جهان سیاست در سالی که گذشت (بخش چهارم)

یمن

یمن سال بسیار پر تحولی را پشت سر گذاشت. این کشور که پس از انقلاب ابتر در سال 2011 با فراز و نشیب‌های بسیار زیادی روبرو بوده است، امسال شاهد تلاش گسترده مردمی برای تصحیح مسیر انقلاب بود. این در حالی است که تهدیدات گروه تروریستی القاعده علیه یمن امسال به اوج خود رسید و تروریست‌ها پس از اشغال چندین منطقه در این کشور، آن را امارت اسلامی خواندند. همچنین برخی قبایل سلفی یمن نیز با اعلام همپیمانی نانوشته با القاعده به جنگ با حوثی‌ها پرداختند که خوشبختانه این نبرد به نفع حوثی‌ها پایان یافت.

مردم یمن وقتی به چشم خود دیدند که انقلابشان رسماً توسط سران حزب کنگره ملی و نقش‌آفرینی عربستان و برخی دیگر از بازیگران عرب منطقه دور زده شده است، به خیابان‌ها ریختند و اعلام کردند که تا زمان انجام اصلاحات مشخص و برگزاری انتخابات آزاد به اعتراضات خود ادامه خواهند داد. در چنین شرایطی، حوثی‌های یمن نیز که سال‌ها تحت ستم خاندان صالح و پس از آن عنادورزی معاون وی یعنی عبدربه منصور‌هادی رئیس‌جمهوری یمن قرار داشتند به معترضان پیوستند و به این علت که حوثی‌ها از جایگاه مردمی بالا در یمن برخوردارند و در طول حیات سیاسی این کشور بارها قدرت مدیریتشان محک خورده است، با استقبال گسترده معارضان روبرو شدند. حوثی‌ها به دنبال این موضوع طلایه‌دار مبارزه با استبداد رژیم حاکم شدند و از اینجا به بعد بود که اعتراضات در یمن وارد مرحله تازه‌ای شد.

در همین حال، بخش اعظم بدنه نظامی ـ اطلاعاتی رژیم منصور‌هادی که دل‌خوشی از وی نداشتند نیز به حوثی‌ها پیوستند و خیابان‌های صنعا و چندین شهر بزرگ یمن شاهد راهپیمایی نظامیان در حمایت از این جنبش انقلابی شد.

در این میان، حوثی‌ها پس از بارها هشدار به منصور‌هادی و اعضای برجسته حزب کنگره ملی که قدرت را در یمن به قبضه خود درآورده‌ بودند، وارد صنعا شدند و کاخ ریاست‌جمهوری را به محاصره خود درآوردند. در این میان نیروهای گارد ریاست جمهوری نیز پس از مقاومت کوتاهی تسلیم شدند و عملاً دولت منصور‌هادی سقوط کرد. پس از سقوط دولت صنعا غرق در شادی و جشن شد و به این ترتیب حوثی‌ها رسماً در صنعا مستقر شدند.

عبد ربه منصور‌هادی نیز بازداشت خانگی شد. شایان گفتن است که، حوثی‌ها بارها اعلام کردند که خواستار سرنگونی دولت نیستند و فقط می‌خواهند اصلاحات اساسی در قانون اساسی صورت گیرد، اما سیر تحولات یمن به گونه‌ای شد که عملاً حوثی‌ها مجبور به کنترل اوضاع شدند.

پس از قدرت گرفتن حوثی‌ها در صنعا کشورهای عربی در اقدامی خصمانه که می‌توان گفت به نوعی از ترس آن‌ها از افزایش وجهه مردمی انصار‌الله بود، سفارتخانه‌های خود را در صنعا برای مدتی تعطیل کردند. در این میان منصور‌هادی با کمک سرویس‌های اطلاعاتی برخی کشورهای عربی و غربی از صنعا گریخت و به عدن رفت.

کشورهای عربی هم به نشانه اعلام حمایت از منصور‌هادی سفارتخانه‌های خود را به عدن منتقل کردند تا از این طریق انصارالله را تحت فشار قرار دهند. البته زمزمه‌هایی نیز مبنی بر این که آمریکا و انگلیس نیز قصد انتقال سفارتخانه‌های خود به عدن را دارند، منتشر شد که بعدها این شایعه‌ها تکذیب شدند. منصور‌هادی پس از چند روز اولین نطق رسمی خود را ارائه کرد و رسماً از ریاست جمهوری یمن کناره‌ گرفت. اما پس از یک هفته وی مجدداٌ استعفای خود را پس گرفت و مدعی شد که حوثی‌ها علیه وی کودتا کرده‌اند. این ادعا در حالی مطرح شد که حوثی‌ها بارها اعلام کرده بودند قصد ساقط کردن دولت را ندارند.

در این میان وی که فکر فدرالی کردن و تجزیه یمن را در سر می‌پروراند با مخالفت گسترده سران حکومتی مواجه و مجبور شد که درخواست مذاکره با حوثی‌ها را مطرح کند. تاکنون نیز تلاش‌های داخلی و بین‌المللی برای سر و سامان دادن به اوضاع سیاسی یمن ناکام مانده و یمنی‌ها می‌کوشند با استفاده از ابزارهای لازم شورای ریاست جمهوری را برای اداره کشور تشکیل دهند. یکی دیگر از تحولات مهم یمن حمله به اقامتگاه سفیر کشورمان در صنعا بود که خوشبختانه به وی آسیبی نرسید.

بحرین

بحرینی‌ها سال 93 را با اقدامات سرکوبگرانه رژیم آل‌خلیفه سپری کردند.

آزادی زندانیان سیاسی، تشکیل دولتی دمکرات و بهره‌مندی همه شهروندان بحرینی از حقوق یکسان از جمله درخواست‌های معترضان و محور اعتراضات گسترده در این کشور بود.به عنوان بخشی از اعتراضات مردمی در سالی که گذشت، می‌توان به تحصن هزاران انقلابی بحرینی در مقابل دفتر سازمان ملل در منامه و اعلام همبستگی با زندانیان و قربانیان شکنجه، برگزاری تظاهرات اعتراضی نسبت به بازداشت زنان بحرینی، تظاهرات سالروز انقلاب 14 فوریه و همچنین 14 مارس سالروز اشغال بحرین توسط نیروهای سعودی اشاره کرد.

در چنین شرایطی، رژیم ‌آل‌خلیفه بدون توجه به اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم، اقدام به سرکوب انقلابیون کرد. در جریان اقدام نیروهای رژیم، صدها تن بازداشت و هزاران تن نیز با شلیک گازهای اشک‌آور و سمی و تیرهای ساچمه‌ای مجروح شدند. حتی برخی از معترضان بر اثر یورش‌های مزدوران رژیم حاکم به شهادت رسیدند.

با این حال جنایات رژیم به اینجا ختم نشد و سرکوب رهبران مذهبی به عنوان دیگر راهبرد رژیم ‌آل‌خلیفه در دستور کار قرار گرفت. چنانکه رژیم بحرین، شیخ عیسی قاسم روحانی برجسته شیعه این کشور را بارها تحت فشار قرار داد.شیخ «علی سلمان» رهبر مبارزان و دبیرکل جمعیت الوفاق دیگر مقام مذهبی بود که توسط عوامل رژیم بازداشت شد و فعالیت الوفاق نیز توسط دادگاهی به مدت سه سال به حال تعلیق درآمد.

به دنبال این عمل بحرین یکپارچه شاهد اعتراضات مردمی بود و تظاهرات گسترده در حمایت از شیخ علی سلمان و مخالفت با بازداشت وی برگزار شد.علاوه بر حمایت مردمی از دبیرکل جمعیت الوفاق، هشدار جامعه جهانی به رژیم بحرین درباره پیامدهای بازداشت وی قابل توجه بود.

شایان گفتن است که، آیت‌الله حسین نجاتی، نماینده آیت‌الله العظمی سیستانی در بحرین بر اثر فشارهای شدید اعمال شده از سوی دستگاه‌های امنیتی رژیم، خاک این کشور را به مقصد لبنان ترک کرد.علاوه بر واکنش‌های بین‌المللی، پس از بازداشت شیخ سلمان مردم بحرین در اقصی‌نقاط این کشور دست به تظاهرات زدند. به گونه‌ای که پس از گذشت چند هفته از بازداشت این فعال سیاسی بنابر آمار جمعیت الوفاق 704 تظاهرات مسالمت‌آمیز برگزار شد که در جریان آن مأموران رژیم 162 تن را بازداشت و 136 تن را مجروح کردند.

شیخ علی سلمان هم در واکنش به اقدام منامه، گفت: چون شیعه بودم، دستگیر شدم. با این حال وی در مدت حبس خود در چند پیام از مردم خواست به اعتراضات مسالمت‌آمیز خود ادامه دهند.

یکی دیگر از راهبردهای رژیم آل‌خلیفه در سرکوب مخالفان و ایجاد واهمه در میان فعالان سیاسی مسأله سلب تابعیت از آن‌ها بود. چنانکه وزارت کشور بحرین در اقدامی عجیب حق تابعیت 72 شهروند بحرین را به دلیل آنچه ضربه به امنیت ملی خوانده شد، لغو کرد.

سرکوب عزاداران حسینی بخش دیگری از کارنامه سیاه و مملو از ظلم رژیم بحرین در سال جاری بود. در ماه محرم نیروهای رژیم بنای یادبود «الثقلین» را که به مناسبت این ماه ساخته شده بود ویران و به عزاداران ماه محرم و عاشورا حمله کردند که این امر با واکنش و محکومیت کمیساریای بین‌المللی حقوق‌بشر سازمان ملل مواجه شد.

پس از آن‌، نهادهای امنیتی بحرین، فعالان سیاسی را به حبس‌های طولانی مدت محکوم کردند که از آن جمله باید به حکم 320 تن از معترضان اشاره کرد. همچنین دادگاه‌های این کشور در طول یک هفته احکام 263 سال حبس را برای فعالان سیاسی این کشور صادر کردند.

از دیگر تحولات مهم بحرین در سال 93 باید به برگزاری انتخابات پارلمانی به دستور پادشاه بحرین اشاره کرد.این در حالی است که، گروه‌های معارض با ارسال نامه‌ای به پادشاه این کشور نسبت به برگزاری این انتخابات هشدار دادند. در همین حال، گروه‌های مخالف طرح سیاسی ائتلاف برای برگزاری همه‌پرسی را مطرح کردند. مردم نیز با برگزاری تظاهرات گسترده ضمن تأکید بر عدم حضور در انتخابات پارلمانی، خواستار برگزاری همه‌پرسی برای تعیین سرنوشت خود شدند.

علمای برجسته بحرین هم خواستار تحریم انتخابات مورد نظر پادشاهی این کشور شدند.

دیگر تحول مهم این کشور امضای توافقنامه تأسیس پایگاه نظامی انگلیس و تقویت حضور نظامی دائمی نیروهای این کشور بود که در این راستا جریان‌ها و نیروهای انقلابی بحرین ابراز نگرانی کردند.

اروپا

‏14 آبان، میلیون‌ها معترض به نظام سرمایه داری در پایتخت‌ها و شهرهای بزرگ کشورهای غربی تحت عنوان «ناشناس‌ها» و با نقاب‌های متحدالشکل به خیابان‌ها ریختند تا اعتراض خود را به سیاست‌های نظام سرمایه داری نشان دهند. ‏

این تظاهرات میلیونی در سطح جهان توسط گروه هکرهای اینترنتی «آنونیموس» (ناشناس‌ها) برای این روز سازماندهی شده بود. وبسایت «اینترنشنال بیزنس تایم» در آن تاریخ مدعی شد این تظاهرات‌ها برای دومین سال پیاپی، در 450 نقطه از جهان برگزار شده است. این تظاهرات‌ها در بیشتر شهرها به رویارویی معترضان با پلیس انجامید. ‏

در این حال، اعتراض به سیاست‌های اقتصادی نظام سرمایه داری به ویژه در کشورهای ضعیف‌تر از نظر اقتصادی نظیر یونان به برگزاری تظاهرات در روز ناشناس‌ها ختم نشد. بدهی‌های سنگین این کشور که توسط تروئیکا (اتحادیه اروپا، بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول) تحمیل شد، برنامه‌های شدید ریاضت اقتصادی را برای مردم یونان در پی داشت. نارضایتی‌ها در این کشور بالا گرفت تا اینکه ششم بهمن ماه، انتخابات پارلمانی، سرنوشت دیگری را برای یونان رقم زد.

در این روز نتایج انتخابات پارلمانی یونان اعلام شد که حاکی از پیروزی حزب چپ‌گرای «سیریزا» بود؛ اتفاقی که تغییرات وسیعی را در سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی یونان رقم می‌زند و به زعم بسیاری از تحلیلگران احتمالا آغاز زلزله‌ای در اروپا باشد. حزب سیریزا در یونان مخالف سیاست‌های ریاضت اقتصادی است و پیروزی آن، آتن را بر سر طرح «نجات بزرگ مالی» در مسیر برخورد با اتحادیه اروپا قرار می‌دهد.

پس از آن «آلکسی سیپراس»، رهبر حزب ضد ریاضت اقتصادی سیریزا، به عنوان نخست وزیر یونان سوگند یاد کرد و 28 ژانویه دولت جدید آتن تشکیل شد.

اوکراین

امسال اوکراینی‌های معترض که منتقد عملکرد ویکتوریانوکویچ، رئیس‌جمهوری کشورشان به دلیل نزدیکی به روسیه بودند، به مخالفت و تظاهرات علیه وی ادامه دادند.

به دنبال گسترش دامنه اعتراضات دولت یانوکویچ سقوط کرد و پارلمان اوکراین برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری را تصویب کرد.پس از برگزاری انتخابات پتروپروشکنو، میلیاردر اوکراین هوادار غرب توانست 54درصد آرا را کسب کند و به عنوان رئیس‌جمهوری جدید اوکراین برگزیده شود.پس از روی کار آمدن دولت غرب گرای پترو پروشنکو، روسیه یکی از جمهوری‌های سابق خود را در معرض غرب‌گرایی کامل دید و این امر تاثیر منفی زیادی بر روابط روسیه با کشورهای غربی گذاشت.

در چنین شرایطی، نیروهای روسیه منطقه استراتژیک کریمه را به کنترل خود درآوردند. به دنبال این رویداد ساکنان شهر دونتسک و لوهانسک نیز با برپایی تظاهرات‌هایی خواستار برگزاری همه پرسی کسب استقلال از کی یف همانند شبه جزیره کریمه شدند. گروهی از معترضان حامی روسیه نیز در ادامه تنش‌ها در شهرهای شرقی اوکراین در خارکف اعلام خودمختاری کردند.

این در حالی بود که تصرف کریمه و گسترش دامنه اعتراضات برای جدایی مناطق شرق اوکراین، کاخ سفید و ناتو را نگران کرد و به این ترتیب روسیه به تلاش برای تغییر حکومت و جدایی مناطق شرق اوکراین متهم شد. در سایه چنین تحولاتی بود که شورای امنیت با متهم کردن روسیه به اعزام نیروهای روس به مرز اوکراین، این اقدام را محکوم کرد و آمریکا هم به روسیه هشدار داد، در صورت کنار نکشیدن از دخالت در امور اوکراین مشمول تحریم‌های شدید خواهد شد.

پنتاگون نیز اعلام کرد، تسخیر کریمه توسط روسیه موجب بازنگری در حضور نظامی آمریکا در اروپا می‌شود. از سویی، به بهانه حمایت روسیه از جدایی طلبان، ناتو در نزدیکی مرزهای روسیه مستقر شد.

ناتو همچنین اعلام کرد قصد دارد نیروی واکنش سریع متشکل از 10 هزار نیرو در این پیمان تشکیل دهد و هدف از آن رویارویی با تهدیدهای احتمالی از سوی روسیه خواهد بود. به علاوه، ناتو در طول سال با برگزاری رزمایش‌های متعدد در منطقه بالتیک و دریای سیاه دائما سعی بر تهدید روسیه داشت‎.‎

به موازات اقدامات انجام شده و با هدف فلج کردن اقتصاد روسیه، بهای نفت در بازارهای جهانی به صورت هدفمند کاهش یافت به گونه‌ای که به گفته مقامات روس اقتصاد این کشور در این سال تحت تاثیر اقدامات غرب بیش از 100 میلیارد دلار خسارت دید.

در این شرایط، نشست ژنو و توافق غیر منتظره روسیه و غرب درباره اوکراین صورت گرفت و در آن خلع سلاح همه گروه‌های مسلح و تخلیه ساختمان‌های تحت اشغال جدایی‌طلبان خواسته شد. اما پس از چند روز توافقنامه نقض شد و جدایی طلبان با اشغال یک شهر دیگر تعداد شهرهای تصرف شده را به 12 شهر رساندند. به دنبال نقض آتش بس و بالا گرفتن تنش‌ها، نظامیان آمریکایی در لتونی مستقر شدند. در این میان بود که تحریم‌های بی‌سابقه‌ای بر روسیه اعمال شد.‏

در ادامه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه به شبه جزیره کریمه و بندر سواستوپل رفت و گفت: مطمئنم سال 2014 در کشورمان به عنوانی سال تاریخی ثبت خواهد شد. زیرا کارهای بسیاری برای انجام دادن در برنامه داریم اما بر تمامی مشکلات غلبه خواهیم کرد. این در حالی است که پترو پوروشنکو، رئیس‌جمهوری اوکراین طی مراسمی درکی‌یف، رسما به عنوان رئیس‌جمهوری جدید اوکراین سوگند یاد کرد و گفت: کریمه بخشی از خاک اوکراین بوده، هست وخواهد بود و ماهرگز ازآن دست نخواهیم کشید.

پس از این اظهار، ارتش اوکراین بندر «ماریوپل» را از دست جدایی طلبان هوادار روسیه بازپس گرفت. رئیس‌جمهوری آمریکا نیز برای نمایش حمایت دولت خود از دولت جدید اوکراین، با رئیس‌جمهوری این کشور اروپایی در پایتخت لهستان دیدار کرد و ضمن تهدید مسکو به اعمال تحریم‌های بیشتر وعده اعطای کمک 23 میلیارد دلاری به اوکراین را داد.

‏امسال منطقه مورد مناقشه میان اوکراین و روسیه شامل دونتسک و لوها‌نسک شاهد همه‌پرسی جدایی از اوکراین بود. به دنبال برگزاری این انتخابات، نتایج همه‌پرسی در استان‌های مذکور نشان داد، بیش از90 درصد افرادی که در انتخابات شرکت‌ کرده‌اند، خواستار استقلال این مناطق هستند. ‏در بحبوحه افزایش درگیری‌ها برای کسب استقلال، هواپیمای خطوط هوایی مالزی با 298 سرنشین برفراز مرز اوکراین با روسیه سرنگون شد که پس از ماه‌ها اتهام دو طرف بر علیه یکدیگر هنوز هم علت آن مشخص نشده است.          ادامه دارد...