نویسنده: روحالله صالحی
فرانسه درحالی سیاســتهای نژادپرســتانه و اسلامستیزی را طی هفتههای اخیر تشدید کرده که مسلمانان این کشور همواره از تبعیضنژادی و فشارهای اقتصادی و اجتماعی رنج بردهاند.
در طول تاریخ هر زمانی که غرب با حادثه تروریستی روبهرو شده انگشت اتهام و نوک پیمان حمله به سوی مسلمانان روانه رفته و با متهم کردن مسلمانان سعی در مقابله به مثل با اسلام داشتند. انتشار کاریکاتورهای موهن علیه پیامبر اسلام و توهین به شعائر اسلامی اقداماتی است که کشورهای غربی در دهههای اخیر بارها مرتکب شدهاند. همچنین اعمال فشارهای اقتصادی و اجتماعی و محروم کردن زنان مسلمان محجبه از تحصیل، جزء سیاستهای سختگیرانهای است که علیه اقلیت مسلمان این کشور دنبال میشود.
مسلمانان فرانسه که پس از مذهب کاتولیک به عنوان دومین اقلیت دینی در فرانسه به شمار میروند سالهای سخت و دشواری را سپری میکنند. فشارهای مذهبی در کنار فشارهای اقتصادی که در دو دهه اخیر علیه مسلمانان در کشورهای غربی به خصوص فرانسه گسترش یافته نگرانیهای بسیاری را در میان جامعه مسلمانان این کشور به وجود آورده است.
دو حادثه تروریستی 10 روز قبل در پاریس که 17 نفر را به کام مرگ کشاند و شوک بزرگی به فرانسویان وارد کرد، شرایط را برای بهرهبرداری سیاسی رسانههای فرانسه فراهم کرد تا از آن برای تخطئه کلیت اسلام و مسلمانان سوء استفاده کنند. غربیها ضمن ترغیب تندروهای تروریست، این جنایات را به اسلام و مسلمانان نسبت میدهند و از این فضا جهت تشدید اسلامستیزی بهره میبرند. بر اساس تخمین آماری سازمان سیا و وزارت خارجه امریکا، مسلمانان حدود ۱۰ درصد از جمعیت فرانسه یعنی 6 میلیون نفر از جمعیت 60 میلیونی را تشکیل میدهند. به دلیل روابط تاریخی فرانسه با جهان اسلام، مسلمانان این کشور بزرگترین جامعه مسلمانان در اروپا را در خود جای داده است.
فرانسه بهرغم ادعاهای فراوان در خصوص رعایت حقوق بشر و پیشتازی در تدوین و تبیین حقوق شهروندی، سالهاست که به یکی از اصلیترین ناقضان حقوق اقلیتها و مهاجران در گستره جهانی مبدل شده است. روزنامه ایندیپندنت هفته پیش در گزارشی اعلام کرد، براساس آمارهای سازمان اسلامی فرانسه، حملات دولت علیه اسلام در سال 2014 در مقایسه با سال 2013، حدود 35 تا 50 درصد افزایش یافته است. فشارها بر مسلمانان فرانسه باعث شده که اکثر آنان به صورت اعلام نشدهای شهروندان درجه دوم تلقی شوند و در قسمتهای فقیرنشین مشخص شهرها زندگی کنند. در سالهای اخیر بحثهایی درباره بازگرداندن مسلمانان مهاجر به آفریقای شمالی مطرح شده است و هر روزه وحشت از آنچه «بنیاد گرایی اسلامی» نامیده میشود، تشدید میشود. باتوجه به اینکه همه مسلمانان فرانسه مهاجر هستند و از کشورهای مختلف آفریقایی به این کشور مهاجرت کردهاند، نداشتن اصالت فرانسوی، توجیه خوبی بر افزایش فشارهاست. کارشناسان میگویند تبلیغات رسانهای که ریشه درکینههای قدیمی در غرب دارد سعی میکنند چهرهای خشن و تندرو از اسلام و مسلمانان ارائه نمایند و همین امر یکی از عوامل رشد اسلامستیزی در غرب و به ویژه فرانسه است.
حضور جامعه بزرگ مسلمانان در فرانسه که به ویژه در سالهای اخیر سبب توجه و گرایش بیشتر از سوی فرانسویان به اسلام شده، حجم تبلیغات و موضع گیریها علیه مسلمانان را افزایش داده است. بر اساس آمارهای اعلام شده تنها حدود 40 هزار نفر در فرانسه در دهههای اخیر به اسلام گرویدهاند و برخی آمارهای هرچند بزرگنمایی شده، میگویند که تا ۵۰سال آینده اکثر مردم اروپا را مسلمانان تشکیل میدهند و این امر تشدید فضای اسلام هراسی اسلامستیزی را باعث شده است. در گزارشی که پایگاه اطلاع رسانی ون مینوت در سال 2012 به نقل از مسلمانان فرانسه منتشر کرد، یک زن مسلمان گفته که مسلمان بودن در فرانسه یک مبارزه هر روزه است. مسلمانان باید هر روز برای همه چیز از جمله روسری مبارزه کنند. یک مرد جوان مسلمان نیز میگوید در فرانسه آنگونه که در خارج این کشور نسبت به آن تصور میشود از آزادی فکر، بیان و پوشش خبری نیست ولی آزادی در نپوشیدن وجود دارد. او میافزاید: ما مسلمانان در فرانسه در حالی در زیرزمینها نماز برگزار میکنیم که مکانهای عبادت مسیحیان و یهودیان از وضعیت بهتری برخوردار است.
ممنوعیت حجاب در فرانسه
یکی از اقدامات ضد اسلامی فرانسه ممنوع کردن حجاب دختران مسلمان در این کشور است. حفظ حجاب در فرانسه از سال 1989 به یک مسئله جنجال برانگیز تبدیل شده است. گفتوگو دراین رابطه به ویژه درباره اینکه آیا دختران مسلمانی که حجاب را انتخاب کردهاند از چنین حقی در مدارس دولتی برخوردار هستند یا خیر از اهمیت بسیاری برخوردار بوده است. اسلام حجاب را به عنوان پوشش برای زنان مسلمان واجب کرده است و آن را نمادی برای نشان دادن تعلقات دینی در نظر نگرفته است اما دولت فرانسه حجاب را جزئی از نمادهای دینی در نظر گرفته و آن را در مدارس دولتی ممنوع کرده است. فرانسه از آوریل سال 2011 قانونی را به اجرا گذاشته که بر اساس آن به زن مسلمان اجازه داده نمیشود تا در اماکن عمومی و اجتماع از روبند استفاده کرده و صورت خود را بپوشاند. این قانون همواره از سوی زنان معتقد به استفاده از روبند در جامعه فرانسوی مورد اعتراض بوده است. طبق این قانون زنان مسلمان استفاده کننده از برقع در اماکن عمومی، افزون بر پرداخت 150 یورو جریمه نقدی به شرکت در یک دوره آموزشی شهروندی نیز محکوم میشوند. ژاکوب کوهن از استادان و نویسندگان برجسته فرانسه معتقد است، در فرانسه که دارای بیشترین جمعیت مسلمان بین کشورهای اروپایی است، هر روز شاهد برخی اخبار مبنی بر شدت این اقدامات علیه مسلمانان بومی فرانسه هستیم، به گونهای که طبق گزارش منابع معتبر داخلی کشور فرانسه، 85 درصد قربانیان این اقدامات اسلام ستیزانه، زنان هستند.
محدودیت حق فعالیت دینی مسلمانان
مسلمانان فرانسه برای اجرای فعالیتهای دینی معمول در این کشور نیز دارای محدودیتهایی هستند و اجازه فعالیتهای بیشتر برای آنان داده نمیشود. بر اساس قوانین فرانسه، فعالیت همه ادیان در این کشور آزاد شناخته شده است، ولی هیچ گونه حقوق یا مستمری یا کمکی به گروههای دینی در نظر گرفته نشده است. بر اساس قوانین، دریافت هرگونه کمک یا مساعدتی از دولت، خصوصاً برای مسلمانان، غیر قابل تصور است. با توجه به قوانین موجود و آزادیهای قانونی در این کشور، رفتهرفته مسلمانها دست به تشکیل سازمانها و مؤسسات دینی زدهاند. در سال 1976، بیش از 20 مؤسسه مختلف به ثبت رسیدهاند. طرح لائیسیته که توسط ژاک شیراک، رئیسجمهور سابق فرانسه در سال 2004تصویب شد، خواستار اعمال محدودیتهایی علیه مسلمانان در این کشور بود. یکی از مواد این طرح محدودیتهایی در زمینه برگزاری نماز جماعت در خیابانهای فرانسه است. مسلمانان در بعضی از شهرهای فرانسه به دلیل نبود اماکن و مساجد کافی برای برگزاری آئین عبادی نماز جمعه مجبور به برگزاری آن در خیابانها میشوند.
در جمعبندی کلی در حالی که به نظر میرسد اسلام هراسی در اروپا رو به گسترش است و مسلمانان به بهانههای مختلف مورد هجمههای نژادپرستانه قرار میگیرند، فرانسه در این بین یک مورد خاص است. فرانسه که کشوری اروپایی با بیشترین جمعیت مسلمانان است به دلیل تلاش مقامات کشور برای سکولاریزه کردن نظام به بهانههای برابری مذاهب و ایجاد صلح بین ادیان، ظلمهای بسیاری بر مسلمانان روا داشتهاند و اکنون به نظر میرسد گروهکهای تروریستی تنها به بهانهای در دست آنان، برای افزایش فشار به مسلمانان تبدیل شدهاند. دولت فرانسه بسیاری از دختران را به دلیل حجاب از تحصیل منع کرده و زنان محجبه را مورد حمله و جریمههای سنگین قرار داده است. دولت فرانسه به جای سیاست تقابل با اسلام و مسلمانان باید سیاست تعامل با مسلمانان و اسلام را در پیش گیرد. دولت فرانسه سیاست ضدیت با اسلام را اعمال کرده و البته از پیامدهای این سیاست در امان نخواهد بود.