مجلس ختم آناپولیس در دمشق/ ندا بهارى

 سران کاخ سفید روزى که شنیدند کارتر قصد دارد با رهبران حماس دیدار کند، بخوبى مى دانستند که این دیدار فقط مشت بسته آنان را باز خواهد کرد و مهمترین سناریو دیپلماسى آنان مبنى بر این که حماس گروهى جنگ طلب است، را از اعتبار ساقط خواهد کرد. گویى براى سران آمریکا و لابى یهودیان مسجل بود که ورود کسى که روزى پایه گذار پیمان کمپ دیوید بود دولت هاى بوش و اولمرت را با چه سطحى از چالش سیاسى روبه رو مى کند و از همان روز بود که سران کاخ سفید ابزار و امکانات دیپلماسى خویش را براى ناکام گذاشتن سفر کارتر به کار بستند.

اما در سوى دیگر این میدان یعنى در باریکه اى کوچک به نام نوار غزه مردان حماس نیز دریافته بودند که این سفر یک برگ زرین در کارنامه سیاسى - جهادى آنها ثبت خواهد کرد. به این سان بود که خالد مشعل، فردى که به کابوسى براى افسران امنیتى اسرائیل درآمده با روى باز پذیراى این دیدار شد.

سرانجام دیدار تاریخى سیاستمدار کهنه کار آمریکا که امروز اسرائیل را معادل نژادپرستى مى خواند با مردان جهادى حماس برگزار شد. کارتر در مرحله اول سفر خود به مصر رفته و در آنجا با گروهى از اعضاى حماس رایزنى کرد، در بخش دوم سفر خود وارد دمشق شد و با خالد مشعل، رئیس دفتر سیاسى حماس میزبان اصلى این نشست دیدار کرد. آن گونه که ناظران توصیف کرده اند این دیدار حدود ۵ ساعت به طول انجامید و دو طرف درباره آرام سازى اوضاع منطقه و پایان محاصره غزه و گذرگاه ها و مبادله گلعاد شالیت سرباز صهیونیست و اسراى فلسطینى گفت وگو کردند. این دیدار که کاخ سفید آرزو داشت بدون هیچ نتیجه اى به پایان برسد، با انتشار نخستین توافق دو طرف در صدر خبرهاى جهان نشست. مشعل و کارتر ضمن آن که دیدارشان را دوستانه، عمیق، صریح و شفاف خواندند در پایان توافق کردند دیدارهایى به صورت گسترده بین مشاوران و هیأت حماس انجام شود و این توافق یعنى ورود حماس به حوزه هاى دیگرى از فضاى افکار عمومى ایالات متحده. کارتر در منطقه بخش دیگرى از ایده هاى انتقادى خود علیه رژیم صهیونیستى را تکرار و از این منظر اقدامات اخیر این رژیم در غزه را محکوم کرد.

شاید در اهمیت این اتفاق این نکته شایان توجه باشد که اغلب شبکه هاى خبرى که سعى در بایکوت این دیدار داشتند دیروز آنتن خویش را در اختیار منتقدان قرار دادند تا ساعت ها درباره پیامد این اتفاق سخن گویند. محور مشترک سخن اغلب ناظران در این میزگردها این بود که حرکت و تصمیم کارتر مهر پایان بر سیاست کاملاً شکست خورده بوش است.

فیلیس بنیس، کارشناس مرکز مطالعات راهبردى در واشنگتن در همین ارتباط مى گوید: سیاست آمریکا و انگلیس در قبال منزوى کردن حماس در خاورمیانه شکست خورده و این سیاست به تنبیه دسته جمعى یک میلیون و هفتصد هزار فلسطینى در نوار غزه منجر شده است. این سیاست تأثیرى در کاهش حملات موشکى حماس به شهرهاى اسرائیلى در نزدیکى نوار غزه نداشته و کمکى به جریان صلح در خاورمیانه نکرده است.

وى اضافه مى کند، اگر بخواهید در روند صلح موفق باشید باید به گفت وگو بپردازید این کارى است که دولت بوش، بلر و براون در سال هاى اخیر از آن سر باز زده و در مقابل به سیاست تهدید و اجبار روى آورده است. در حالى که رهبران حماس با استقبال از دیدار با رئیس جمهور اسبق آمریکا نشان دادند به جاى متوسل شدن به واکنش هاى نظامى در قبال تجاوزگرى هاى اسرائیل علاقه مندند با مذاکره، آرامش و به دور از اعمال تحریم ها و تهدیدها به حل اختلافات موجود بپردازند.

فواض جرجیس استاد گروه مطالعات خاورمیانه دانشگاه سارا لارنس در نیویورک با اشاره به انتقادهاى شدید مقامات اسرائیل و آمریکا از جیمى کارتر بخاطر ملاقات با خالد مشعل درباره نقش آمریکا در پشت پرده این گفت وگوها مى گوید که این ملاقات یک گام نمادین بسیار مهم است. به نظر من، کارى که جیمى کارتر انجام داد باز کردن یک کانال جدید و بى سابقه بود.

با پذیرش این دیدار از سوى حماس، این امید بوجود آمده است که نه تنها سران کشورهاى اروپایى بلکه رئیس جمهور آتى آمریکا با حماس به تعامل بپردازد. زیرا هیچ گزینه دیگرى به غیر از این وجود ندارد. حماس دولت منتخب و نماینده واقعى مردم فلسطین است. حماس بیش از پنجاه درصد آراى مردم فلسطین را با خود دارد.این استاد دانشگاه در آمریکا درباره احتمال تعامل جدى واشنگتن با حماس تصریح مى کند: راهبرد اسرائیل و آمریکا از زمان انتخاب حماس از سوى مردم فلسطین، تلاش براى منزوى و نابود کردن حماس بوده است. اما نمى توان بدون تعامل با همه احزاب سیاسى اصلى، میان فلسطینى ها و اسرائیلى ها صلح برقرار کرد. حماس یکى از اساسى ترین بازیگران سیاسى فلسطین است و از سوى مردم فلسطین انتخاب شده است. به نظر من ، ملاقات جیمى کارتر با سران حماس نتیجه بخش خواهد بود. باید به این نکته توجه داشت که حماس یک گروه تک صدایى نیست.

به باور این کارشناس در حال حاضر ، بسیارى از سران کشورهاى اروپایى و حتى به ظاهر، اسرائیلى ها تصریح کرده اند تمایل دارند با حماس به تعامل بپردازند. به نظر من ، اگر سناتور باراک اوباما در انتخابات ریاست جمهورى آمریکا به پیروزى برسد از طرح ابتکارى جیمى کارتر در این خصوص استفاده خواهد کرد تا در درون آمریکا اجماعى بوجود بیاورد و با حماس و دیگر گروههاى سیاسى فلسطین به تعامل بپردازد.

در روند مذاکرات حماس و مشعل این نکته نیز قابل توجه بود که حماس در این دیدار هرچند در قبال رویارویى با یک نماینده آمریکایى نرمش نشان داد اما حاضر نشد چشم بسته نیز به تمام آنچه که بانى کمپ دیوید و سازش مصر و اسرائیل قصد دیکته کردن آنها را داشت، تن بدهد.

خالد مشعل در این دیدار تصریح کرد: همه چیز باید پایاپاى انجام شود. چه درباره آزادى گلعاد شالیت و چه درباره موشک هایى که حماس در واکنش به تجاوزگرى اسرائیل به شهرک سدیروت شلیک مى کند.

دیدار رئیس جمهور اسبق آمریکا و سران حماس در داخل آمریکا و بین مردم این کشور نیز بازتاب وسیعى داشت. شبکه تلویزیونى الجزیره دیروز به سراغ شهروندان آمریکایى رفت و نظر آنان را در این باره جویا شد. یک شهروند آمریکایى ضمن آن که کارتر را موفق ترین رئیس جمهور آمریکا خواند، گفت: دیپلماسى کارتر بعد از دوران ریاست جمهورى اش استثنایى بوده است به نظر من گزینه نظامى در اسرائیل ثابت کرده است که کارایى ندارد.یک آمریکایى دیگر گفت: به نظر من در روند صلح سخت تلاش کرده است به نظر من وى مى تواند با سران هر سازمانى به منظور رسیدن به صلح گفت وگو کند. اما دیدارى که عصر جمعه در دمشق صورت گرفت، بیش از همه براى بوش، مردى که با دو جنگ خاورمیانه را به کام بحران بزرگ کشاند حاوى یک پیام بزرگ بود و آن این که راهى جز تغییر شیوه عمل خود ندارد. او براى این کار تنها ۸ ماه فرصت دارد.