میلاد شویکلو: توطئه نفتی آمریکا وارد مرحلهای تازه شد. جایی که باراک اوباما علیرغم اعتراف به توطئه نفتی خود علیه روسیه در پی کاهش قیمت نفت است، این بار خبرها حکایت از آن دارد که رئیسجمهور آمریکا با آزادسازی صادرات نفت کشورش موافقت کرده است. این خبری بود که رسانههای جهان را به واکنش وا داشت و کارشناسان نفتی را به تامل فرو برد. طوریکه پیش از این وزارت امور خارجه روسیه در پی تخاصم آمریکا علیه کشورش اقدام به تهدید آمریکا مبنی بر عدم همکاری در پرونده هستهای ایران کرده است. اما از آن سو آمریکاییها برای آنکه به قول خودشان روسیه (خرس سیبری) را رام کنند دست به هر اقدامی میزنند. با این حال شروع صادرات نفت آمریکا آن هم با وجود کاهش قیمت نفت جهانی یکی از خطرناکترین اقدامات اقتصادی جهان بشمار میرود که بیشتر شبیه جنگ سردی است که بین آمریکا و شوروی سابق رخ داده بود. خطری که میتواند بدون تردید به عنوان اهرم فشاری به سوی روسیه و حتی میتواند در پرونده هستهای ایران تاثیرگذار باشد.
اهرم فشار آمریکا در مذاکرات
با آنکه آمریکا از آزادسازی صادرات نفت جلوگیری کرده اما نباید این را فراموش کنیم که هوشمندی این کشور موجب شده تا آمریکاییها قدرت نفتی جهان را در دست بگیرند و اقتصاد جهان را با تغییرات زیادی مواجه کنند. این مهم از آن جهت اهمیت دارد که فشار آمریکاییها به کشورهایی چون ایران و روسیه احتمال آن را افزایش خواهد داد تا آمریکاییها از این ایران و روسیه امتیازگیری کند. احتمالی که بعد از تمدید مذاکرات هستهای یکی از روزنامههای آمریکایی آن را تداعی کرد. چنانکه روزنامه آمریکایی «وال استریت ژورنال» در مقالهای به تحلیل تأثیر کاهش شدید قیمت نفت بر جهتگیریهای سیاسی دولتمردان ایران پرداخت و مدعی شد که این امر به امتیازدهی مذاکرهکنندگان هستهای ایران در برابر 1 + 5 خواهد انجامید. احتمالی که در آن زمان قیمت نفت 66 دلار در هر بشکه بود اما اینک قیمت هر بشکه نفت تنها به 54 دلار میرسد.
با این وجود مسئولان مذاکرات هستهای کشورمان با آنکه بارها اعلام کردهاند در برابر هیچ فشار از حقوق ملی کشورمان کوتاه نخواهیم آمد اما فشار آمریکا در این بابت میتواند بدون علت هم نباشد. با این حال علی تاجرنیا کارشناس مسایل سیاسی در گفتگو با آفتاب یزد با اشاره به کاهش قیمت نفت و تاثیر آن بر مذاکرات هستهای اظهار داشت: یکی از کشورهایی که از کاهش قیمت نفت بیش از همه ضرر میکند ایران است. چنانکه در این راستا پیوندی بین کاهش قیمت نفت و ایرانهراسی برای کشورهای منطقه وجود دارد که از حسن نیت ایران در جهت القاء ترس و وحشت در جامعه جهانی سوءاستفاده میکنند. تاجرنیا گفت: این کشورها از حسن نیت ایران دچار توهم شده و من به شخصه احساس میکنم که رفتار آنها به شدت موجب ضربه زدن به اعتماد فی ما بین در بین تمام کشورهای منطقه و جهان خواهد شد.
این نماینده سابق مجلس با بیان تاثیرگذاری توطئه نفتی در مذاکرات هستهای تصریح کرد: با اینکه سیاست و استراتژی دولت یازدهم زدودن بیاعتمادیها در سطح جهان است اما نباید فراموش کنیم که ادامه روند توطئه نفتی میتواند تاثیر مستقیم و غیرمستقیم خود را بر روی مذاکرات هستهای بگذارد. تاجرنیا گفت: نمیتوانیم بگوییم الزاما این شرایط به منظور تحت فشار قرار دادن ایران در مذاکرات هستهای است اما نباید فراموش کنیم که این مسئله میتواند نتجه عکس بدهد و همه فشارها بر روی ایران متمرکز شود. این نماینده مجلس ششم در ادامه بیان داشت: کشورهای غربی برای اینکه بخواهند با ایران به توافق برسند باید درک کنند که شرایط ایران چگونه است. این مسئله تنها به این نقطه ختم نمیشود بلکه همه کشورهای حاضر در نشست مذاکرات هستهای با وجود مشکلاتی که در کشور خود دارند باید شرایط یکدیگر را درک کنند تا به توافق بتوان نزدیک شد.
ورود نفت آمریکا به بازارهای جهانی
حال خبرگزاری رویترز در گزارشی از آزادسازی صادرات نفت آمریکا خبر میدهد که در این باره مینویسد «دولت آمریکا در نهایت تسلیم ماهها فشار فزاینده شرکتهای نفتی برای رفع ممنوعیت 40 ساله صادرات نفت خام این کشور شد و دو اقدام موردنظر برای آزادسازی صادرات نفت آمریکا به بازارهای جهانی را انجام داد». اداره صنعت و امنیت آمریکا که صادرات این کشور را کنترل میکند اعلام کرد که به برخی از شرکتهای نفتی برای فروش میعانات گازی به خارج از آمریکا مجوز داده است. دهها شرکت انرژی آمریکایی از این نهاد خواستار شفافسازی درباره مجوزهای صادرات نفت شده بودند اما تا روز گذشته این درخواستها بیپاسخ مانده بود.
اداره صنعت و امنیت آمریکا همچنین دستورالعملی را برای تشریح اینکه چه نوع نفت معمولا مجوز صادرات پیدا خواهد کرد ارائه داد که اولین تلاش از سوی دولت برای شفافسازی موضوعی است که باعث ابهام و سردرگمی در بازارهای انرژی به مدت بیش از یک سال شده بود. این دو اقدام شفافترین نشانه است مبنی بر اینکه دولت آمریکا آماده صدور مجوز برای ورود نفت شیل آمریکا به بازارهای جهانی است. حفاریهای نفت شیل در آمریکا طی شش سال گذشته این کشور را به یک تولیدکننده بزرگ انرژی تبدیل کرده و تولید نفت این کشور را بیش از 50 درصد افزایش داده است.
نفت 53 دلاری آمریکا در بازارهای جهانی
با این حال کاهش قیمت نفت همچنان در حال سراشیبی بوده و خطر ورود نفت آمریکا به بازارهای جهانی را بیش از پیش افزایش میدهد. طوریکه قیمت هر بشکه نفت خام آمریکا برای تحویل در ماه فوریه، روز گذشته با 74 سنت کاهش به 53 دلار و 38 سنت رسید. قیمت نفت وستتگزاس اینترمدییت دیروز با 51 سنت افزایش به 54 دلار و 12 سنت رسیده بود. قیمت نفت برنت برای تحویل در ماه فوریه نیز روز گذشته با یک دلار و 3 سنت، معادل 1/8 درصد کاهش به 56 دلار و 87 سنت رسید. قیمت نفت برنت از ابتدای امسال تاکنون 48 درصد کاهش داشته است. قیمت نفت روز گذشته در بازار نیویورک 1/4 درصد کاهش یافت و کاهش قیمت در سال جاری را به 46 درصد رساند.
براساس اعلام موسسه سیتی گروپ، دستورالعمل دولت آمریکا در مورد مجاز دانستن صادرات نفت فوق سبک بدون نیاز به کسب موافقت دولت، ممکن است ظرفیت صادرات نفت این کشور را افزایش دهد و طرح عربستان برای کاهش دادن تولید نفت آمریکا را تضعیف نماید. پیشبینی میشود که حجم ذخایر نفت خام آمریکا در این موقع از سال به بالاترین رقم در 3 دهه گذشته رسیده باشد. کاهش قیمت نفت به ارزهای مختلف کشورها از روبل روسیه گرفته تا نایرای نیجریه آسیب شده و بودجه کشورهایی نظیر ونزوئلا و اکوادور را تضعیف کرده است. این وضعیت همچنین موجب افزایش حجم ذخایر نفتی اضطراری چین شده و به کاهش یارانه سوخت در هند و اندونزی کمک کرده است. اوپک نشان داده است که حاضر نیست برای تقویت قیمتها تولید خود را کاهش دهد و در عوض ترجیح میدهد از سهم خود از بازار در مقابل نفت شیل آمریکا دفاع کند.
سودهای میلیارد دلاری آمریکا از کاهش قیمت نفت
با این وجود یکی از کارشناسان نفتی در گفتگو با آفتاب یزد اظهار داشت: دولت باراک اوباما به خوبی میداند که از چه راهی میتواند کشورهای جهانی را تحت حاشیه قرار داده و منافع خود را حفظ کند. علی مرندی با بیان اینکه آمریکاییها از برنامهای جامع در خصوص کاهش قیمت نفت برخوردار هستند اذعان داشت: اکنون که قیمت نفت به بشکهای 54 دلار رسیده است با اعتراف دو روز پیش اوباما در خصوص ضربه زدن به روسیه مشخص است که این کشور قیمت نفت را باز هم کاهش خواهد داد تا علاوه بر آسیبپذیری روسیه، صادرات نفت در دستان آمریکا و عربستان باقی بماند. این کارشناس گفت: آمریکاییها دور دوم توطئه نفتی خود را آغاز کردهاند که با آزادسازی صادرات نفت خود از یک سو کاهش نفت را در پی داشته باشند و از سوی دیگر با کاهش قیمت نفت ضررهای صادرات را جبران کنند؛ چرا که آمریکاییها هیچ احتیاجی به صادرات نفت ندارند و ادامه این روند تنها سودهای کلانی را از بازارهای جهانی دارد که میتواند جیب آنها را پر کند.
مرندی با اشاره به بازیهای سیاسی در بازار نفتی تصریح کرد: اگر وزارت نفت نتواند در این شرایط مدیریت بحران کند طولی نمیکشد که این وزارتخانه ضررهای هنگفتی را خواهد کرد و دولت باید تمام تمرکز خود را به این موضوع منعطف کند. به زعم این کارشناس نفتی، آمریکاییها تاکنون میلیاردها دلار سود از کاهش قیمت نفت دریافت کردهاند که این خود قابل توجه خواهد بود. در همین راستا معاون وزیر نفت با بیان اینکه ایران هیچگونه زیانی از کاهش قیمت نفت نمیبیند از افزایش 90 میلیارد دلاری داراییهای آمریکا با سقوط بهای نفت خبر داد و گفت: این در حالی است که روسیه 110 میلیارد دلار ضرر کرد. منصور معظمی در جمع صادرکنندگان فرآوردههای نفت، گاز و پتروشیمی درباره تبعات سقوط آزاد قیمت طلای سیاه در بازار جهانی، گفت: تداوم کاهش قیمت نفت، داراییهای کشورهای مصرفکننده را نیز افزایش خواهد داد.
معاون برنامهریزی وزیر نفت با اعلام اینکه بر اساس برآوردههای انجام گرفته در این کاهش قیمت نفت، آمریکا 90 میلیارد دلار به داراییهای خود اضافه کرده است، تصریح کرد: این در حالی است که در بحران کاهش قیمت نفت روسیه حدود 110 میلیارد دلار زیان اقتصادی داده است. این مقام مسئول با تاکید بر اینکه در دوره کاهش قیمتها، کشورهای عضو اوپک همچون عربستان، امارات و کویت بیشترین تأثیر را به واسطه کاهش قیمت نفت داشتهاند و این موضوع چندان تاثیری بر ایران نداشته است، اظهار داشت: نفت یک صنعت استراتژیک است، ادعای کاهش قیمت نفت قابل پیشبینی بوده است.
کاهش فروش نفت روسیه
نفت روسیه در صورتی وارد تحریمهای آمریکا میشود که به زعم کارشناسان و معاونان وزارت انرژی روسیه ممکن است قیمت نفت تا ده درصد کاهش پیدا کند. چنانکه در این رابطه میتوان به این موضوع اشاره کرد که آمریکاییها با وارد ساختن نفت خود در بازارهای جهانی شتاب کاهش قیمت را افزایش دهند و از طرفی با فشارهای بیشتر روسیه را به عقب برانند. عقبنشینی که برای روسیه اجباری بوده و این مسئله بودن شک موجب قدرت یافتن بیشتر آمریکا خواهد شد. با این حال ادامه افزایش تولید روسیه میتواند به کاهش قیمتها دامن بزند و کاهش تولید میتواند نفت آمریکا را در بازارهای جهانی جایگزین کند که این رویه علاوه بر قدرت یافتن آمریکا موجب آن میشود که بازار فروش نفت فقط در انحصار آمریکا و دیگر متحدانش قرار بگیرد. در همین خصوص «آرکادی دوور کوویچ» معاون نخستوزیر روسیه گفت: کاهش قیمتهای جهانی نفت و همچنین فقدان سرمایهگذاری لازم در صنعت انرژی روسیه میتواند منجر به کاهش تولید نفت این کشور شود.
دوور کوویچ افزود: در سناریوی بدبینانه، تولید نفت روسیه در 2 تا سه سال آینده میتواند 10 درصد کاهش یابد که البته این میزان نمیتواند تاثیر جدی بر بازارهای جهانی نفت داشته باشد. پیش از این، وزارت توسعه اقتصادی روسیه نیز پیشبینی خود برای صادرات نفت در سال آینده میلادی را 19/2 درصد کاهش دادو به 1/63 میلیارد بشکه رساند. بنابر اعلام این وزارتخانه، صادرات گاز روسیه در سال 2015 میلادی نیز 8/1 درصد کاهش یافته و به 186/6 میلیارد متر مکعب میرسد. کاهش شدید قیمت نفت در چند ماه گذشته به دلیل عرضه بیش از تقاضای نفت به بازارهای جهانی موجب شده است تا اقتصاد روسیه که تا حد زیادی به صادرات نفتی وابسته است، با مشکلات جدی مواجه شود.
آیتالله هاشمی رفسنجانی: اوپک نباید تحت تاثیر زیادهخواهیها قرار بگیرد
آیتالله هاشمی رفسنجانی رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در دیدار با سفیر الجزایر، با ابراز تاسف از کاهش قیمت نفت و تاثیر سیاسیکاریهای کشورهای پیشرفته که مصرفکنندگان عمده نفت هستند، گفت: اوپک سازمانی برای حمایت از تولیدکنندگان نفت است و نباید تحت تأثیر زیادیخواهیهای مصرفکنندگان نفت قرار گیرد. آیتالله هاشمی رفسنجانی در دیدار با سفیر الجزایر در تهران با بیان سوابق کاهش قیمت نفت طی سالیان گذشته بر این نکته تاکید کرد که «یک بار نیز در دهه هفتاد و دولت سازندگی این اتفاق افتاده بود که با کمک عربستان، مسئله را حل کردیم». وی افزود: نباید بگذاریم ثروت مسلمانان و اسلام به هدر رود و دیگران برای منابع ما تصمیم بگیرند در ادامه سفیر الجزایر با یادآوری جایگاه ایران و الجزایر در اتفاقات سیاسی منطقه و جهان اسلام خاطرنشان کرد: بعضی از کشورهای منطقه باید عاقلانه بپذیرند که ایران نقش بسیار با ارزش و مثبتی در تعاملات منطقهای و بینالمللی دارد. سفیان میمونی با اشاره به کاهش قیمت نفت اظهار داشت: اوپک باید سیاستهای خود را در چارچوب تولیدکنندگان نفت تنظیم کند. وی، کاهش قیمت نفت را توطئهای دیگر در راستای طرح خاورمیانه بزرگ دانست و افزود: در بعد اقتصادی با کاهش قیمت نفت و در بعد سیاسی با دامن زدن به اختلافات میخواهند کشورهای اسلامی را کوچکتر و وابستهتر نمایند تا خودشان بتوانند به منافع استعماری دست یابند.