چهار سال نبرد بی‌حاصل در سوریه

گروه بین‌الملل: چهار سال از آغاز جنگ داخلی در سوریه می‌گذرد؛ آتشی که جرقه آن در چنین روزهایی در سال 2011 از یک مدرسه در شهر درعازده شد. جایی که چند نوجوان که بر روی دیوارها علیه بشار اسد شعار نوشتند، بازداشت و شکنجه شدند.

شهروندان این شهر در اعتراض به برخورد خشن نیروهای امنیتی دست به اعتراض زدند، اما حکومت سوریه تظاهرات آنان را تحمل نکرد و نظامی‌ها به روی معترضین آتش گشودند که تعدادی از آنان کشته و زخمی شدند. همین مسئله موجب شد که دامنه اعتراضات به دیگر شهرهای سوریه گسترش یابد. به خصوص شهرهای جنوبی سوریه که اکثریت شهروندان آن سنی بودند و اختلافاتشان با حکومت علوی بشار اسد ریشه‌دار بود. اعتراضات تا آنجا پیشرفت که منتقدان اسد به چیزی کمتر از کنار رفتن او راضی نمی‌شدند.

مرغ اسد سوریه یک پا داشت و گوشش به این حرف‌ها بدهکار نبود.

ناآرامی‌‌ها باعث شد که تظاهرات علیه حکومت در سراسر کشور گسترش یابد و معترضان خواستار کناره‌گیری رئیس‌جمهور شوند. استفاده حکومت از زور و سرکوب، بر شدت اعتراض‌ها افزود. با گذشت چهار ماه از اولین تظاهرات خیابانی، صدها هزار نفر در تظاهرات شرکت کردند.

در نهایت، بخشی از مخالفان به اسلحه و ترور روی آوردند، در عین حال موافقان اسد هم در برابر مخالفان تظاهرات برگزار کردند؛ ابتدا برای دفاع از خود و در گام بعدی برای بیرون راندن نیروهای امنیتی از محله‌ها و مناطقی که از مخالفان دولت حمایت می‌کردند.

هنوز یک سال از آغاز اعتراضات خیابانی نگذشته بود که گروهی از منتقدین اسد اعلام کردند راه‌حل‌های سیاسی به بن‌بست رسیده و وارد فاز مبارزات مسلحانه شدند.

این نیروی نظامی موسوم به ارتش آزاد نخستین سازمان مسلحی بود که رسماً علیه دولت سوریه اعلام جنگ داد. رفته رفته خشونت‌ها افزایش یافت و این کشور وارد یک جنگ داخلی شد. شورش‌ها در بسیاری از مناطق سوریه علت دولت مرکزی آغاز شده بود. اواسط سال 2012 نبردها به حلب و دمشق هم رسید. دو سال و نیم بعد از آغاز درگیری‌ها 2013 سازمان ملل متحد اعلام کرد که 90 هزار نفر در این جنگ کشته شده‌اند.

از دل این بحران خانمان برانداز گروه‌های جهادی و سلفی‌های تندرو قدرت گرفتند که در صدر آن‌ها داعشی‌ها قرار دارند که در مدتی کم سودای خلافت اسلامی و تشکیل حکومت را برای خود ترسیم کرد. آنها گرچه نام اسلام را یدک می‌کشیدند، اما نشان د��دند که نه پایبند مرام و مسلک رحمانی هستند و نه از انسانیت بویی برده‌اند. به راحتی سر می‌بریدند و دسته جمعی تیرباران می‌کردند و جنایتی نیست که مرتکب نشده باشند. وضعیت سوریه یک جنایت جنگی در حق مردم بی‌گناهش بود.

از طرفی در سال 2013 گزارش شد که بر اثر شلیک راکت‌های حاوی گاز سمی سارین به چند نقطه در مناطق روستایی حومه شهر دمشق صدها نفر کشته شدند.

انگشت اتهام به سوی دولت سوریه دراز شد، اما دولت سوریه اتهام را نپذیرفت. در نهایت کار به اینجا رسید که زرادخانه‌های شیمیایی سوریه برای نابودی به بازرسان سازمان ملل متحد و سازمان منع به کارگیری تسلیحات شیمیایی تحویل شد.

از زمان آغاز جنگ در سوریه حدود چهار میلیون نفر خاک آن کشور آواره شدند و به آن سوی مرزها پناهنده شده‌اند که اکثرشان زنان و کودکان هستند. این روند، یکی از بزرگ‌ترین مهاجرت‌های اجباری در تاریخ معاصر است.

علاوه بر این، شش میلیون و 500 هزار نفر دیگر که 50 درصد آنها کودک هستند، در داخل خاک سوریه بی‌خانمان و آواره شده‌اند. به این ترتیب، مجموع جمعیتی که بر اثر جنگ داخلی آواره شده‌اند، حدود 9 میلیون و 500 هزار نفر یعنی حدود نیمی از جمعیت آن کشور تخمین زده می‌شود که حدود 10 میلیون و 800 هزار نفر در داخل سوریه نیازمند کمک‌های بشردوستانه هستند.

گروه‌های شورشی سوریه از نظر سیاسی متفرق و دچار اختلاف هستند و ائتلاف‌های گوناگونی که از گروه‌های مختلف تشکیل شده‌اند، بر سر رهبری با یکدیگر رقابت می‌کنند.

تاکنون مهم‌ترین گروه‌بندی سیاسی بین شورشیان سوریه، تشکیلات میانه‌رویی است که با عنوان «ائتلاف ملی انقلابیون و نیروهای مخالف سوریه» فعالیت می‌کند و مورد حمایت چندین دولت غربی و حکومت‌های عربی است. اما گروه‌های شورشی دیگر و بخصوص گروه داعش و جبهه النصره، رهبری این تشکیلات را نپذیرفته‌اند، به همین دلیل، در حال حاضر، جایگزینی برای حکومت بشار اسد وجود ندارد.

برای رساندن سوریه به صلح تا امروز نشست‌های متعددی در ژنو، مسکو، ریاض، قاهره و تهران برگزار شده که تقریبا همگی آنها بی‌نتیجه بود، چون اسد حاضر به کنار رفتن از صندلی قدرت نیست و مخالفان حاضر نشدند از طریق مذاکره به بحران چهارساله پایان دهند.

ناآرامی‌های سوریه در آغاز بخشی از بهار عربی قلمداد می‌شد که هدف آن، مبارزه با حکومت اسد بود. اما کار به آنجا رسید که نگرانی بین‌المللی از قدرت گرفتن تندروها و تروریست‌ها تا حدودی مخالفان فرامنطقه‌ای بشار اسد را مجاب کرد که حمایت از مخالفان او را کاهش دهند و از بیم داعش به بشار اسد تن دهند.

با این وجود امروز بخشی از سوریه در دست داعش و بخش دیگر آن در دست کردها و دیگر بخش‌های آن در دست دولت است. گذشته از این‌ها براساس برآوردها، در واپسین روزهای سال 2014 تعداد قربانیان این جنگ به 200 هزار نفر رسیده است.