقد شده در زمان حکومت پهلوی را آغاز کرد.
بدین ترتیب فصل جدیدی در مناسبات هسته ای ایران و فرانسه آغاز شد که در آن فراز و نشیب های متعددی در زمینه های مختلف از جمله عمل به تعهدات طرف فرانسوی و بازپرداخت اعتبارات مالی پرداخت شده از سوی ایران تا سالها بر روابط دوجانبه تهران و پاریس سایه افکنده بود.
دولت انقلابی ایران پس از به تعلیق درآوردن قراردادهای همکاری خود با ارودیف و همچنین قرارداد خرید نیروگاه های هسته ای فرانسه از سال 1979 درخواست بازپرداخت وام اعطایی به این کنسرسیوم اروپایی را که در زمان رژیم گذشته اعطا شده بود، مطرح ساخت.
از سوی دیگر طرف فرانسوی با ادعای آنکه فسخ یک جانبه قراردادهای یاد شده از سوی دولت ایران برنامه های 10 ساله کنسرسیوم ارودیف را دچار وقفه کرده است، خواستار دریافت غرامت از ایران شد.
این در حالی بود که در سال 1979 میلادی «ریمون بار» نخست وزیر وقت فرانسه به طور رسمی مجتمع غنی سازی اروپایی ارودیف را در منطقه «دروم» در جنوب شرقی این کشور افتتاح کرد.
براساس قوانین به رسمیت شناخته شده بین المللی، دولت جمهوری اسلامی ایران می تواند همچنان خواستار اجرای توافق های به عمل آمده بین ایران و سایر کشورهای جهان که در زمان شاه سابق به امضا رسیده است، باشد.
از این روی دولت ایران حتی با وجود فسخ قرارداد خرید نیروگاه های هسته ای از کنسرسیوم ارودیف همچنان به عنوان یکی از سهامداران اصلی این کنسرسیوم که 10درصد سهام آن را در اختیار دارد، خواستار مطالبه حقوق خود از جمله عمل به وظایف حقوقی و قانونی به عنوان سهامدار این کنسرسیوم و همچنین دریافت 10 درصد از اورانیوم غنی شده تولیدی ارودیف شد.
با این همه، فرانسه با نادیده گرفتن قوانین مسلم بین المللی نه تنها از تحویل اورانیوم غنی شده به ایران از سال 1981، زمان گشایش مجتمع بزرگ تولید اورانیوم غنی شده در کارخانجات «تریکاستن» وابسته به ارودیف خودداری کرد، بلکه از حضور ایران در مجمع سهامداران این کنسرسیوم که ایران سهامدار عمده آن بود، نیز جلوگیری به عمل آورد.
اختلاف نظر ایران و فرانسه در مورد مساله ارودیف به عنوان یکی از اختلافات عمده دو کشور از زمان پیروزی انقلاب اسلامی ایران بر روابط دو جانبه تهران پاریس به شدت سایه افکنده بود. این روابط به ویژه با حمایت دولت سوسیالیست فرانسه از رژیم بعث عراق در جنگ تحمیلی به اوج خود رسید.
حمایت پاریس از تروریست های ایرانی ساکن فرانسه که عملیات انفجاری و ترورهای کور سیاسی را در ایران برعهده گرفته بودند از دیگر عوامل تیرگی روابط ایران و فرانسه بود.
سوسیالیست های فرانسوی با اتخاذ مواضعی بی سابقه بر ضد ایران، نام خود را به عنوان ضدایرانی ترین زمامداران تاریخ طولانی و چند صدساله ایران و فرانسه به ثبت رساندند.
در 17 نوامبر 1986 و در زمان نخست وزیری شیراک، پاریس سرانجام با باز پرداخت بخشی از وام اعطایی دولت ایران به کنسرسیوم ارودیف موافقت کرد.
یکسال بعد و در دسامبر سال 1987 میلادی فرانسه دومین بخش از بدهی خود را به دولت ایران پرداخت، با این همه تا پرداخت مابقی وام اعطایی دولت ایران و بهره آن همچنان مبلغ قابل توجهی باقی مانده بود.
«فرانسوا میتران» رییس جمهوری سوسیالیست وقت فرانسه یکسال بعد و در سال 1989 میلادی «فرانسواشیر» دیپلمات عالیرتبه فرانسوی را مامور بررسی اختلافات مالی ایران و فرانسه در خصوص قرارداد ارودیف و حل نهایی این اختلافات کرد.
سرانجام با امضای قرارداد نهایی حل و فصل اختلافات ایران و فرانسه در سال 1991 دولت فرانسه با بازگرداندن 6/1 میلیارد دلار از اموال ایران و بهره آن که به صورت تسهیلات مالی در اختیار ارودیف قرار گرفته بود، موافقت کرد.
مبلغ یاد شده پس از بررسی شکایت ارودیف از ایران به دلیل فسخ یکجانبه قرارداد خرید نیروگاه های هسته ای از فرانسه و پرداخت غرامتی حدود 900 میلیون فرانک (معادل 150میلیون دلار) به این کشور از سوی دولت ایران به تهران مسترد شد. با آنکه بنابر معاهده ارودیف ایران به عنوان سهامدار عمده ارودیف حق دریافت 10 درصد از اورانیوم تولید شده در تاسیسات هسته ای این کنسرسیوم را برای استفاده در مصارف غیرنظامی و صلح آمیز را دارد، دولت فرانسه به بهانه نبود نیروگاه های هسته ای در ایران تاکنون از تحویل اورانیوم غنی شده به تهران خودداری کرده است.
صنایع «اروا» که با پیشنهاد مشارکت در طرح غنی سازی اورانیوم در خاک ایران مواجه شده، در سال 2001 میلادی و از ادغام سه شرکت بزرگ «کوگما»، «فراماتوم» و صنایع «سه.ایی.آ» به وجود آمد.
اروا هدف از تاسیس خود را تشکیل زنجیره ای از تولیدات انرژی هسته ای اعلام کرد.
صنایع یاد شده منابع گسترده ای از اورانیوم را در کشورهای کانادا، نیجر و قزاقستان در اختیار دارد و علاوه بر غنی سازی اورانیوم و ساخت نیروگاه های هسته ای، خدمات لازم را نیز برای توزیع انرژی و همچنین دریافت زباله های هسته ای ارایه می دهد. صنایع اروا علاوه بر در اختیار داشتن 60درصد سهام ارودیف، در بیش از 40 کشور جهان حضور دارد و بر تامین تقریبا تمام انرژی هسته ای فرانسه، 66درصد از خدمات خود را در سطح بین المللی به انجام می رساند.
اروا که بزرگترین تولیدکننده انرژی هسته ای غیرنظامی در جهان و پس از کنسرسیوم آمریکایی و ژاپنی «وستینگهاوس- توشیبا» محسوب می شود، حضوری گسترده در کشورهای پیشرفته جهان چون آلمان، بلژیک و آفریقای جنوبی دارد.
صنایع هسته ای اروا با تراز بازرگانی 1/10 میلیارد یورو در سال 2005 میلادی، 58 هزار کارمند را نیز در نقاط مختلف جهان در استخدام خود دارد.
ریاست صنایع اروا را خانم « آن لوورگون» مدیرعامل پیشین شرکت «کوگما» برعهده دارد. وی از زمان تاسیس اروا در سال 2001 میلادی به عنوان رییس این صنایع برگزیده شده است.
لوورگون تنها زن فرانسوی است که ریاست شرکتی با ابعادی چنین گسترده را برعهده دارد. وی خواستار گشایش سهام اروا در بازار بورس است. امری که دولت فرانسه تاکنون با تحقق آن مخالفت کرده است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
