یمن؛ ویتنام آل‌سعود (بخش ششم)

سرویس خارجی: سردبیر روزنامه رای الیوم سه تحول اساسی را از جمله تصرف عدن به دست گروه انصارالله، درگیری های زمینی شدید در مرز یمن وعربستان و حمله القاعده به زندان مرکزی در شهر المکلا موجب تحولات اساسی در یمن دانست که معادلات سیاسی ونظامی را تغییر خواهد داد.به نوشته عبد الباری عطوان تحول اول یعنی سقوط عدن به دست انصارالله و ورود آنها به کاخ عبدربه منصور هادی رئیس جمهوری یمن در واقع شکستی برای عربستان وحملات هوایی این کشور بشمار می آید.

تحول دوم، درگیری های زمینی شدید در مرز یمن وعربستان وکشته شدن اولین سرباز سعودی و زخمی شدن دهها تن دیگر است که نشان می‌دهد جنگ زمینی آغاز شده است ولی در جایی که عربستان انتظار آن را ندارد. تحول سوم، حمله افراد مسلح وابسته به القاعده به زندان مرکزی شهر المکلا مرکز استان حضرموت و آزادسازی 300 زندانی اغلب از اعضای القاعده هستند می تواند اوضاع را به سمت و سویی دیگر سوق دهد.

همینطور بهره برداری القاعده از هرج ومرج حاکم بر یمن وحمله به کاخ ریاست جمهوری بانک ها وادارات دولتی. این حمله در واقع شکستی برای دولت آمریکا وادعای این کشور در مبارزه با تروریسم در یمن است. کشیده شدن عربستان به جنگ زمینی ممکن است دامی از سوی انصارالله به دلیل تخصص آنها در جنگ های چریکی باشد. هرچند فشار نظامی بر آنها زیاد است اما فشار بر عربستان نیز از سوی نهادهای حقوق بشر بین المللی به دلیل کشتار غیرنظامیان در حال افزایش است.

مداخله زمینی اگر چه تنها گزینه پس از شکست حملات هوایی است اما این اقدام نوعی خودکشی است که نمی دانیم آیا عربستان و متحدان عرب این کشور آماده هستند تا عواقب ناشی از آن یعنی تلفات انسانی را تحمل کنند یا خیر.هنوز نمی‌دانیم واکنش ایران به جنگ یمن چیست؛ شاید دلیل آن مشغول بودن به بحث مذاکرات هسته ای باشد اما مطمئنا ایران از نزدیک اوضاع یمن را دنبال می کند.

جنگ در یمن هر چه بطول انجامد وتوفان قاطع نتواند به اهداف خود برسد، اوضاع برای عربستان ومتحدانش پیچیده تر خواهد شد ؛ زیرا انتقال جنگ به مرزهای عربستان یک تحول خطرناک و نگران کننده است وادامه حمله هوایی وبه تبع آن، قطع برق وافزایش تلفات در میان غیر نظامیان وگسترش دامنه جنگ، موجب افزایش مخالفان این حملات واعتراض سازمان حقوق بشر خواهد شد .

انتخاب طرف‌های برنده وبازنده دراین جنگ دشوار است زیرا جنگ هنوز در مراحل ابتدایی است، اما می توان گفت که القاعده بزرگترین برنده است زیرا در حالت هرج و مرج این کشور و وجود حدود 80 میلیون سلاح به گسترش و رشد خود ادامه خواهد داد .

پس از القاعده ، حزب الاصلاح یمن که عربستان، مصر و امارات مخالف آن هستند دومین برنده جنگ یمن بشمار می رود و بقیه برنده ها هم در هفته ها ، ماه ها یا سال های آینده مشخص خواهند شد.

از طرفی،کارشناس مسائل بین المللی - اسلامی با بررسی علل همراهی نکردن عمان با تجاوز عربستان به یمن، اعلام کرد،یمن از ترکیب قبایلی تشکیل شده که دامنه هر یک از این قبایل به کشورهای همسایه کشیده می‌شود، به همین علت عمان با حساسیت بسیار اوضاع این کشور را پیگیری می کند.

علی اکبر ضیایی در این مقاله که برای ایرنا ارسال کرد، افزود ، شروع جنگ در یمن با دخالت خارجی به گونه ای نیست که بتوان با عملیات هوایی و یا زمینی چند ماهه آن را به نفع طرفی به پایان رساند.وی اضافه کرد، حملات تجاوزکارانه عربستان و متحدانش به خاک یمن به بهانه متوقف کردن حرکت جنبش مردمی انصارالله و حمایت از عبدربه منصور هادی رئیس جمهوری مستعفی یمن با همراهی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به جز عمان صورت گرفت. عدم مشارکت عمان در این تجاوز به سیاست خارجی این کشور در عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها و نیز استفاده از سیاست گفتمان و مذاکره مسالمت آمیز بین طرف‌های درگیر بر می‌گردد.

سیف بن هلال مسکری مسئول سابق امور سیاسی شورای همکاری خلیج فارس، علت عدم مشارکت عمان در این عملیات را سیاست اصولی و بنیادین مسقط در همکاری مسالمت آمیز با همسایگان و عدم دخالت در جنگ های داخلی کشورهای دیگر عنوان کرد.

وی گفته است که اگر کشورهای خارجی به یکی از اعضای شورای همکاری خلیج فارس حمله کند، در آن صورت عمان در دفاع از آن عضو اقدام خواهد کرد، اما یمن در این شورا عضویت ندارد، ولی در حمله عراق به کویت، عمان با شورای همکاری برای دفاع از کویت همکاری کرد.

ضیایی با مشابه دانستن وضعیت یمن و سوریه نوشت، بسیاری از تحلیلگران سیاسی عمان معتقدند که هرگونه اقدام خودسرانه توسط شورای همکاری خلیج فارس خارج از تصمیمات سازمان ملل، به گسترش ناامنی در کشورهای این شورا منجر می‌شود. شروع جنگ در یمن با دخالت خارجی به گونه ای نیست که بتوان با یک سری عملیات هوایی یا زمینی چند ماهه آن را به نفع طرفی به پایان رساند، بلکه یمن از ترکیب قبایلی بسیار پیچیده ای تشکیل شده که دامنه آنها به کشورهای همسایه کشیده شده و به همین علت عمان با حساسیت بسیار اوضاع این کشور را پیگیری می کند و به طور طبیعی یک نظاره گر بی تفاوت به تحولات موجود در منطقه جنوبی کشور خود نیست.

این کارشناس مسائل بین‌المللی اسلامی و طوایف و فرق اسلامی در ادامه مقاله به برخی پیوندهای قبایل در منطقه حضرموت با عمان اشاره کرد و افزود، از مواضع سیاسی عمان چنین بر می آید که مسقط به پیدا کردن راه حل مسالمت آمیز بین گروه های درگیر و ایفای نقش میانجی بین آنها بی علاقه نیست و اگر گروه‌های درگیر چراغ سبزی در این باره به عمان نشان دهند، با استقبال آن کشور برای میانجیگری روبرو خواهند شد .

وی نوشت،از سوی دیگر عبدالملک حوثی و گروه انصار الله یمن قصد ندارند که به جنوب این کشور در شرایط فعلی پیشروی کنند زیرا وضعیت قبایل جنوب یمن به گونه ای است که مقابله با آنها به سادگی میسر نیست .

برخی تحلیل گران سیاسی معتقدند که در صورت پیشروی انصار الله به سمت جنوب، عمان موضع دیگری را در قبال انصارالله اتخاذ خواهد کرد، اما با توجه به سوابق تاریخی عمان در رویایی با بحران های منطقه ای، به نظر نمی رسد پیشروی انصارالله در جنوب یمن به همکاری عمان با عربستان بیانجامد، زیرا خطر سرایت درگیری های منطقه حضرموت به مناطق جنوب عمان نیز در صورت این همکاری محتمل است.

ضیائی نوشت: گرچه عمان با فشارهای کشورهای شورای همکاری خلیج فارس برای ایفای نقش نظامی در یمن روبرو است، اما مسقط هرگز هیات‌های سیاسی خود را به عدن منتقل نکرد و پس از فرار عبدربه رییس جمهوری مستعفی یمن به عدن نیز هیاتی را برای ملاقات با وی اعزام نکرد و عمان بنابر اظهار برخی تحلیل‌گران سیاسی مشروعیت عبدربه منصور هادی را نیز به رسمیت نشناخته است.

نشست اخیر سران شورای همکاری خلیج فارس در شرم‌الشیخ در شمال مصر با ریاست سیسی رئیس جمهوری این کشور با شرکت وزیر خارجه عمان یوسف بن علوی با تبلیغات رسانه ای گسترده ای مبنی بر عقب نشینی مسقط از مواضع خود در قبال حمله به یمن همراه بود و رسانه های عربستان سخنان وی در خصوص همکاری با تصمیمات شورای همکاری خلیج فارس را به معنای موافقت عمان با تجاوز به خاک یمن تفسیر کردند و این در حالی است که وزیر خارجه عمان یک روز قبل بر موضع اصولی این کشور مبنی بر اتخاذ راه حل سیاسی و نه نظامی تاکید کرد و این بیانگر عدم تغییر سیاست عمان در قبال تجاوز به خاک یمن است .

موقعیت منطقه حضرت موت و ظفار

این کارشناس به بررسی منطقه حضر موت و ظفار در یمن و عمان پرداخت و نوشت: ظفار در جنوب عمان و شرق یمن قرار دارد و جمعیت آن به بیش از دو میلیون نفر بر اساس آمار سال 2003 با مرکزیت شهر صلاله است . جنبش آزادی بخش ظفار که سال 1962 با هدف استقلال این منطقه با تاثیر پذیری از اندیشه های ملی گرایانه رهبران قبایل منطقه و دیدگاه های رادیکال جمهوری دمکراتیک یمن (یمن جنوبی) در‌صدد سرنگونی پادشاهی عمان بود، با تداوم حملات نظامی مشترک ایران و عمان به نیروهای شورشی به تدریج رهبران جبهه و دهها نفر از هواداران آن تسلیم دولت مرکزی شدند و سرانجام در سال 1975 (21 آذر 1354) سلطان قابوس به طور رسمی پایان جنگ را اعلام کرد و یک سال بعد میان دولت و نیروهای شورشی آتش بس برقرار شد و شورشیان عمانی مشمول عفو سلطان شدند.همواره استان ظفار یکی از مناطق مطلوب مهاجران یمنی بوده و روابط تجاری و مناسبات اقتصادی فراوانی میان مردم این منطقه از عمان با شرق یمن وجود داشته و دارد.

بحران های سیاسی و ناامنی در شرق یمن به سادگی می تواند به قبایل همجوار در عمان نیز سرایت کند، بویژه آن که حرکت القاعده شهر مکلا و نواحی اطراف آن در نزدیکی خاک عمان را در سیطره خود دارند و افراد مسلح ائتلاف قبایل حضرموت در شرق یمن برای محافظت از شهر مکلا به شهرهای شحر و فرودگاه ریان در نزدیکی مکلا حمله کرده اند و آنها را به سیطره خود درآورده‌اند.تروریست های القاعده شهر مکلا و قصر ریاست جمهوری در این منطقه را در اختیار خود گرفته‌اند که از جمله مناطق راهبردی دریایی یمن در استان حضرموت در حاشیه دریای عرب است.ائتلاف قبایل حضرموت تمامی راه‌های منتهی به شهر مکلا را مسدود کرده اند تا بتوانند از این طریق بر راههای ارتباطی القاعده با منطقه مکلا که فاصله چندانی با مرزهای عمان ندارد، تسلط یابند.

رئیس ائتلاف سعد بن حبریش اعلام کرد که رهبران قبایل و افراد مسلح تحت رهبری وی امنیت منطقه مکلا و راههای منتهی به آن را تامین می کنند.نشریه المکلا الیوم اعلام کرد که رهبران ائتلاف قبایل حضرموت با سران القاعده در شهر مکلا موافقتنامه ای تنظیم کرده اند و این موافقت نامه دقیقا پس از تجاوز عربستان و متحدانش به یمن صورت گرفته که نشان دهنده روابط پنهان ریاض با القاعده در جنوب یمن است.ضیائی افزود که توافق نمایندگان ائتلاف قبایل حضرموت و القاعده در جزیره عرب در حول سه محور اساسی قرار دارد .

- بین ائتلاف قبایل حضرموت و عناصر القاعده صلح برقرار شود .

- مجلسی برای اداره استان حضرموت از شخصیتهای غیر وابسته به احزاب و حکومت سابق تشکیل شود.

- در مقابله با حوثی ها با یکدیگر متحد شوند.

این سه نقطه اساسی در متن توافق نامه مذکور از جمله اهداف اساسی عربستان و آمریکا در منطقه برای مقابله با انصارالله و نفوذ حوثی ها در حضرموت است که در آن با القاعده به یک تفاهم راهبردی رسیده اند.

مذاکره کنندگان القاعده در این نشست که در محل ریاست جمهوری سابق یمن در مکلا برگزار شد، ادعا کردند که آنان در جنگ افغانستان مشارکت جدی داشته اند و بهتر است به آنان به جای سران القاعده و انصار الشریعه، فرزندان حضرموت برای مقابله با گسترش نفوذ انصارالله گفته شود و همچون مردم مارب و شبوه در مقابل حوثی ها یک جبهه مشترک دارند.در این نشست مقرر شد، پایگاه نظامی ارتش یمن در الریان تحت اشغال القاعده باشد و تروریست های این شبکه نیز تا شکست انصارالله در شهر مکلا باقی بمانند و کسی متعرض آنان نشود.

سران القاعده اعلام کردند که مبالغی را که از بانک مرکزی یمن به سرقت برده اند، برای این که به دست انصارالله نیفتد، به مجلسی تحت نظر ائتلاف باز می گردانند.ضیائی نوشت: جریان تروریستی القاعده با قبایل حضرموت و با حمایت آمریکا، عربستان و متحدانش با یک حرکت نظامی خارج از چارچوب های بین‌المللی وارد جنگ در یمن شده اند و این اتفاقات اخیر یعنی ائتلاف قبایل حضرموت و سران القاعده دقیقا در مرزهای جنوب عمان روی می دهد و همکاری مسقط با عربستان در این خصوص به بروز ناامنی در مرزهای عمان کمک خواهد کرد.وی برای روشن شدن نقش عربستان در متحد کردن قبایل حضرموت علیه انصارالله به بیانیه قبایل بنی هلال و شبوه اشاره کرد که در آن آمده است: مشایخ و بزرگان و افراد قبایل بنی هلال در استان شبوه (یمن) وضعیت موجود در منطقه و تهدیدات آن را مورد بررسی قرار داده اند و با حمایت از عبدربه منصور هادی، تاکید می کنند که قبایل بنی هلال با عربستان سعودی و شورای همکاری خلیج فارس ارتباط عمیق دارند و با آنان در همه امور در یمن و بویژه جنوب آن همکاری می کنند . این بیانیه 23 فوریه از طرف قبایل بنی هلال صادر شده است.          ادامه دارد...