یادداشت/ آل سعود در آستانه جنگ قدرت تمام عیار

پایگاه بصیرت،با وخیم‌تر شدن شرایط جسمانی عبدالله‌بن عبدالعزیز، پادشاه 91 ساله عربستان سعودی، بار دیگر موضوع چالش قدرت در خاندان سعودی مطرح شده و احتمال بروز تنش و رقابت میان شاهزادگان سعودی افزایش یافته است. بیماری عبدالله بن عبدالعزیز پادشاه عربستان باعث تشدید درگیری میان جناح وی (موسوم به خاندان شمر) و جناح معروف به جناح السدیری شده است. نظام حکومتی در عربستان موروثی است و طبق اساسنامه انتقال قدرت، نظام حکومتی در عربستان سعودی، پادشاهی است و حکومت در فرزندان پادشاه بنیانگذار “عبدالعزیز بن عبدالرحمن بن فیصل آل سعود” و فرزندانش موروثی است و با صالحان آنان برای حکومت بر مبنای کتاب خدا و سنت پیامبر بیعت می‌شود. ملک عبدالله در مهرماه 1385 با اعلام نظامنامه شورای بیعت و ابلاغ آیین‌نامه آن که به ترتیب در 21 و 18 بند تنظیم شده بود، تلاش کرد راه انتقال قدرت، در صورت فوت پادشاه یا ولیعهد را تا حدودی در یک چهارچوب ضابطه‌مند و قانونی قرار دهد. اما مشکل عربستان آن است که خاندان آل سعود از گستردگی غیرمتعارفی برخوردار است و تعداد مردان شاخه‌های اصلی و فرعی آن بین 20 تا 25 هزار نفر تخمین زده می شود. به طور طبیعی گستردگی و کثرت اعضای خاندان، امکان توطئه و رقابت‌های شخصی بین خاندان سلطنتی را افزایش می دهد. اگر پادشاه عربستان فوت کند، به احتمال زیاد شاهزاده سلمان‌بن‌عبدالعزیز، برادر ناتنی وی که 87 سال سن دارد، به قدرت می‌رسد و جانشین او خواهد شد. شاهزاده سلمان هم بیمار است و از عوارض سکته‌مغزی رنج می‌برد. لذا، چنین به نظر می‌رسد که اطرافیان شاهزاده‌سلمان بیشتر از شخص وی، تمایل دارند او به قدرت برسد. رقابت شاهزادگان سعودی بر سر جانشینی، آن‌قدر شدید است که ملک عبدالله تاکنون نتوانسته است شاهزاده سلمان را از منصب خود برکنار کند؛ هرچند که پادشاه عربستان در اسفند گذشته، شاهزاده مقرن‌بن عبدالعزیز، برادر ناتنی خود و آخرین بازمانده از فرزندان ملک عبدالعزیز را به سمت معاون ولیعهد منصوب کرد. این اقدام ملک عبدالله با دو هدف صورت گرفته است: اول این که دیگر برادران ناتنی مدعی کسب قدرت نشوند و دوم این که موافقت شورای بیعت پیشاپیش اخذ و به نوعی جایگاه مقرن تحکیم شود. با وجود این که پادشاه عربستان مدت‌هاست در بستر بیماری قرار دارد و به همین دلیل، کمتر در محافل عمومی ظاهر شده است، اما همچنان تصمیم‌گیر نهایی در کشور، شخص اوست. به لحاظ اقتصادی عربستان سعودی بزرگ‌ترین کشور صادرکننده نفت در جهان است و به همین دلیل،‌ چنانچه بر اثر فوت یا بستری شدن پادشاه به مدت طولانی، خلاء قدرت در این کشور پیش آید، موجی از نگرانی در مجامع بین‌المللی، در حوزه مرتبط با انرژی پدید خواهد آمد. البته عربستان تاکنون تلاش کرده است تا ضمن تسلط بر بازار نفت و کاهش قیمت طلای سیاه، از سویی با رقبای منطقه‌ای خود از جمله ایران، مقابله کند و از سوی دیگر، فعالیت‌های اکتشافی آمریکا در حوزه نفت شیل را به چالش بکشد؛ اما تحولات قدرت در این کشور، مانع از تداوم وضع موجود خواهد بود و چه بسا موجب افزایش قیمت نفت شود. در هر صورت با توجه به فقدان رهبری کاریزما و شدت گرفتن جنگ قدرت در خاندان آل سعود، مشکلات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور در مرحله آینده شدیدتر خواهد شد. از طرفی اوضاع بی‌ثبات منطقه‌ای و خطر روز افزون گروهک تروریستی داعش، خطر امنیتی این کشور و ثبات سیاسی آن را تهدید می ‌کند.