حزب‌الله کردی

حزب‌الله کردی ترکیه از همان اوان پیدایش، شروع به ساختن درمانگاه و کارگاه‌های کوچک، تاسیس صندوق‌های تعاونی کوچک و ایجاد مشاغل کوچک و... کرد و با کارهایی مانند ساماندهی زکات فطره به فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی و خیریه روی آورد.

البته فراز و نشیب‌های تکاپوهای حزب‌الله کردی نیز خود ماجرای قابل بحثی است. چنانکه به باور بسیاری از تحلیلگران، حزب‌الله کردی در مقطعی از فعالیت‌ خویش احتمالا بر مبنای برآوردن خاص دست به تشکیل شاخه نظامی سری زده و با ورود به جنگ علیه پ‌ک‌ک (حزب چپ‌گرای کارگران کردستان) به یاری دولت ترکیه شتافت و البته از قبل این سیاست، متحمل تلفات زیادی شد و سیر وقایع به سمتی پیش رفت که به زعم بسیاری، حزب‌الله در این استان به ملعبه بازیگران بازی قدرت در تریکه تبدیل شد و حتی به سمت دیدگاه‌های افراطی و سلفی‌گری آشکار سوق پیدا کرد اما بعد از گذشت سال‌ها و تحمل هزینه‌های سنگین، حزب‌الله ترکیه به این تحلیل رسید که راه را اشتباه می‌رود، بنابراین دست به تعدیل رویکردهای خود زد، از جمله این تغییر رویکردها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

‌- گسیل نیروهایش جهت تحصیل علم به دانشگاه‌ها

‌- انحلال شاخه نظامی

‌- نزدیک کردن مواضع خود به کشورهای جریان مقاومت در مقابل رژیم صهیونیستی و اعلام این رژیم به عنوان دشمن اول مسلمانان

‌- اهتمام به ورود به فعالیت‌های خیریه اجتماعی و فرهنگی

‌- گسترش فعالیت‌های رسانه‌ای و تاسیس دهها روزنامه و سایت‌های تحلیلی و خبری، رادیو و شبکه تلویزیونی (رهبری تی وی (Rahbar TV))

‌- تاسیس حزبی سیاسی به نام اختصاری «هدی پر» (HUDAPAR) که مخفف «آزادی‌خواهان (خواهان به معنی مدعی) (hur Dava Partisi)» است، در سال 2012 که البته این نام در رسانه‌های ایرانی به اشتباه «دعوای آزاد» ترجمه شده و رواج یافته است.

آنچه اکنون پیداست این است که حزب‌الله کردی ترکیه ترکیبی از فکر و تشکیلات است و هر دوی این اجزا با یکدیگر هماهنگ هستند. البته باید اذعان داشت که سبک تشکیلاتی حزب‌الله برای ناظران بیرونی کاملا نامشخص است، از آنجا که این جریان سال‌ها با انواع محدودیت‌های دولتی از قبیل محاکمه و زندان و از سوی دیگر جنگ و درگیری با حزب چپ‌گرای کارگران کردستان مواجه بوده است، بنابراین سری بودن تشکیلات حز‌ب‌الله کردی امری کاملا قابل درک به نظر می‌آید.

برای همین هم به راحتی نمی‌توان از سیستم تشکیلاتی این گروه صحبت کرد. اما با توجه به گستردگی این جریان اسلامگرای سنی عمدتا حنفی مذهب در بیشتر شهرهای کردنشین ترکیه و همچنین فعالیت‌های گسترده فرهنگی و اجتماعی آنها در این زمینه، می‌توان عمق بسیار زیادی برای این تشکیلات قائل شد.

واقعیت این است که امروزه حزب‌الله کردی در ترکیه تبدیل به پدیده بسیار پیچیده‌ای شده است. این جریان نشان داده که قادر به شکل‌دهی تجمعات چند صد هزار نفری در شهرهای مهم کردنشین برای نمایش اعتراض و مخالفت مدنی خویش در قبال پدیده‌های نظیر منع حجاب اسلامی در ترکیه است و در مناسبات مختلف اسلامی با دست زدن به برگزاری تجمعات میلیونی در شهری نظیر دیاربکر که از آن به عنوان مهم‌ترین شهر کردنشین ترکیه یاد می‌شود، اقدام به قدرت‌نمایی می‌کند که برای نمونه می‌توان به گردهمایی میلیونی‌ هواداران حزب‌الله کردی در تاریخ یکشنبه یکم اردیبهشت ماه 1392 در میدان نوروز شهر دیاربکر اشاره کرد که به مناسبت سالگرد میلاد پیامبر گرامی اسلام، حضرت محمد مصطفی(ص) بر مبنای تقویم میلادی صورت گرفت و با گردآوردن جمعیتی میلیونی در بحبوحه فرآیند مصالحه دولت با کردهای شورشی پ‌ک‌ک، حزب‌الله کردی نشان داد که از ظرفیت ورود و تاثیرگذاری بر جریانات حیاتی روز ترکیه در سطح عالی بهره‌مند است.

در واقع قدرت‌نمایی‌های اخیر حزب‌الله کردی نشان می‌دهد که این جریان می‌تواند به راحتی با پشتوانه اقتدار مردمی خویش به معادلات سیاسی روز ترکیه ورود پیدا کند و مهم‌ترین روندهای سیاسی و امنیتی ترکیه و حتی سیاست خارجی این کشور را تحت تاثیر قرار دهد. نمی‌توان تردیدی داشت که سیر وقایع نشان داده که از این پس دست کم در توافق‌های سیاسی دولت ترکیه و نیروهای کرد، طرفین مذاکرات الزاما باید وزن سیاسی – اجتماعی حزب‌الله کردی را هم لحاظ کنند و به روشنی پیداست که حزب‌الله تبدیل به یک واقعیت عینی، سیاسی و اجتماعی در مناطق کردنشین ترکیه شده است. بنابراین هیچ توافق و برنامه‌ای در حوزه مسائل کردی ترکیه به نتیجه قطعی نخواهد رسید، مگر اینکه این واقعیت غیر قابل انکار از سوی تصمیم‌سازان ترکیه لحاظ شود.

شایان ذکر است که در تجمع میلیونی اخیر حزب‌الله کردی در شهر دیابکر، برخلاف دیگر تجمعات عمومی ترکیه، مراسم با قرائت قرآن مجید و اجرای برنامه تواشیح و سخنرانی مذهبی همراه بود و روزنامه دو غرو هابر (dogruhaber) که از ارکان رسانه‌ای این جریان است، اعلام کرد هیات‌هایی از دوستان منطقه‌ای این جریان اسلامی، یعنی ایران، عراق، سوریه و حتی اروپا هم در این گردهمایی شرکت داشته‌اند. بر تمامی کارشناسان مسائل ترکیه آشکار است که توانمندی این گروه برای چنین قدرت‌نمایی‌هایی به منظور بزرگداشت یک رویداد اسلامی، نه تنها حزب «عدالت و توسعه (AKP)» بلکه احزاب کرد سکولار مانند: حزب «صلح و دموکراسی (BDP)» به عنوان شاخه سیاسی پ‌ک‌ک (PKK) را هم با چالش مواجه خواهد کرد.

حزب‌الله کردی ترکیه جریانی است که متاثر از انقلاب اسلامی ایران و ارزش‌ها و آرمان‌های آن شکل گرفته است. با وجود اینکه هیات رهبری، کادر و بدنه جریان اسلامی حزب‌الله را اهل تسنن و عمدتا حنفی مذهب‌ها تشکیل می‌دهند اما این تشکل حرکت خود را مستقیما با الهام از اندیشه‌های امام خمینی(ره) شکل داده است. این گروه اسلامی که با الگو‌گیری مستقیم از حزب‌الله شیعه مذهب لبنان؛

عنوان «حزب‌الله» را برای خویش برگزیده است، در خطوط کلی حرکت خویش هم راستا با حزب‌الله لبنان به مسیر خویش ادامه می‌دهد و با بهره‌گیری از آموزه‌های اسلامی به دنبال تقویت جایگاه دین در ترکیه و انسجام بخشی به جامعه متدینین این کشور است. در واقع یکی از برنامه‌های محوری این گروه در کنار فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی، توسعه دین‌مداری و توجه ویژه به آیین اسلام، در بین کردها و دیگر مناطق ترکیه است. در چشم‌انداز پیش رو انتظار می‌رود که این گروه با انسجام سازمانی بیشتر بتواند در برابر تفکرات ناسیونالیستی سازمان کردی پ‌ک‌ک که کشورهای منطقه را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد، مقابله کرده و با راهبردی گروه‌ها و سازمان‌های وابسته به خود، با جذب افراد با انگیزه‌های دینی و اسلامی مانع بزرگی بر سر راه فعالیت گروه‌های دارای گرایش‌های قوم‌گرایانه ایجاد کند با توجه به ظرفیت‌های بالای این جریان اسلامی و اشتراکات راهبردی آن با جمهوری اسلامی ایران، دور از ذهن نیست که با تداوم روند قدرت‌گیری آن، در آینده بتوانند در افزایش همکاری‌های مختلف و نزدیکی بیشتر دو کشور ایران و ترکیه ایفای نقش کند و از بروز تهدیدهای محتمل بر ضد منافع ملی و یکپارچگی ارضی دو کشور جلوگیری کند.