پشت پرده فشار عربستان فاش شد

میلاد شویکلو: توطئه سیاسی بالاخره کار خود را کرد. قیمت نفت در حالی رشد اقتصادی روسیه را برهم زده است که از نظر مقامات آمریکایی آنها به نتیجه دل‌خواه خود رسیده‌اند چنانکه پیش از این رئیس‌جمهور آمریکا در رابطه با کاهش قیمت نفت اظهار داشته بود کاهش قیمت نفت برای آن است که تا به دولت روسیه ضربه سنگینی وارد کنیم. حال شرایط به جایی رسیده است که در این رابطه هنوز اهداف عربستانی‌ها بزرگترین متحد آمریکایی‌ها به انجام نرسیده و این کشور برای آنکه بتواند به خواسته‌های خود دست پیدا کند همچنان بر عرضه بیش از اندازه در بازارهای جهانی نفت اصرار می‌کند. این در حالی است که یکی از روزنامه‌های آمریکا در این خصوص سخنان جالب و تازه‌ای را بر زبان آورده و از هدف اصلی سعودی‌ها پرده برمی‌دارد. هدفی که تاکنون به آن اشاره نشده بود اما در هفته گذشته بسیار در جمع رسانه‌های آمریکایی‌ بازگو شده است.

سوریه هدف عربستان

روزنامه آمریکایی نیویورک تایمز با استناد به برخی مقامات سعودی و آمریکایی می‌نویسد اگر مقامات روسیه از حمایت از دولت بشار اسد در سوریه دست بردارند، عربستان سعودی استخراج نفت را کاهش می‌دهد که این امر احتمالا به بالا رفتن بهای طلای سیاه منجر خواهد شد. این روزنامه به استناد به این مقامات که نامشان را فاش نکرده است، نوشته است: ریاض در ماه‌های اخیر مذاکراتی در این باره با مسکو انجام داده اما "پیشرفت قابل توجه" حاصل نشده است.

نیویورک تایمز تاکید می‌کند «عربستان سعودی یکی از بزرگترین کشورهای استخراج‌کننده نفت در اوپک است و از تابستان گذشته بهای طلای سیاه از بشکه‌ای 110 دلار به 50 دلار رسیده است». پیشتر بشار اسد رئیس‌جمهور سوریه در مصاحبه با مجله  Foreign Affaris اعلام کرده بود روسیه و ایران با وجود مشکلات ناشی از کاهش بهای نفت کمک به دمشق را ادامه می‌دهند. این سخنان در جهتی بیان می‌شود که یکی از اهداف صریح آمریکایی‌ها برای ضربه زدن به ایران بوده که مقامات ارشد کشورمان از آن به عنوان توطئه سیاسی یاد می‌کنند. توطئه‌ای که از زبان بیژن زنگنه این‌گونه بیان می‌شود که «رئیس‌جمهور آمریکا چندی پیش به صراحت اعلام کرده که کاهش قیمت نفت به دلیل اراده سیاسی بوده است؛ چنانکه در این زمینه وی اعلام کرد که رشد اقتصادی روسیه با کاهش قیمت نفت دچار بحران شده است و آمریکا از این طریق توانسته است به این کشور بر سر موضوع کریمه و اوکراین فشار وارد کند؛ البته ما فکر می‌کنیم آمریکا و هم‌پیمانانش این قصد را داشتند که به ایران نیز ضربه وارد کنند».

پاسخ زنگنه به منتقدان

توطئه سیاسی نکته‌ای است که در این چند ماهه بیش از هر زمان دیگری به چشم می‌آید و سبب شده تا بازارهای جهانی را تحت تأثیر خود قرار دهد اما همین موضوع تا جایی پیش رفت که مسئولان نفتی کشورمان مورد بی‌مهری برخی از منتقدان داخلی قرار گرفتند. منتقدانی که با «ژنرال» خطاب کردن مقامات وزارت نفت اظهار داشته بودند ضعف در دیپلماسی نفتی موجب شد تا این قیمت نفت با سقوط مواجه شود. با آنکه از سوی همان منتقدان، توطئه سیاسی دلیلی بر کاهش قیمت نفت اعلام شده بود اما به تازگی بیژن زنگنه برای اولین بار پاسخ این منتقدان را در گفتگو با یکی شبکه‌های تلویزیونی داده است و با بررسی ابعاد تصمیم اخیر اوپک مبنی بر عدم کاهش عرضه نفت در بازار توانست شبهات و غرض‌ورزی برخی از منتقدان دلواپس را از بین ببرد. پاسخی که نشان می‌دهد توطئه عربستانی‌ها برای کاهش قیمت نفت بیش از آن چیزی است که دیده می‌شود.

در همین رابطه زنگنه با اشاره به اینکه اعضای اوپک برای انجام مذاکره گردهم می‌آیند، اظهار داشت: پیش از برگزاری این اجلاس ایران با وزرای نفت عراق و ونزوئلا در تهران و با مقامات عالی رتبه امارات، کویت و قطر مذاکرات جداگانه‌ای انجام داد، ضمن اینکه پیش از آغاز نشست 166 هم با برخی از وزرای اوپک دیدار و گفتگو کرد. زنگنه با بیان اینکه وزرای نفت اوپک انعکاس‌دهنده خواست و اراده سیاسی رهبران کشورهایشان هستند، افزود: اینگونه نیست که اعضاء اوپک صرفا برای تبادل‌نظر گردهم آیند و تصمیم بگیرند، بلکه هر کشوری با یک موضع روشن در این نشست‌ها حضور پیدا کرده و سعی می‌کند آنرا پیاده کند و ما نیز تمام تلاش خود را در این زمینه به کار گرفتیم. وی تصریح کرد: اینکه گمان شود دیگران توانستند نظرهای خود را عملی کنند و ایران نتوانست، حرف دقیقی نیست چون در اوپک یک رای می‌تواند تصمیم را وتو کند.

زنگنه با بیان اینکه در اجلاس 166 اوپک به دلیل اینکه اجماعی نبود، تصمیمی هم گرفته نشد، افزود: در این اجلاس تصمیم چند سال پیش اوپک مبنی بر تثبیت سقف 30 میلیون بشکه‌ای بار دیگر باقی ماند. وزیر نفت با بیان اینکه در مسائل سیاسی اینگونه نیست که هر چه بیشتر صحبت شود اثر آن بیشتر باشد، بر ضرورت پیگیری این مسائل تاکید و تصریح کرد: پیش از برگزاری اجلاس 166، پیام رئیس‌جمهوری ایران به سران کشورهای امارات، قطر و کویت تقدیم و با آنها مذاکراتی انجام شد. در همین حال این پیام‌ها مورد موافقت این کشورها قرار نگرفت، هر کشوری دلایل خاص خود را دارد و به تصمیمی در این زمینه رسیده است.

وی با بیان اینکه در اجلاس اخیر تعداد کشورهایی که خواستار کاهش سقف تولید نفت بودند (هشت کشور) بیشتر از کشورهایی بود که خواستار تثبیت سقف تولید (چهار کشور) بودند، افزود: در این شرایط چه باید کرد؟ آیا باید دعوا کرد؟ زنگنه در پاسخ به ضرورت حضور ایران در اوپک هم گفت: اینکه ما در اوپک حضور داشته باشیم یا نداشته نباشیم مبحث مهمی است. وزیر نفت با اشاره به اینکه این اولین بار نیست که اوپک با این بحران روبرو شده است به ذکر تجربه‌ای در سال 76 پرداخت و گفت: در سال 76 وقتی برای نخستین بار وزیر نفت شدم قیمت نفت در آذرماه کاهش یافت و یکسال ادامه داشت و بعد از آن اصلاح شد.

کاهش درآمدهای نفتی ایران

حال کاهش درآمدهای نفتی ایران به نقطه‌ای رسیده است که می‌تواند برای کشور دردسرساز باشد با آنکه نمایندگان مجلس و بسیاری از مسئولان دولتی در مورد این موضوع اعلام کرده‌اند که باید اتکاء به درآمدهای نفتی را کاهش دهند اما این مسئله از نظر بسیاری از کارشناسان، کار یک روز و دو روز نیست. با این وجود پیش از این مسئولان وزارت نفت اعلام داشته بودند که درآمدهای نفتی کشورمان به نصف کاهش پیدا کرده است. خبری که توسط مسئولان همین وزارتخانه با جزئیات بیشتری بیان شد. چنانکه وزارت نفت دیگر توان درآمدزایی در جهت پرداخت یارانه‌ها را ندارد. حالی اظهارات مقامات دولتی به جایی رسیده است که از کاهش یک پنجمی درآمدهای نفتی خبر می‌دهند. وزیر نیرو با اشاره به اینکه در حال حاضر کشور ما در شرایط خاصی قرار دارد، گفت: میزان صادرات نفتی ما به دلیل تحریم‌های ظالمانه دشمن از 2/5 میلیون بشکه در روز به یک میلیون بشکه رسیده است و قیمت نفت هم با توطئه دشمنان از میزان بالای 100 دلار به 40 دلار کاهش پیدا کرده است.

حمید چیت‌چیان خاطرنشان کرد: درآمد صادرات نفتی ما در حال حاضر به کمتر از یک پنجم کاهش یافته است و این مسائل نشان می‌دهد که اقتصاد ما در شرایط سخت و ویژه‌ای قرار گرفته اما ما از مکتب امام راحل ایستادگی را آموختیم و اطمینان داریم که می‌توانیم با همدلی حرکت پرشتاب خود را ادامه دهیم و بر مشکلات غلبه کنیم. سخنان وزیر نیرو با آنکه با امیدوار کردن مردم همراه است اما فشارها به اقتصاد کشورمان به قدری زیاد است که برای توسعه صنعت نفت و ادامه همکاری‌ها با کشورهای جهانی نیازمند سرمایه‌گذاری‌هایی هستیم که در این رابطه تحریم‌های بین‌المللی مانعی برای این اقدام شده است.

طوریکه بیژن زنگنه ابراز داشته در خصوص جذب سرمایه‌گذاران خارجی دو بخش بالادستی و پایین‌دستی وجود دارد؛ شرایط تحریم مانع حضور بسیاری از سرمایه‌گذاران خارجی در ایران شده است. وی با بیان اینکه در یکسال و اندی گذشته مذاکرات متعددی با شرکتهای بزرگ بین‌المللی برای حضور در پروژه‌های صنعت نفت انجام شده است، افزود: این شرکتها منتظر برداشته شدن تحریم‌ها علیه ایران هستند تا به سرعت پس از آن، با ایران قرارداد امضاء کنند. وزیر نفت با اشاره به تدوین مدل جدید قراردادهای نفتی برای صنایع بالادستی که در مرحله پایانی قرار دارد، اظهار کرد: آمریکا و هم‌پیمان‌اش با تمام قدرت تلاش می‌کنند تا جلوی کار ما را بگیرند و حتی با برگزاری همایش لندن مخالفت کردند.

سوءاستفاده هندی‌ها از بازار آشفته نفت

این در حالی است که هندی‌ها به تازگی درخواستی را مطرح کرده‌اند که نشان می‌دهد سود کلانی را می‌توانند در بازار آشفته نفت به جیب بزنند. چنانکه یکی از شرکت‌های بزرگ نفتی هند خواستار آن شده تا با تاخیر 90 روزه در پرداخت درآمدهای نفتی کشورهای تولیدکننده نفت به اهداف خود نزدیک‌تر شود تا جاییکه این کشور در پرداخت درآمدهای نفتی ایران همیشه طفره رفته و بهانه‌های واهی راهی برای کسب سود بیشتر باز کرده بود. حال عرضه‌کنندگان نفت، برای به دست آوردن مشتری بیشتر با یکدیگر رقابت می‌کنند و با کاهش قیمت بشکه‌های نفتی همدیگر را کنار می‌زنند. در همین خصوص شرکت «ایندین اویل»، بزرگترین شرکت پالایش نفت هند که حدود 80 درصد نیاز نفتی خود را وارد می‌کند، در حال چانه‌زنی برای شرایط پرداخت مساعدتر است.

به گفته «آرون کومار شارما»، مسئول امور مالی شرکت «ایندین اویل»، این شرکت هندی که بیش از 60 درصد واردات خود را از خاورمیانه انجام می‌دهد، از فروشندگان نفت خواهد خواست تا وقت بیشتری برای پرداخت پول نفت خریداری شده به آن بدهند. ایندین اویل همچنین از عرضه‌کنندگان می‌خواهد تا قیمت نفت معامله شده را در روزی که محموله به بنادر هند می‌رسد محاسبه کنند، نه روزی که نفت بارگیری می‌شود.

شارما افزود: «الان بازار، به نفع خریداران است. ما اکنون می‌توانیم نفتی را که خودمان می‌خواهیم و با شرایط دلخواه خودمان خریداری کنیم».

هند یکی از واردکنندگان نفت در آسیاست که از فزونی عرضه در بازار منتفع شده است. عربستان و امارات پیشنهاد کرده‌اند تا با تخفیف نفت خود را در بازار آسیا ارائه کنند، در حالیکه عرضه نفت عراق به رقمی بی‌سابقه رسیده، عراق که بیشترین فروش نفت به ایندین اویل را دارد، پیشنهاد کرده که از ژانویه 2014، پول نفت خود را با 60 روز تاخیر دریافت کند، در حالیکه این مدت قبلا 30 روز بود. شرکت بازاریابی نفت عراق قراردادی برای صدور روزانه 285 هزار بشکه نفت در طی امسال با شرکت ایندین اویل منعقد کرده است. در بین شرکت‌های پالایشگاهی هند، شرکت مانگالور و شرکت اسار اویل، پول نفت خریداری شده از ایران را با 90 روز تاخیر پرداخت می‌کنند.

شارما در ادامه گفت: «عرضه به مقدار کافی در بازار موجود است، ما در حال مذاکره با عرضه‌کنندگان هستیم، زیرا ما روابط طولانی‌ای با آنها داریم. ما خریدارانی با ثبات هستیم و باید با شرایط بهتری نفت دریافت کنیم». بازار پر نوسان نفت به قدری خودنمایی می‌کند که گویی تبدیل به بهشتی برای واردکنندگان نفت تبدیل شده است. از وارداتی که با کاهش قیمت 50 درصدی مواجه شده‌اند و تخفیف و تاخیر در پرداخت بدهی‌ها که این روزها تبدیل به مولفه‌های برای رقابت شده است. طوریکه این شرایط می‌تواند به ضرر کشورمان باشد و همه چیز را برای آنهایی فراهم کند که خواهان نفت بیشتر هستند. با آنکه توطئه سیاسی مکملی شد تا برخی از کشورها در جهت کاهش قیمت نفت از آن استفاده کنند اما نباید فراموش کنیم که این روش می‌تواند مورد حمایت واردکنندگان نفتی قرار بگیرد که از تصمیمات سیاسی کشورهای توطئه‌گر استفاده کنند.