راستگرایان ائتلاف میکنند؟
علی حاجیناصری/ روزنامهنگار
«همین چند روز پیش دیدم چه سر و صدایی در کشور به وجود آمده است آن هم سر یک سیدی، سیدی که با عنوان «من روحانی هستم» پخش شده است. در این سیدی یک سری مطالبی را مطرح کردند که برخی از مطالب خلاف واقع است. آقای روحانی رئیسجمهور را متهم کردند که شما در داستان مک فارلین حضور داشتید. این دروغ است، کسانی که در آن شرایط سیاسی پس از انقلاب حضور داشتند، همه میدانند که آقای روحانی نقشی در مساله مک فارلین نداشته است، چرا خلاف واقع میگویید؟ چرا دروغ میگویید؟»
این تنها یکی از اظهارات ماههای اخیر علی لاریجانی در حمایت دولت اعتدالگرای حسن روحانی است؛ حمایتی که هر یک از گروهها و جریانات سیاسی تعبیر متفاوتی نسبت به آن دارند و اهداف مختلفی را پشت پرده رفتار سیاسی رئیس مجلس میدانند. هر چه باشد اما لاریجانی با تکرار حمایت از دولت یازدهم نشان داده که قصد دارد سیاست فعلی خود را ادامه دهد و ترجیح میدهد «یار خاطر» دولت باشد نه اینکه بر نگرانیهای دولت بیفزاید. رئیس مجلس که در روزهای نخست اردیبهشت امسال در جمع کارگران سخن میگفت، بخش عمدهای از اظهاراتش را به دفاع از رئیسجمهور و دولت اختصاص داد و انتقاد از مستند جنجالی «من روحانی هستم» برجستهترین سخنان او در این دیدار بود. لاریجانی آنجا که به ماجرای حضور حسن روحانی در مک فارلین رسید، چنین گفت: «افرادی که آن زمان در زمینه این مساله نقش داشتند، مشخص هستند که چه کسانی هستند، مشخص هستند که کدام بخشهای کشور بودند، آقای روحانی نقشی در این مساله نداشت. چرا سیدی دروغ درست کردید؟ برخی از مسائل دیگر این سیدی نیز خلاف واقع است. بنده در جریان این مسائل بودهام. آیا شما میخواهید به تاریخ هم دروغ بگویید؟» لاریجانی به بررسی بعد سیاسی تهیه این مستند جنجالی پرداخت و آرامش سیاسی را نیاز اساسی فعلی کشور خواند: «آرامش سیاسی یک رکن در کشور است؛ بنده نمیگویم آرامش گورستانی که کسی سخنی نگوید. در کشوری که دموکراسی وجود دارد باید انتقادات مطرح شود ولی دروغ گفتن و سیدی درست کردن و متهم کردن افراد به مواردی که خلاف واقع است، درست نیست. بنده نمیدانم آقایانی که اقدام به پخش این سیدی کردند میدانند یا نه ولی واقعا از کسانی که در انقلاب بودند و هستند در این زمینه حداقل سوال کنید، شما نزد خداوند چه پاسخی دارید که بدهید، شما یک سخن خلاف واقع را درباره کسی مطرح کردید که به هر حال امروز مسئولیت اجرایی کشور را بر عهده دارد.»
رئیس مجلس با ابراز این عقیده که «اینگونه اقدامات جز افزایش کینهها نتیجه دیگری به دنبال ندارد و اختلافات در کشور را عمیقتر میکند»، ضرورت وحدت و همراهی برای برطرف شدن مشکلات و مسائل اساسی کشور را یادآور شد: «ما که نباید مشی مارکسیستها را داشته باشیم که هدف وسیله را توجیه میکند. اگر کسی اختلاف سیاسی دارد، این مردانگی نیست که از هر وسیله و ابزاری استفاده کند.»
او از منتقدانی که سبک و سیاق دولت را نمیپسندند خواست انتقادات خود را به شکل «منصفانه» مطرح کنند و از هر ابزاری برای «کوبیدن افراد» استفاده نکنند تا «مسیر درستتر» طی شود. این البته تنها انتقاد رئیس مجلس از مخالفان سیاسی رئیسجمهور نبود؛ چه آنکه او یک هفته پس از آن نیز در نشست نمایندگان ادوار مجلس، از دولت محمود احمدینژاد و مخالفان دولت روحانی انتقاد کرد. لاریجانی در این دیدار به انتقاد صریح از دولت سابق پرداخت و وضعیت نامناسب اقتصادی در هشت سال گذشته را زیر سوال برد: «در هشت سال گذشته ثروت خوبی داشتیم و منابعمان کم نبود. ما در حدود 700-600 میلیارد دلار دارایی داشتیم اما چرا تورم 40 درصد شد که دولت کنونی بگوید ما تلاش کردیم و این رقم را به 32 درصد رساندیم؟»
او که در بیان علل این موضوع صحبت میکرد، اجرای اشتباه قانون هدفمندی یارانهها را موجب ایجاد عوارض اقتصادی برای کشور دانست: «وضع مدیریت کشور و بیبرنامگی در مدیریت یکی از علل آن بود. بعضیها هم فکر میکردند صحبت کردن و انتقاد کردن چوب لای چرخ دولت گذاشتن است و همه را به سکوت دعوت میکردند؛ مثلا همین طرح هدفمند کردن یارانهها، طرح خوبی بود ولی چرا این طور اجرا شد که دولت هر ماه کسری داشته باشد و تورم به بار بیاید؟» رئیس مجلس سپس به انتقاد از عدم استفاده از فکر جمعی که مشکلاتی را به کشور تحمیل کرده است، پرداخت: «یک دولت حتما باید با فکر جمعی اراده شود. برخی مشکلات از قبل هم مشهود بود و برخی فکر کردند با شعار حل میشود اما مشکلات اقتصادی خود را نشان میدهد.»
لاریجانی همچنین در مذمت «زیر پا گذاشتن قانون» سخن گفت و از افرادی که دعوت به سکوت میکردند، انتقاد کرد: «اگر کشور با قانون اداره شود و دعواهای حیدری ـ نعمتی حاکم نشود، زندگی مردم قابل پیشبینی میشود ولی اگر قانون اجرا نشود، زندگی مردم قابل پیشبینی نخواهد بود. با این حال قانون راحت زیر پا گذاشته میشد و خیلیها هم دعوت به سکوت میکردند.» او ضرورت همگرایی در کشور را یادآور شد و در بیان علت آن چنین گفت: «ما در شرایط عادی نیستیم و حاشیهسازی در کشور مگر از سر سیری برای کسی رخ دهد. نه اینکه مشکلی نیست و ما نمیبینیم، بلکه بحث بر سر این است که انرژیمان را کجا بگذاریم.»
رئیس مجلس بخش پایانی اظهاراتش را به دفاع از دولت یازدهم اختصاص داد و خواستار امتناع از بزرگنمایی مشکلات شد: «دوستان اشکالاتی را مطرح میکنند که در جای خود مهم است اما طوری آنها را مطرح میکنند که انگار بزرگترین مشکل کشور است. ما در مذاکرات سیاسی احتیاج به همگرایی داخلی داریم؛ وگرنه نمیتوانند از منافع کشور صیانت کنند. همیشه هم همینطور بوده البته این به معنای این نیست که نقد نکنید، اما نقد باید در جای خودش باشد. ضمن اینکه باید مراقبتهای تام داشت.» دفاع لاریجانی از دولت به حدی محسوس بوده که موجب شد سایت نماینده ـ از سایتهای نزدیک به غلامعلی حدادعادل ـ انتقادات صریحی را نسبت به مشی رئیس مجلس مطرح کند.
این سایت به بهانه حمایت اعضای فراکسیون رهروان از ادامه ریاست علی لاریجانی بر مجلس نهم، از آن به عنوان اقدامی برای تثیت حضور این جریان در مجلس آینده یاد کرد و چنین نوشت: «رئیس مجلس بیکار ننشسته و در روزهای اخیر به طور محسوسی سعی در گرفتن مواضعی مورد پسند دولت و حامیانش در مجلس داشته است؛ به طوری که طی اقدامی تاملبرانگیز در خصوص مستند «من روحانی هستم» به دفاع تمام قد از رئیس دولت پرداخته و دستاندرکاران این مستند را با چوب دروغگویی مورد نوازش قرار داد. وی با انتقاد از پخش این مستند، ضمن تکذیب نقش روحانی در ماجرای مک فارلین گفت تهیهکنندگان آن به تاریخ دروغ میگویند. رئیس قوه مقننه علاوه بر نادیده گرفتن مصلحتی واقعیتهای تاریخی که در متن خاطرات هاشمی هم به طور صریح به آنها اشاره شده، با تاکید دوباره بر اینکه مستند مورد اشاره دروغی بزرگ به تاریخ است، گفت: «برخی برای کوبیدن دولت دست به هر کاری میزنند.» این رویه البته در جریان سفر رئیس مجلس به قم نیز ادامه داشت... با همه این تلاشها و نگرانیها، شاید بتوان به بازیگردانان فراکسیون رهروان حق داد که همچنان خیالشان راحت نباشد.»
انتخابات هیات رئیسه؛ زمانی برای دفاع
ابتدای هفته آینده (چهارم خرداد) انتخابات هیات رئیسه مجلس برگزار میشود؛ انتخاباتی که این روزها معادلاتش به خارج از مجلس نیز کشیده شده است.
آن گونه که اعضای فراکسیون رهروان ولایت در گفتوگوهای خود با رسانهها اعلام کردهاند، علی لاریجانی کاندیدای این فراکسیون برای ریاست مجلس است اما در این میان، اما و اگرهایی پیرامون حضور حدادعادل در انتخابات وجود دارد. رئیس فراکسیون اصولگرایان در نهم اردیبهشت امسال زمانی که برای حضور در مراسم افتتاحیه دانشکده رسانه فارس در این خبرگزاری حضور یافته بود، به خبرنگاران گفت که هنوز برای کاندیداتوری در انتخابات هیات رئیسه برنامهریزی نکرده و این امر را به آینده موکول کرد. حدادعادل در عین حال از مشورت با محمدرضا باهنر برای حضور در انتخابات هیات رئیسه خبر داده بود.
چندی بعد اما محمدرضا باهنر رقابت لاریجانی و حدادعادل را بعید دانست و در اظهاراتی متفاوت، از هر گونه رایزنی برای حضور حدادعادل در رقابت انتخابات هیات رئیسه مجلس اظهار بیاطلاعی کرد. نایب رئیس مجلس نهم، در اظهارنظری دیگر، سخنان حدادعادل مبنی بر مشورت با وی برای کاندیداتوری در انتخابات هیات رئیسه مجلس را «شوخی» خوانده است. بدین ترتیب، بدیهی به نظر میرسد که علی لاریجانی بیشترین بخت برای ریاست مجلس را دارا باشد و تثبیت ریاست او بر مجلس نهم، تنها یکی از دلایل موضع حمایتیاش در قبال دولت است.
چرا لاریجانی از دولت حمایت میکند؟
کمتر از دو سال دیگر انتخابات مجلس دهم برگزار میشود؛ انتخاباتی که از هماکنون تکاپوهای بسیاری برای کسب اکثریت کرسیهای آن آغاز شده است. هرچند مدتی است که گروههایی همچون اصولگرایان، اصلاحطلبان، اعتدالیون و حامیان محمود احمدینژاد تلاشهای پیدا و پنهان خود را برای شرکت در انتخابات مجلس دهم آغاز کردهاند، اما تجربه دورههای گذشته نشان از آن دارد که در اغلب دورهها ـ خصوصا در ابتدای آغاز به کار دولتها ـ گفتمان دولت وقت، در انتخابات به پیروزی رسیده و جریانهای دیگر تلاش خود را بر کسب اقلیتی قدرتمند متمرکز کردهاند. این تجربه تاریخی سبب شده تا برخی این گونه نتیجهگیری کنند که مواضع علی لاریجانی در حمایت از دولت یازدهم، زمینهای برای نزدیکی به دولت در انتخابات مجلس دهم است؛ به گونهای که او میخواهد گفتمان خود را نزدیکترین گفتمان فعلی به گفتمان دولت یازدهم نشان دهد تا از یک سو نگرانی برخی جریانهای اصولگرا از ائتلاف اصلاحطلبان ـ اعتدالگرایان را برطرف کند و از سوی دیگر پیروزی خود در انتخابات آینده را تضمین نماید.
بازگشت شیخ اصولگرا
در این میان البته لاریجانی باید یک پارامتر مهم را مدنظر قرار دهد و آن نقش علیاکبر ناطقنوری در انتخابات مجلس دهم است. این دو هرچند در انتخابات ریاست جمهوری نهم در سال 84، تجربه خوبی در همکاری سیاسی داشتند، اما شرایط این روزها با سال 84 بسیار متفاوت است. برخی گروههای اصولگرا به دلیل رفتار سیاسی ناطقنوری در حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری دهم را غیر قابل قبول میدانند و او را به «سکوت» در قبال فتنه متهم میکنند. در مقابل اما گروهی دیگر معتقدند که او میتواند «ریشسفید» اصولگرایان باشد و محور ایجاد یک حزب فراگیر اصولگرا واقع شود. این دو دیدگاه متفاوت سبب ایجاد تردیدهایی برای حضور ناطقنوری در انتخابات مجلس دهم شده است. البته این به معنای عدم نقشآفرینی او در انتخابات آینده نیست و میتوان دو سناریو را نسبت به نقش شیخ اصولگرا در این رقابت سیاسی متصور بود؛ حضور در میدان انتخابات و کاندیداتوری ناطقنوری یا محوریت ائتلاف اعتدالیون. سناریوی دوم را میتوان نقشی مشابه آیتالله هاشمی رفسنجانی در دو انتخابات ریاست جمهوری دهم و یازدهم دانست؛ یعنی ایفای نقش در چینش چهرهها و فهرستها و همچنین ائتلاف گروهها و تشکلهای اعتدالگرای اصلاحطلب و اصولگرا برای حضور در صحنه انتخابات.
ناطقنوری اما خود این روزها حضور پررنگتری در عرصه سیاست دارد و در عین حالی که همچون گذشته از گفتوگو با رسانهها امتناع میورزد، تلاش میکند تا دیدگاههای خود را با جامعه در میان بگذارد.
او که این روزها عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و هیات موسس دانشگاه آزاد است هفته گذشته در مرکز اسلامی پیامبر اعظم(ص) به سخنرانی پرداخت و هاشمی رفسنجانی را بسیار عزیز و قابل تکریم توصیف کرد: «آقای هاشمی همواره یکی از بهترین شخصیتهای انقلاب هستند و من از آغاز سال 42 با ایشان آشنا و نزدیک بودهام و زحمات او را در تمام دوران مبارزه تا امروز دیدهام.»
ناطقنوری با بیان اینکه بنده پیشنهاد آقای هاشمی برای ریاست مرکز تحقیقات استراتژیک را نپذیرفتم، در عین حال ادامه داد: «بنده چند پیشنهاد دیگر را نیز قبول نکردم اما وقتی بعد از مرحوم حبیبی پیشنهاد عضویت در هیأت موسس دانشگاه آزاد را به من دادند دور از انصاف دانستم که بعد از چندین پیشنهاد این را نیز رد کنم. بنابراین به عضویت هیأت موسس دانشگاه آزاد درآمدم.»
رئیس مجالس چهارم و پنجم سپس هنگامی که با خبرنگاران مواجه شد، سخنان خود مبنی بر ارادت به هاشمی رفسنجانی را تکرار کرد. او در عین حال در پاسخ به این سوال که آیا مستند «من روحانی هستم» را دیدهاید یا نه از هر گونه پاسخگویی به این سوال خودداری کرد و گفت: «من از شما خبرنگاران عذرخواهی میکنم. میدانید که من مصاحبه نمیکنم.» ناطقنوری درباره تصمیمگیری برای شرکت در انتخابات مجلس نیز اظهارنظر کرد؛ آنجا که گفت: «هنوز در این باره تصمیمی نگرفتهام.» در فاصله کوتاهی از این اظهارات اما محمدرضا باهنر که مشی سیاسی نزدیکی نسبت به ناطقنوری دارد و این روزها به عنوان دبیرکل جبهه پیروان خط امام و رهبری به فعالیتهای تشکیلاتی مشغول است، از عدم حضور قطعی ناطقنوری در انتخابات مجلس دهم خبر داد.
باهنر با تمجید از شخصیت سیاسی علیاکبر ناطق نوری در خصوص احتمال حضور او در انتخابات مجلس آینده چنین گفت: «با وجود اینکه آقای ناطق سن ما را دارد، هنوز هم معتقدم که ایشان یک ذهنیت خوبی است؛ به همین دلیل به صورت پراکنده بارها و بارها با آقای ناطق صحبت کردیم. اینکه حالا اخیرا کاری ویژه کرده باشد، خیر! و در مجموع هم پاسخ آقای ناطق هنوز هم تغییر نکرده است و میگوید من هیچ احساس تکلیفی نمیکنم؛ چه زمان ریاست جمهوری، چه زمان مجلس و... احساس تکلیف نمیکنم.»
نایب رئیس مجلس همچنین روایتی از مذاکرات برخی اصولگرایان با ناطقنوری در خصوص انتخابات مجلس دهم را نیز بیان کرد؛ آنجا که گفت: «سوال کردیم که آیا میآیید یا نمیآیید؟ پاسخ آقای ناطقنوری هیچ تغییری نکرد و تا آنجایی که من اطلاع دارم، این است که آقای ناطق میگویند «من نمیآیم.» اینکه در آینده چه اتفاقی میافتد نمیدانم، خب در عالم سیاست ممکن است هر اتفاقی بیفتد ولی تا الان که من خبر دارم، آقای ناطقنوری قانع نیست و اصلا قرار نیست برای انتخابات مجلس بیاید.»
مساله دیگری که ناطقنوری پیرامون آن به اظهارنظر پرداخت، همایش دلواپسان بود؛ همایشی که در انتقاد از سیاست هستهای دولت یازدهم و از سوی منتقدان اصولگرای توافقنامه ژنو برگزار شد. رئیس دفتر بازرسی رهبر معظم انقلاب با تاکید بر اینکه ولی امر مسلمین شخصیتی اجرایی، مسلط و هوشمند هستند، اعلام کرد که هیچ گونه دلواپسی ندارد: «ملت ایران 35 سال تحریم و هشت سال دفاع مقدس را با سربلندی پشت سر گذاشت، اکنون نیز با داشتن اعتقادات دینی و تبعیت از رهبر آگاه و فرزانه کشور، چرا باید دلواپس باشیم؟» او که در جلسه شورای اداری استان لرستان حضور یافته بود، حمایت همهجانبه و منطقی از تیم مذاکرهکننده هستهای در شرایط فعلی را امری مهم و بسیار ضروری دانست و از جوسازی و حاشیهآفرینی برخی افراد که به دنبال تضعیف تیم مذاکره هستهای کشور هستند انتقاد کرد.
اظهاراتی از این دست از سوی شیخ اصولگرا حاکی از آن است که ناطقنوری به دنبال حضور جدیتر در صحنه سیاست است و گویا قصد دارد که از پشت پرده سیاست خارج شود و در عرصه عمومی نقش جدیتری ایفا نماید.
لاریجانی چه میکند؟
حضور این روزهای ناطقنوری در عرصه سیاست اما ممکن است مسیر سیاسی علی لاریجانی را تغییر دهد؛ چه آنکه با حضور ناطقنوری در انتخابات مجلس دهم، تمرکز جریان اعتدالی منتسب به حسن روحانی متوجه ناطقنوری میشود و اوست که محور ائتلاف اعتدالیون قرار میگیرد.
در اینجا نیز میتوان دو سناریوی متفاوت در خصوص وضعیت علی لاریجانی در انتخابات مجلس دهم متصور بود؛ یا ناطق میآید و علی لاریجانی بار دیگر از قم نامزد انتخابات میشود یا اینکه ناطق نمیآید و لاریجانی با روند فعلی که در حمایت از دولت در پیش گرفته گزینه اول سرلیستی ائتلاف انتخاباتی اعتدالیون خواهد بود.
البته در این میان نباید نقش اصلاحطلبان معتدل را نادیده گرفت؛ جریانی که تمایل فراوانی برای ائتلاف انتخاباتی با حامیان دولت اعتدالی دارد. هرچند حامیان اصلاحطلب حسن روحانی در مجلس نهم علی لاریجانی را مطلوبترین گزینه برای ریاست مجلس میدانند اما آیا او میتواند نماینده این جریان در انتخابات مجلس دهم نیز باشد؟
راست سنتی و راست مدرن به هم میرسند؟
از میانه دهه هفتاد تاکنون که راست مدرنساز جدایی از راست سنتی را کوک کرد، حالا نشانههایی از پیوند مجدد این دو جریان دیده میشود.
حالا جریان راست سنتی که چهره باسابقهای همچون علیاکبر ناطقنوری و چهره نوگرایی همچون علی لاریجانی آن را نمایندگی میکنند از همیشه به جریان راست مدرن نزدیکتر شده است؛ جریانی که اگرچه هاشمی رفسنجانی پدر معنوی آن است اما امروز حسن روحانی را به عنوان پرچمدار خود راهی کارگزار سیاست کرده است.
دیگر سخن آنکه حسن روحانی که زمانی در اردوگاه راست سنتی بود حالا نماینده رسمی راست مدرن شده و اکنون در فاصله کمتر از دو سال تا انتخابات مجلس دهم میخواهد پیوندی دوباره با یاران سابق برقرار کند. اگر او در مجلس چهارم و پنجم در کنار علیاکبر ناطقنوری مینشست و در قامت نایب رئیس او را یاری میکرد، اما گویا اکنون ممکن است معادلات به سمتی پیش برود که حسن روحانی در کنار علیاکبر ناطقنوری به عنوان رئیس مجلس قرار گیرد. در این میان اما روحانی و متحدان سیاسیاش در دولت نمیخواهند علی لاریجانی را از عرصه سیاست حذف کنند، چه آنکه او دیرزمانی است که یار و همراه ناطقنوری و حسن روحانی بوده و البته مهمتر از آن، کمک شایانی به دولت اعتدالگرای روحانی کرده است و شایسته نیست که او را با رفتارهای متعارف سیاسی کنار بگذارند.
از دیگر سو، جریان کارگزاران ـ به مثابه نماد راست مدرن ـ به دنبال گزینهای مطلوب برای ریاست مجلس است و برای این منظور کدام گزینه میتواند بهتر از علیاکبر ناطقنوری باشد؟ او دیرزمانی است که رابطه نزدیک و صمیمانهای با حسن روحانی دارد و البته حضور او، موجب خروج لاریجانی از رقابتهای انتخاباتی میشود. روحانی و یارانش میدانند که لاریجانی به واسطه مشی سیاسی خود، با اصولگرای باسابقهای همچون ناطقنوری رقابت نخواهد کرد. بدین ترتیب هم ائتلاف راست سنتی و راست مدرن محقق میشود و هم اینکه جریان اعتدال به پیروزی در انتخابات مجلس دهم نزدیک میشود.
این سناریو اما در صورت غیبت ناطقنوری در انتخابات شکل دیگری به خود میگیرد، به طوری که علی لاریجانی نماینده راست سنتی در ائتلاف با راست مدرن میشود و ناطقنوری نیز محور ائتلاف این دو جریان خواهد بود. بدین ترتیب، راست سنتی به لطف ائتلاف با راست مدرن به بیشترین قدرت خود در عرصه سیاست از زمان پایان مجلس پنجم دست خواهد یافت. اما تمام این حرف و حدیثها به پاسخ یک سوال بستگی دارد: «ناطق میآید؟»
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
