یارگیرى پوتین در خاورمیانه عربى /ندا بهارى

روز چهارشنبه ولادیمیر پوتین به عنوان اولین رهبر روسیه پاى به خاک لیبى نهاد تا در آخرین سفر خارجى خود پایه یک همکارى استراتژیک را در شمال آفریقا بریزد.در این دیدار قذافى و پوتین که تا کمتر از سه هفته آینده از سمت خود کنار خواهد رفت، درباره مسائل بس مهمى همچون انرژى و صادرات تسلیحات روسیه به لیبى به مذاکره خواهند نشست.

حضور پوتین در طرابلس یادآور حضور نیرومند اسلاف او در سرزمین هاى چپگراى عرب است. در سالیان نه چندان دور لیبى از شرکاى مهم روس ها بود، کشورى که از بیشترین منابع نفت و گاز در بین کشورهاى آفریقایى برخوردار است. اکنون به نظر مى آید پس از فروپاشى شوروى، روسیه بار دیگر به گسترش نفوذ خود در این قلمرو سنتى چپگرایان چشم دوخته است.

ظاهر قضیه این است پوتین به دعوت معمر قذافى رهبر لیبى به این کشور سفر کرده است، اما واقعیت این است که این پوتین است که به شرکاى سابق مسکو فراخوان داده است. دعوت پوتین در این نقطه خاورمیانه مخاطبان زیادى خواهد داشت.

قذافى نیز در سال هاى اخیر سیاستى متفاوت را اتخاذ کرده و بیش از گذشته به برقرارى ارتباط با کشورهاى غربى علاقه مند است و درهاى این کشور را نیز بویژه پس از ۲۰۰۳ به روى سایر کشورهاى جهان بیشتر گشوده است. سال ۲۰۰۳ زمانى بود که این کشور منش دوستانه اى را با آمریکا در پیش گرفت و در پى آن ایالات متحده نیز تحریم هایى را علیه این کشور لغو کرد.

بنابراین مى توان انتظار داشت که نخستین مخالفان این دیدارها، واشنگتن و بلوک غرب خواهند بود، یعنى همان کشورهایى که قذافى را پنج سال پس از خلع سلاح هسته اى سرگردان گذاشتند. به نظر مى آید توافقنامه هایى که در سفر پوتین به لیبى به امضا خواهد رسید، بیش از همه درصدد پاسخ به این مطالبات بر زمین مانده قذافى باشد. این توافقات در سه عرصه خواهد بود:

انرژى: بزرگترین دغدغه پوتین در این سفر انرژى خواهد بود. غول انرژى روسیه یعنى شرکت گازپروم در رقابت جدى با طرف هاى غربى علاقه مند به ایجاد ارتباط و تجارت در حوزه پروژه هاى گازى با لیبى است. در مقابل لیبى نیز همچون بسیارى از کشورهاى جهان علاقه مند است از انرژى هسته اى برخوردار باشد.

قذافى که به خواسته هسته اى خود در غرب دست نیافت، اکنون امیدوار است در دیدار پوتین آن را به چنگ آورد. این علاقه مندى هاى دوطرفه باعث خواهد شد رهبران دو کشور در این باب بیشترین مذاکرات را داشته باشند. روسیه و لیبى سال گذشته نیز مذاکراتى در زمینه هسته اى صورت دادند، در پى آن مذاکرات لیبى به روسیه اجازه داد در سرزمین هاى جنوب غربى این کشور تحقیقاتى براى یافتن منابع گازى نهفته در زیرزمین هاى این منطقه ترتیب دهد.

تسلیحات: بخش حساس مذاکرات دو طرف در باب تسلیحات و صادرات این کالاها از روسیه به لیبى خواهد بود. لیبى در طول دهه ۸۰ همواره یکى ازبزرگترین خریداران سلاح از شوروى بود. اجناسى که در آن زمان لیبى از شوروى خرید، شامل جت ها و بالگردها، تانک و دیگر تجهیزات نظامى بود. اما پس از فروپاشى شوروى و اعمال تحریم ها بر لیبى تجارت هاى بین لیبى و روسیه متوقف شد. آن گونه که از اخبار بر مى آید، مسیر جدید معاملات تجارى و تسلیحاتى بین دو دولت در این خصوص به رقم حیرت آور ۲‎/۵ میلیارد دلار خواهد رسید.

انتظار مى رود لیبى درخواست خریدى شامل نصب تجهیزات ضد موشکى، میگ و جت هاى جنگنده سوخو، هلى کوپتر و کشتى هاى جنگى به روسیه ارائه دهد، بویژه که هنوز هم ۹۰ درصد سلاح هاى لیبى را سلاح هاى روسى که از معاملات دهه ۸۰ به جا مانده اند، تشکیل مى دهند.

قروض: آخرین مسئله اى که پوتین براى روشن کردن وضعیت آن به لیبى رفته است، مسئله بدهى لیبى به روسیه است. لیبى از سال هاى قبل از فروپاشى شوروى ۳‎/۵ میلیارد دلار به روسیه بدهکار است، اما امید دارد روسیه این میزان قروض را ببخشد و این درحالى است که به نظر مى آید روسیه این قروض را به گرفتن امتیازاتى مشروط کند.