در سایه نیستم

‌* آقای ‌کرزی! شما سرانجام و پس از ١٣سال برای همیشه از ارگ ریاست‌جمهوری خداحافظی کرده‌اید، اما برخی شنیده‌ها حکایت از این دارند حامد ‌کرزی خود یک دولت در سایه است. نظر شما در مورد این دیدگاه چیست؟

** نخیر. من دولت در سایه نیستم؛ من رییس‌جمهور پیشین افغانستان و امروز به‌عنوان یک شهروند در خدمت دولت فعلی افغانستان هستم.

* ‌در سال‌های آخر دوران ریاست‌جمهوری شما به طور پررنگ به حضور و نوع فعالیت نیروهای نظامی بین‌المللی و به‌ویژه آمریکایی‌ها در خاک افغانستان اعتراضاتی داشتید. همین اعتراضات منجر به این شد که پیمان امنیتی با آمریکا در دوران ریاست‌جمهوری شما امضا نشود. این در حالی است که حضور شما در عرصه سیاست افغانستان پس از دخالت مستقیم نیروهای نظامی آمریکایی میسر شد. این دو‌مساله را چگونه در کنار هم قرار می‌دهید؟

** آمریکایی‌ها بعد از حمله به برج‌های دوقلو در نیویورک و حادثه ١١سپتامبر٢٠٠١ به افغانستان آمدند. آنها در آزادی افغانستان نقش‌آفرینی کردند و از اشغال پنهان بیرونی و تروریسم و حضور طالبان به افغانستان یاری رساندند. ما ممنون آنها هستیم و پاسدار دستاورد آنان هم بودیم. این اتفاق کاری به خیر افغانستان بود و کسی منکر آن نیست. دولت و ملت افغانستان این مساله را می‌پذیرد و ما از این مساله تشکر می‌کنیم. چیزی که ما با آن مخالفت داشتیم و من شخصا به‌عنوان رییس‌جمهور با آن مخالفت کردم، عملکرد آمریکا بعد از آزادی افغانستان در ١٠سال گذشته بوده است. چون ما می‌دانستیم تروریسم در افغانستان وجود ندارد.

تروریسم در ده و در منزل مردم افغانستان نیست. تروریسم از بیرون مرزها به افغانستان می‌آید. ما به آمریکایی‌ها می‌گفتیم خانه‌های مردم افغانستان را بمباران نکنید و مردم افغانستان را به زندان نبرید؛ زندان نسازید؛ چون تروریسم اینجا نیست. اختلافات عمده ما بر سر این نوع مسایل بود؛ آن‌موقع مجبور بودم برای دفاع از مردم افغانستان سخن بگویم و باید این مسایل را به آمریکایی‌ها یادآوری می‌کردم و حالا هم خوشحالم که این کار را کرده‌ام. بحث اختلاف ما روی عملکرد آمریکا به‌ویژه بعد از سال٢٠٠٤ بود که آنها بمباران شهرهای افغانستان را شروع کردند و مردم را آزار دادند. اما ما از کمک‌هایی که آمریکایی‌ها به مردم افغانستان کردند، تشکر می‌کنیم. من به‌دلیل کمک‌هایی که آنها در ساحت مُلکی و در کارهای عمرانی به این کشور کردند، سپاسگزاری می‌کنم ولی از عملکرد نظامی آنها راضی و خوشحال نیستیم و کوشش کردم مانع این نوع عملکرد آنها شوم.

‌* به‌نظر می‌رسد برگزاری انتخابات طولانی و در پی آن به‌تعویق‌افتادن تشکیل کابینه، جامعه افغانستان را تحت‌تاثیر خود قرار داده است. گشت و گپی در پایتخت به تنهایی نشان می‌دهد مردم نسبت به آینده کوتاه‌مدت دچار یأس و ناامیدی شده‌اند و شهروندان برای تامین معاش با مشکلات متعددی روبه‌رو هستند. به نظر شما در جریان انجام وظایف و توزیع قدرت، «اشرف‌غنی» جانشین شما و «عبدالله‌عبدالله» رییس هیات اجرایی حکومت وحدت ملی تا چه حد یکدیگر را تحمل می‌کنند و تا چه میزان با یکدیگر در قالب حکومت وحدت ملی همکاری نزدیک خواهند داشت؟

** هر دو‌بزرگوار ما، رییس‌جمهور محترم و رییس محترم هیات اجراییه افغانستان با هم رابطه بسیار نیک و حسنه دارند و برای ایجاد و ثبات حکومت وحدت ملی تلاش و کوشش می‌کنند. امیدواریم پس از اینکه شورای ملی از رخصتی زمستانی -تعطیلی زمستانی- خود بازگردند، این دو‌بزرگوار حکومت را تکمیل و اعضای باقی‌مانده کابینه را هم معرفی کنند.

‌* مساله بسیار مهمی که این‌روزها بسیار به آن پرداخته می‌شود، موضوع فساد مالی در لایه‌های مختلف دولتی و غیردولتی در افغانستان است. در چندروز گذشته وزیر جدید مالیه در قندهار هم به‌طور رسمی وجود این مساله را به‌خصوص در بخش گمرک افغانستان پذیرفت. به‌هرحال انتقادات جدی به دولت شما در بحث فساد مالی عمیق و گسترده مطرح است. در مورد این اتهامات گسترده به کابینه و دولت شما در ١٣ سال گذشته چه دفاعی دارید؟

** درست است. دولت افغانستان در این مساله مشکلات بسیار بزرگی داشت. افغانستان یک دولت کاملا از‌هم‌پاشیده بود. ما همه‌چیز را در افغانستان کاملا از نو و از هیچ آغاز کردیم تا دولت افغانستان را بسازیم. از سوی دیگر کمک‌های بین‌المللی بسیاری به افغانستان سرازیر شد. بدون‌شک در اداره افغانستان فساد شدید مالی بوده، ولی فساد بزرگ‌تر در نحوه ارایه کمک‌های خارجی بوده است. این نوع توزیع کمک‌های بین‌المللی به‌خصوص از سوی ایالات‌متحده و برخی کشور‌های غربی به ایجاد فساد مالی در افغانستان دامن زده است. اما من وجود فساد در اداره افغانستان را منکر نیستم و متاسفانه این مشکل همچنان وجود دارد و مشکل ماست.

* ‌فعالیت گروه تروریستی داعش در منطقه و برخی کشورهای جهان رو به گسترش است. به نظر می‌رسد اگر داعش نتواند به‌صورت استراتژیک در یک کشور عمل کند، فعالیت‌های تاکتیکی خواهد داشت. رفتارهای این گروه تروریستی، سیال است. با توجه به نزدیکی فکری نسبی طالبان و داعش، متاسفانه ممکن است زمینه حضور و فعالیت این گروه در افغانستان میسر باشد. این در حالی است که ما معتقدیم امنیت افغانستان نه‌تنها برای این کشور مهم و حیاتی است، بلکه بر تمامی کشورهای منطقه از جمله ایران تاثیرگذار خواهد بود. نگرانی‌های شما درباره فعالیت احتمالی این گروه تروریستی در خاک افغانستان چیست؟

** داعش یک پدیده افغانی نیست. نمی‌دانم داعش زاییده حالات عراق و سوریه است یا دست‌های بیرونی باعث ایجاد داعش در آن منطقه شده است. ممکن است پیدایش داعش در عراق و سوریه ترکیبی از شرایط این دوکشور و کمک دست‌های بیرونی باشد؛ اما با اطمینان کامل می‌گویم در افغانستان داعش پدیده‌ای افغانی نیست. اگر داعش در افغانستان فعالیتی دارد، بی‌شک و با اطمینان کامل می‌گویم این مساله از بیرون به افغانستان آورده شده است و توسط دست‌های بیرونی در افغانستان تقویت و تشدید می‌شود. در کشور ما جای طبیعی برای رشد داعش وجود ندارد. پس اگر به نام داعش حرکت وسیع‌تری در افغانستان اتفاق بیفتد، ما در این شک نخواهیم داشت که این مساله زاده و پرورده بیرون خواهد بود.

‌* آقای ‌کرزی! مساله رابطه ایران و افغانستان نه‌تنها برای دوکشور همسایه، بلکه برای منطقه بسیار مهم و تاثیر‌گذار است و ایران در سه‌حلقه از پنج‌حلقه سیاست خارجی حکومت وحدت ملی جای دارد. با توجه به سفر قریب‌الوقوع آقای «اشرف‌غنی» رییس‌جمهورمحترم افغانستان که سرانجام به ایران انجام می‌شود، شما وضعیت روابط آتی تهران و کابل را چطور ارزیابی می‌کنید؟

** من آینده روابط دوکشور را بسیار نیک می‌بینم. افغانستان و ایران دو‌ملت با هم برادر و هم‌ زبان و هم دین هستند و مشترکات عظیم فرهنگی و تاریخی با هم دارند. این رابطه، رابطه دو‌ملت است. ما مطمئن هستیم آینده این رابطه بهتر و محکم‌تر از امروز خواهد بود. رییس‌جمهور افغانستان به ایران سفر می‌کند و هر دوکشور در کوشش تدارک این سفر هستند.

‌* حکومت ١٣ساله شما در افغانستان با به‌قدرت‌رسیدن سه‌رییس‌جمهور ایران همزمان بوده است. روابط افغانستان و ایران در سه‌دوره ریاست‌جمهوری روسای‌جمهور در ایران چگونه بوده است؟

** زمانی که من رییس‌جمهور افغانستان شدم، آقای «سید محمد خاتمی» رییس محترم جمهوری اسلامی ایران بودند  و آغاز رابطه بسیار نیک و عمیق ما خوشبختانه از دولت ایشان آغاز شد و رییس جمهوری وقت ایران سنگ تهداب (شالوده) نیک و خوبی را در رابطه با افغانستان گذاشتند. بعد از آن، این رابطه را رییس‌جمهور «محمود احمدی‌نژاد» به‌صورت خیلی خوب نگه داشتند و رییس‌جمهور «حسن روحانی» هم این ربطه را به همان منوال و به همان خوبی حفظ کردند و ما با هر سه‌رییس‌جمهور ایران رابطه نیک و حسنه داشتیم و از هرسه آنها تشکر و به‌خصوص از ملت ایران تشکر می‌کنیم.

‌* روابط کابل – اسلام‌آباد در سال‌های گذشته با تنش‌هایی روبه‌رو بوده است. به نظر می‌رسد افکار عمومی در افغانستان هم نسبت به مجموع عملکرد پاکستان در افغانستان بسیار حساس و در برخی اوقات منتقدانه است. اگرچه امروز و با تشکیل حکومت وحدت ملی و سفر مقامات عالیرتبه دوکشور به نظر می‌رسد روابط دوکشور در حال ترمیم و گسترش است، اما حساسیت‌ها همچنان پابرجاست. نگاه شما به نوع روابط آتی افغانستان و پاکستان چیست؟

** ملت پاکستان مثل ملت ایران دوست افغانستان هستند و ما بسیار به هم نزدیک هستیم. در جریان جهاد افغانستان، ملت پاکستان دوستی زیادی با ما کردند و میلیون‌ها‌مهاجر افغانستان را در خاک خود جای دادند و پذیرفتند. ملت پاکستان و افغانستان فقط دوستی و محبت کردند. شکایت ما از مردم پاکستان نیست. شکایت ما از اداره نظامی و استخباری پاکستان است. اینها افراطیت (افراطی‌گری) را پرورش دادند و افراطی‌گری در افغانستان و منطقه را به‌عنوان ابزار سیاست خود قرار دادند. از آن ناحیه، افغانستان رنج عظیمی برده و درد عظیمی را کشیده است. امیدوار هستیم نظامیان و ادارات استخباراتی پاکستان امروز به این نتیجه رسیده باشند افغانستان مستقل که روی پای خود ایستاده، به‌نفع منافع ملی آنها هم است.

امیدوارم آنها این تلاش و کوشش را کنار بگذارند که بخواهند افغانستان را زیردست خود داشته باشند. این مساله ممکن نیست. دنیا شاهد است که افغانستان پیش‌و‌پس از سال٢٠٠١ تا به امروز قربانیان زیادی را برای آزادی و استقلال خود داده است. در طول تاریخ، ما تسلیم آمریکا نشدیم؛ تسلیم انگلیس نشدیم؛ تسلیم شوروی نشدیم؛ چرا باید تسلیم نظامیان پاکستان شویم؟ هرگز تسلیم نمی‌شویم. امیدواریم آنها این مساله را درک کنند و دست از رفتار گذشته خود بکشند و با افغانستان از راه صلح در پیش بیایند و طالبان افغانی را به مذاکره با دولت افغانستان وادار کنند که این مساله به‌نفع هر دوکشور خواهد بود.

ما از پاکستان ایشان دوستی و مراودت و رفاقت می‌خواهیم؛ اما باید توجه داشت که این رفاقت و دوستی میان دوکشور مستقل و با علایقی که منافع ملی هر دوکشور را در نظر داشته باشد.

* ‌١٣ سال در جامعه‌ای که به قول شما از هیچ و جنگ شروع شد تا به اینجا رسید، اصلا فرصت کمی برای فعالیت نیست. شما برای تعالی کشور خود زحمات بسیاری کشیده‌اید. نکات مهم دستاوردهای دوران حکومت شما برای افغانستان چه بوده است؟

** یکی از دستاوردها این بود که افغانستان دوباره خانه همه افغان‌ها شده است؛ هر افغان با هر فکر و از هرگوشه افغانستان و از هر قوم و زبان افغانستان، زن و مرد افغانستان به افغانستان بازگشتند و همه با هم برای ساختن و آبادکردن کشور خود کوشش کردند. در ١٣سال گذشته بیرق افغانستان دوباره در سراسر دنیا به اهتزاز درآمد و روابط وسیعی با کشورهای جهان را آغاز کرد. افغانستان میلیون‌ها‌فرزند خود را دوباره به مکتب و مدرسه روانه کرد و هزاران‌جوان افغانستانی به کشور‌های خارجی مانند ایران و... برای تحصیلات آکادمیک آمدند. در ١٣سال گذشته افغانستان صاحب خیابان، سرک، مطبوعات آزاد و نهادهای سیاسی براساس قانون‌اساسی شد.

در بیش از دودهه گذشته این کشور رنگ زیباتری در جهان اختیار کرد و این مسایل باعث خوشوقتی و خوشی من به‌عنوان رییس‌جمهور افغانستان طی ١٣سال گذشته شده است. البته این دستاوردها هرگز بدون قربانی و رنج و درد مردم نبوده است. ملت افغانستان قربانی‌های زیادی را در این راه تقدیم کرده است. همین چندروز پیش در ولایت «لوگر» افغانستان ٢٢نفر از سربازان اردوی ملی- ارتش ملی افغانستان- شهید شدند. بی‌شک دستاوردهای افغانستان با تقدیم قربانیان و شهدا و فداکاری‌های ملت افغانستان همراه بوده است.