زوال آمریکا از نگاه انگلیس

«روم سقوط کرد، بابل سقوط کرد، نوبت اسکارسْدِیل هم فرا خواهد رسید؛جورج برنارد شاو ایرلندی-انگلیسی بیشتر از یک قرن قبل برای تماشاگران تئاتر «وصلت ناجور» با این جمله به عظمت و زوال ۲تمدن بزرگ تاریخ اشاره کرد تا در ادامه با اشاره به دهکده‌ای گمنام در لفافه نشان دهد که هر قدرت بزرگی روزی سقوط می‌کند.

در همه سال‌های گذشته آمریکایی‌ها نگران ظهور چین به‌عنوان یک ابرقدرت جدید بوده‌اند که نقش آنها را در صحنه جهانی هر روز کمرنگ‌تر کرده است. روز گذشته اما روزنامه فایننشیال تایمز در گزارشی از تغییر دیدگاه لندن نسبت به آینده آمریکا خبر داد. اینکه مقام‌ها و نظریه‌پردازان انگلیس عقیده دارند که دوران زوال آمریکا با ظهور چین فرا رسیده است. به گزارش این روزنامه علاوه بر نظریه‌پردازان حالا مقام‌های سیاسی انگلیس هم به این نتیجه رسیده‌اند که ظهور چین و زوال آمریکا در صحنه جهانی دیگر مسئله‌ای اجتناب‌ناپذیر است و در سایه همین تفکر است که نحوه تصمیم‌گیری‌های انگلیس در مقابل آمریکا تغییر کرده است.

شاید به همین‌خاطر انگلیس به تازگی برخلاف هشدارهای آمریکا به «بانک آسیایی سرمایه‌گذاری زیربنایی» (ای‌آی‌آی‌بی) تحت رهبری چین پیوست. تصمیم انگلیس برای عضویت در بانک تحت رهبری چین که قرار است رقیب جدی برای نهادهای مالی تحت سلطه آمریکا باشد، به‌شدت آمریکا را عصبانی کرد.

کاخ سفید در اقدامی کم سابقه، نگرانی خود را از پیوستن انگلیس به این بانک علنی کرد تا بار دیگر نشان دهد که نگران زوال قدرت خود در صحنه بین‌المللی است. این بانک تحت رهبری چین، با سرمایه‌ای معادل 50میلیارد دلار قرار است به توسعه زیرساخت‌ها در منطقه آسیا و اقیانوس آرام کمک کند و به‌عنوان رقیبی برای نهادهای مالی بین‌المللی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی محسوب می‌شود که تحت نفوذ آمریکا هستند.

کتاب «ظهور و سقوط قدرت‌های بزرگ» نوشته پاول کندی وقتی در سال 1987منتشر شد رکورد فروش را شکست. 100هزار نسخه از آن در 2‌ماه فروش رفت، در همان سال 3بار در انگلیس چاپ شد و در مدت زمانی کوتاهی ترجمه آن به ده‌ها کشور جهان رسید. این کتاب رمانی عامه‌پسند نبود اما پیام مهمی داشت که این روزها به خوبی در جهان حس می‌شود: قدرت‌های بزرگ همانطور که پا به عرصه گذاشته‌اند برایشان روزی فرا می‌رسد که نامشان هم شنیده نشود؛ چون رقیبان و حریفانشان، قوی‌تر شده‌اند.

نویسنده این کتاب به‌عنوان استاد دانشگاه ییل نه ظهور قدرت‌ها را امری مقدّر می‌داند و نه افول آنها را به ملاحظات اخلاقی، ایدئولوژیک و مسائل دیگر نسبت می‌دهد. او همه‌‌چیز را در آنچه خود قدرت‌ها می‌گویند و انجام می‌دهند می‌بیند.حالا آنچه در این کتاب درباره آن هشدار داده شده بود به خوبی درباره آمریکا دیده می‌شود. زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی‌ سیاستمدارانی که کتاب راخوانده بودند خیالشان راحت شد که پیش‌بینی کتاب درباره غربی‌ها نبوده است اما حالا اوضاع و احوال جهان نشان داد که استثنایی در شرق و غرب وجود ندارد.

نظریه‌پردازان و سیاستمدارانی که به سقوط آمریکا اعتقاد دارند حالا دیگر کم نیستند. کتاب «غول: ظهور و سقوط امپراتوری آمریکا» که در سال 2003منتشر شد هم به همین مسئله اشاره دارد؛کتابی که در زمان گیر افتادن آمریکایی‌ها در عراق منتشر شد. نظریۀ «گسترش بیش از حد» در سال‌های گذشته بارها با 3مسئله مورد توجه قرار گرفته است: لشکرکشی ائتلاف غرب به خلیج‌فارس برای بیرون‌راندن عراق از کویت که دکترین «نظم نوین جهانی» را سر زبان‌ها انداخت؛ حمله به افغانستان؛ و لشکرکشی آمریکا و انگلیس به عراق.

جوزف نای، نظریه پرداز مهم آمریکایی اعتقاد دارد که امپراتوری انگلیس عملا پس از جنگ‌های جهانی قدرت خود را از دست داد و انگلیسی‌ها در میان قدرت‌های جهانی به رده‌های پایین رفتند چون جنگ جهانی آنها را دچار ورشکستگی کرد. براساس این نظریه آمریکایی‌ها تنها درصورتی می‌توانند قدرت خود را حفظ کنند که خود را از هر نوع درگیری دور نگه دارند. به همین‌خاطر آمریکایی‌ها چاره‌ای جز برگزیدن راه‌حل دیپلماسی و کنار آمدن با کشورهایی که بیشتر با آنها اختلاف‌های شدید داشته‌اند، ندارند. آمریکا مجبور است خود را از صحنه‌های درگیری دور کند تا شاید بتواند همچنان در عرصه رقابت باقی بماند.

بعضی‌ها کهولت را آنطور که در موجودات زنده دیده می‌شود، سرنوشت مقدّر امپراتوری‌ها و قدرت‌های بزرگ می‌دانند. اینکه آنها هم پیر شوند، روزی سر بر زمین بگذارند و بمیرند را خیلی طبیعی توصیف می‌کنند.قدرت گرفتن چین را باید ظهور یک ابرقدرت جدید تلقی کرد. در مقاله فایننشیال تایمز آمده است که شاید برخی‌ها پیوستن انگلیس به «بانک آسیایی سرمایه‌گذاری زیربنایی» را مسئله‌ای کم اهمیت تلقی کنند اما باید آن را نشانه‌ای مهم و بزرگ دانست. این اقدام نشانه آن است که انگلیسی‌ها چطور به زوال آمریکا نگاه می‌کنند و قرار است در دهه‌های آینده چطور به جابه‌جایی قدرت در جهان واکنش نشان دهند. شاید آنها عقیده دارند: «روم سقوط کرد، بابل سقوط کرد، نوبت آمریکا هم فرا خواهد رسید».