میلاد شویکلو: صادرات تفت ایران در حالی وارد حاشیه شده است که علاوه بر تحریمهای اقتصادی و مسدود شدن درآمدهای بانکی ایران، اینک هند یکی از واردکنندگان نفت کشورمان برای ادامه تجارت نفتی خود با ایران، وارد مذاکره با آمریکاییها شده است. این خبر در حالی رسانهای شده است که پیش از این سفر رئیسجمهور آمریکا به هند سبب شده بود تا برخی از شرکتهای نفتی این کشور، واردات نفت از ایران را کاهش بدهند. این خبر از آنجا نشات گرفت که مسئولان وزارت نفت هندوستان به شرکتهای محلی اعلام کرده بود که خرید نفت خود از ایران را کاهش دهند. با این وجود اعلامیه وزارت نفت هندوستان میتواند عاملی باشد که حمایتهای آمریکایی در پی سفر اوباما به این کشور افزایش مییافت. این خبر حال به نقطهای رسیده است که هندیها اینک به دنبال مذاکره مستقیم و جدیدی در رابطه با نفت ایران هستند که با چراغ سبز آمریکاییها اقدام به واردات و یا عدم واردات کند.
ـ تناقض در گفتار هندیها
با آنکه این خبر در رسانههای بینالمللی در حین سفر اوباما به هند منتشر شده بود اما برخی از خبرگزاریها اعلام کردهاند که این خبر صحت ندارد و مقامات هندی به اوباما اعلام داشتهاند که استقلال نفتی هند در قبال کشورهای جهانی وجود دارد. با این حال پایگاه خبری «بیزینس لاین»، هند به آمریکا اعلام کرده که سیاست خارجی دهلینو در مورد کشورهای تحت تحریمی نظیر روسیه و ایران مستقل از روابط این کشور با واشنگتن است. منابع آگاه هند گفتند، در جریان سفر اخیر اوباما به هند، در این خصوص «به نحو مؤثری رایزنی شد». مقامات آمریکایی در این سفر استقلال هند در زمینه ارتباط با کشورهای تحت تحریم ایران و روسیه برای تأمین نیازهای انرژی را به رسمیت شناخته و موضعی نرمتر و عملگرایانهتر در قبال دهلینو اتخاذ کردهاند. یک مقام آگاه گفت: هرچند این موضوع در کنفرانس مطبوعاتی مشترک دو رئیس دولت مطرح نشد، اما موضوع در سطح دوجانبه مورد بحث قرار گرفت.
دولت هند در اقدامی احتیاطی، در آستانه سفر باراک اوباما به این کشور «به صورت غیر رسمی» از پالایشگاههایی نظیر مانگالور خواسته بود تا خرید نفت از ایران را کاهش دهند. منابع آگاه گفتند، هند خواهان تداوم واردات نفت از ایران در سطح سال مالی گذشته، یعنی حدود 10 تا 11 میلیون تن است. شرکت مانگالور تا ژانویه امسال بیش از کل واردات سال گذشته، (حدود 4 میلیون تن) از ایران نفت خریده بود. یک مقام دیگر در این باره به این پایگاه خبری گفت: این موضوع شرایط نگرانکنندهای برای شرکت مانگالور به وجود آورد، زیرا این شرکت ناگزیر شد برای ماههای فوریه و مارس، از منابع دیگر نفت خریداری کند. اما به لطف وضعی حاکم بر بازار جهانی نفت و فزونی عرضه، شرکت مانگالور توانست نفت سایر مناطق را با نفت ایران جایگزین سازد.
نفت تولیدی کشورهای عربستان و کویت شبیه نفت ایران است. ظرفیت پالایش شرکت مانگالور هند 15 میلیون تن است. آمریکا گفته که هند یکی از عناصر اصلی در تلاشهای دیپلماتیک بینالمللی در خصوص ایران است. واشنگتن همچنین کاهش خرید نفت هند از ایران را تأیید کرده است.
ـ نفت عراق جایگزین نفت ایران میشود؟
حال اختلافات بر سر این موضوع وجود دارد اما اینکه مقامات هندی خواستار کاهش خرید نفت از ایران میشوند نشان میدهد که این کشور رابطه خود با آمریکا را بیش از آن چیزی وجود دارد، مهم تلقی میکند. در همین رابطه خبری صحت کاهش رابطه نفتی هند با ایران را تصدیق میکند چنانکه پالایشگاه مانگلور هند برای جبران کاهش واردات نفت از ایران یک محموله نفت سبک بصره عراق را از بازار آزاد خریداری کرده است. منابع آگاه ماه گذشته گفتند، هند از پالایشگاههای خود خواسته که خرید نفت از ایران را در ماههای فوریه و مارس برای نگه داشتن واردات در سطوح سال مالی قبل، کاهش دهد و از خطر نقض تحریمهای ایران اجتناب کند. یک منبع آگاه که خواست نامش فاش نشود، گفت که پالایشگاه مانگلور یکی از مشتریان اصلی نفت ایران در هند یک میلیون بشکه نفت خام سبک بصره را از شرکت توتال با تخفیف یک دلار و 50 سنت در هر بشکه نسبت به قیمتهای دوبی برای بارگیری در یکم تا دهم مارس خریداری کرده است، این پالایشگاه هندی به ندرت نفتهای سولفور بالا نظیر نفت بصره را خریداری میکند زیرا براساس قرارداد سالانهای که با ایران دارد، معمولا نفت ایران را با سطوح سولفور بالا خریداری میکند. پالایشگاه هندی در یک مناقصه جداگانه برای نفت سولفور پایین یک میلیون بشکه نفت خام کوکو کنگو را از شرکت ویتول با تخفیف چهار دلار در هر بشکه نسبت به نفت برنت برای بارگیری در نیمه اول مارس خریداری کرده است. مقامات پالایشگاه مانگلور در خصوص این موضوع اظهارنظر نکردهاند. شرکت مانگلور یک پالایشگاه با ظرفیت 300 هزار بشکه در روز در سواحل غربی ایالات جنوبی کاناتاکا دارد.
ـ وزارت نفت مراقب باشد
ادامه این رویه نشان میدهد که ایران در حال از دست دادن بازارهای نفتی هندوستان است که میتواند این واقعه رخ دهد و در پی سفر اوباما اقدام به کاهش واردات نفت از ایران میکنند که میتواند با حمایت بیشتر آمریکاییها ادامه پیدا کند. در این باره علی عامری یکی از کارشناسان نفتی در گفتگو با آفتاب یزد اظهار داشت: باید بیش از اینها وزارت نفت مراقب باشد؛ چرا که این بازار قابل پیشبینی نیست و میتواند هر روز اتفاقات زیادی رخ دهد. این کارشناس انرژی بیان داشت: سقوط قیمت نفت کار را برای کشورهای واردکننده نفت راحت کرده است چنانکه در این زمینه ممکن است توطئه سیاسی خود را به شکل دیگری نشان دهند و کشورهای تولیدکننده نفت با لابی و یا حتی فشارهای سیاسی و اقتصادی سبب شوند که ایران را کنار بگذارند. وی افزود: البته اینها تنها احتمال است که نیاز به آن دارد تا افرادی صاحب منصب در وزارت نفت با دیپلماسی خود مانع این اقدامات شوند. عامری با اشاره بر قراردادهای جدید نفتی ایران گفت: این قراردادها تنها در حد حرف است و هنوز از آنها رونمایی نشده. چنانکه رونمایی از این قراردادها همیشه به عقب میافتد. این کارشناس نفتی با بیان ضرر و زیان ایران در بازارهای نفتی اظهار داشت: از زمان شروع تحریمهای بینالمللی میبینیم که نمیتوانیم کاری از پیش ببریم. طوریکه درآمدهای ایران در سایر کشورهای جهانی مسدود شده و صادرات نفت بیشتر در قبال واردات کالا صورت میگیرد. پس قراردادهای جدید وزارت نفت نمیتواند چندان موثر باشد و یا حتی نمیتواند سود آنچنانی را به ایران بازگرداند. عامری ادامه داد: با آنکه هیچ متنی از این قراردادها نداریم اما از شواهد بازار با توجه به کاهش قیمتهای نفتی مشخصا این قراردادها نمیتواند کمک چندانی کند. چرا که خبر رونمایی از این قراردادها زمانی رسانهای شد که نفت بالای 100 دلار بود و اکنون که نفت زیر 50 دلار قرار دارد مسلما این قراردادها باید با تغییر و تحولات زیادی مواجه شود. عامری با اشاره بر صادرات گاز ایران گفت: وزارت نفت باید توان خود را در این زمینه جذب کند که هر چه میتواند صادرات خود را افزایش دهد اما به شرطی که خطر کمتری منابع درآمدی ایران را تهدید کند. وی افزود: اکنون میبینیم که صادرات گاز ایران به اروپا و پاکستان در حد شعار باقی مانده و هندیها منتظر نظر آمریکاییها هستند و این میتواند زنگ خطری برای ایران باشد با این حال صادرات گاز از جمله اولویتهایی است که باید در نظر داشت.
ـ سد تحریمها در صادرات گاز به پاکستان
صادرات گاز به پاکستان که همیشه محلی برای مناقشه دو کشور بوده و همیشه این دو کشور برای احداث خط لوله صلح وعدههای گزافی دادهاند، میبینیم که این سخنان همچنان ادامه دارد. چرا که چند روز پیش فشارهای آمریکا در قبال مقاوت در برابر صادرات گاز ایران به پاکستان سبب شده بود تا مقامات این کشور در اظهارنظری جدید بگویند که صادرات گاز به این کشور به بعد از برداشته شدن تحریمهای بینالمللی و اقتصادی ایران موکول شده است. این در حالی است که سال گذشته سفر نخستوزیر پاکستان به ایران موجب شده بود تا دو کشور اعلام کنند احداث خط لوله صلح در سال 2015 انجام خواهد شد. اما روز گذشته نخستوزیر پاکستان در تازهترین سخنان خود ابراز داشته که خط لوله صلح از سال 2017 شروع خواهد شد. این تنها بخشی از ماجراست. از آنجایی که ایرانیها نیاز وافری به صادرات گاز به پاکستان دارند تا علاوه بر تامین این کشور بتوانند گاز خود را به جنوب شرق و آسیای میانه صادر کنند، پاکستانیها با سنگاندازیهای آمریکاییها مانع به سرانجام رسیدن این پروژه شدهاند. در همین رابطه این مسئله هم مورد بحث قرار گرفت که پاکستانیها از پرداخت غرامت در جهت تاخیر در خط لوله صلح معاف شدهاند که با تکذیب وزارت نفت ایران و پاکستان مواجه شد. حال این رویه نشان میدهد که خط لوله صلح میان ایران و پاکستان با مشکلات سیاسی از سوی آمریکاییها مواجه است که میتواند بازارهای انرژی ایران را با چالش بیشتری مواجه کند.