جنگ یمن به وزارت 40 ساله سعودالفیصل پایان داد

نویسنده: محمد بابایی

پادشاه عربستان سعودی طی دستوراتی غیرمنتظره ولیعهد را برکنار کرد تا با تغییر رویه جانشینی، فرزند خود را یک قدم دیگر به تخت پادشاهی نزدیک کند و همچنین سعود فیصل را که به مدت چهل سال وزارت خارجه این کشور را برعهده داشت، برکنار و عادل جبیری را که گفته‌می‌شود ارتباط نزدیکی با سیا دارد جانشین کرد. تحلیلگران این زلزله سیاسی در ریاض را نتیجه ناکامی در جنگ یمن و تلاش پادشاه جدید برای قبضه کامل کنترل قدرت و ترمیم کابینه توصیف کردند که می‌توان آن کابینه جنگی توصیف کرد.

سلمان بن عبدالعزیز پادشاه عربستان که تنها سه ماه است قدرت را در این کشور به دست گرفته است، بامداد چهارشنبه طی دستوراتی تغییرات گسترده در کابینه ایجاد کرد تا شکاف‌ها و رقابت‌های داخلی در خاندان آل‌سعود را بیش از پیش آشکار کند. سلمان در اولین حکم، برادرش «مقرن» را که گفته می‌شود با جنگ یمن مخالف بود و دستورات پادشاه در رابطه با گارد ملی را جدی نگرفت، برکنار کرد. این در حالی است که در دستور ملک عبدالله، پادشاه قبلی عربستان برای انتصاب مقرن به عنوان جانشینی ولایتعهد آمده است: «تحت هیچ شرایطی تعدیل یا تبدیل مقرن از جایگاه جانشینی ولایتعهدی امکان ندارد و از طرف هر کس که می‌خواهد باشد، این کار جایز نیست.» سلمان در دستور دوم خود محمد بن نایف را به عنوان ولیعهد خود معرفی کرد و محمد پسرش را به جانشینی ولیعهد انتخاب کرد.

کارشناسان این حکم یعنی تعیین پسرش محمد، وزیر دفاع، فرمانده جوان و خام جنگ عربستان علیه یمن به جانشینی ولایتعهدی را مهم‌ترین بخش دستورات جدید پادشاه عنوان کرده‌اند چراکه بر اثر آن روند انتخاب پادشاهی جدید عوض شد و سلمان یک گام دیگر پسرش را به تخت پادشاهی نزدیک کرد. تحلیلگران معتقدند پادشاه با این اقدام، علاقه خود را برای رساندن فرزند خود به بالاترین مقام سلطنتی عربستان بیش از پیش آشکار کرد و به احتمال زیاد در آینده‌ای نه چندان دور محمد بن نایف نیز از ولیعهدی کنار گذاشته خواهد شد. روزنامه السفیر لبنان طی تحلیلی دستورات پادشاه عربستان را به «کودتایی» توصیف کرد که پس از مرگ عبدالله بن عبدالعزیز آغاز شده و با تحولات روز گذشته کامل شد.

پایان وزارت 40 ساله سعودالفیصل

یکی دیگر از دستورات شاه سلمان برکناری سعود‌الفیصل وزیر خارجه 75 ساله عربستان بود که 40 سال ریاست این وزارت خانه را به عهده داشت و طولانی‌ترین وزیر خارجه جهان محسوب می‌شود. خروج سعود الفیصل از وزارت خارجه عربستان سعودی در شرایطی رخ داده که بیش از یک ماه از تجاوز این کشور علیه یمن می‌گذرد اما این عملیات هیچ موفقیتی برای آل‌سعود نداشته و حتی متحدان ریاض نسبت به اهداف و موفقیت این عملیات ابراز تردید کرده‌اند. هر چند عربستان دلیل این جابه‌جایی را به درخواست خود سعود الفیصل عنوان کرده‌اند اما کارشناسان برکناری سعود الفیصل را از عواقب شکست ریاض در جنگ یمن عنوان کرده‌اند.

جانشین سعود الفیصل کیست؟

بنابر دستور پادشاه عربستان عادل جبیر سفیر عربستان در امریکا به عنوان وزیر خارجه جدید عربستان انتخاب شده است. جبیر در سال 1994 با کمک شاهزاده بندر بن سلطان، سفیر اسبق عربستان در ایالات متحده که 22 سال سفیر عربستان در ‌امریکا بود به دلیل تسلط خوبش بر زبان انگلیسی به عنوان یک کارمند محلی در دفتر نمایندگی عربستان سعودی در سازمان ملل استخدام شد. او در جریان حوادث 11 سپتامبر به دلیل آشنایی‌ای که با رسانه‌های امریکایی داشت، مسئولیت سخنگوی سفارت عربستان را بر عهده گرفت. او در دسامبر 2006 به عنوان سفیر جدید عربستان سعودی در امریکا و جانشین ترکی فیصل به وزارت خارجه ایالات متحده معرفی شد تا عنوان جوان‌ترین سفیر کشورش در امریکا را از آن خود کند.

جبیر از معدود کسانی است که به رغم اینکه از خاندان آل‌سعود نیست به مقام وزارت خارجه می‌رسد و از این جهت نیز قابل تأمل است که به داشتن رویکرد ضد ایرانی و ضد شیعه معروف است. وی در طول هشت سالی که مسئولیت سفارت عربستان در امریکا را بر عهده داشته بارها اقدام به موضع‌گیری علیه ایران و محور مقاومت کرده است. او در تازه‌ترین ادعاهایش علیه ایران در حالی که کشور متبوعش با حمله به یمن باعث کشته و آواره شدن هزاران یمنی شده است و از سلاح‌های ممنوعه در این منطقه استفاده کرده، ‌اظهار کرد: ایران و حزب‌الله نقش واضحی در یمن دارند و کشورش اجازه نخواهد داد راهی برای نقش آفرینی ایران در یمن باقی بماند.

کابینه جنگی

با تغییرات جدید قدرت به صورت کامل در اختیار شاه سلمان و دو ولیعهد وی یعنی محمد بن نایف و فرزند شاه قرار می‌گیرد و بالاترین مقام دیپلماتیک عربستان در اختیار کسی قرار گرفت که به داشتن روابط نزدیک به سیا و روحیه ضد ایرانی خود معروف است، بدین ترتیب تصمیم‌گیران اصلی در ریاض کسانی هستند که بیشتر روحیه جنگ‌طلبانه و غیرسازنده‌ای دارند. هادی محمدی کارشناس مسائل منطقه در گفت‌وگو با «جوان» با اشاره به اینکه تغییرات جدید فرصتی برای شاه سلمان فراهم می‌آورد تا مخالفان خود را پاکسازی و قدرت را کامل قبضه کند، گفت: « تا اینجای کار پروژه جنگ یمن موفق نبوده و با شکست مواجه شده است، به همین دلیل کابینه ترمیم شده تا به یک کابینه تمام عیار جنگی تبدیل شود.»

شکاف داخلی

هر چند انتظار نمی‌رود تغییرات جدید منجر به اتخاذ سیاست‌های خارجی معقول توسط سعودی‌ها شود و حتی پیش‌بینی می‌شود ریاض سیاست تخاصمی و جنگ‌طلبانه بیشتری را در دستور کار خود قرار دهد اما این تغییرات تبعات داخلی زیادی برای ‌آل‌سعود خواهد داشت. از همان زمان به قدرت رسیدن سلمان پس از مرگ عبدالله، اخبار جنگ قدرت و اختلاف بین محمد، پسر سلمان با «متعب» پسر عبدالله به گوش رسید و از آنجا که در تغییرات جدید متعب هیچ جایی ندارد کارشناسان معتقد این تغییرات با نارضایتی وی همراه خواهد شد و اختلافات متعب و محمد بی‌تبعات باقی نخواهد ماند. متعب وزیر گارد ملی همچنان وزیر گارد ملی است. شایعات درز کرده از درون خاندان سعودی، می‌گوید که او و مقرن، درباره جنگ یمن با سلمان و پسرش دچار اختلاف بودند.

یک روز قبل از اعلام پایان عملیات «طوفان قاطع» علیه یمن، شاه سلمان دستور اعزام نیروهای گارد ملی به جنوب عربستان را داد اما روز بعد، ناگهان اعلام شد که عملیات به پایان رسیده است در حالی که متعب برای سرکشی به نیروهای خود عازم مرزهای جنوبی عربستان شده بود. کارشناسان این دستور پادشاه را بیشتر از اینکه مربوط به جنگ یمن بدانند تلاش برای دور کردن متعب از پایتخت عنوان کرده‌اند. روزنامه لبنانی الاخبار در گزارشی نوشت: «در حقیقت اطلاعاتی به سلمان‌بن عبدالعزیز پادشاه عربستان رسیده مبنی بر اینکه متعب‌بن عبدالله وزیر گارد ملی عربستان و فرزند شاه سابق به‌همراه شاهزادگان دیگر سعودی از جمله مقرن‌بن عبدالعزیز به‌دنبال راهکاری برای متوقف کردن تکروی‌‌های ملک سلمان و پسرش هستند، به همین علت ملک سلمان تصمیم به انتقال گارد ملی عربستان به مرزهای جنوبی گرفته تا از شر شورش احتمالی در ریاض در امان باشد.»

تغییرات جدید دیگر

علاوه بر تغییراتی که در پست‌های حساس و مهم پادشاهی عربستان ایجاد شده، سلمان همچنین در بعضی وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها نیز تغییراتی ایجاد کرد. بر اساس احکام صادر شده، پادشاه عربستان «خالد بن عبدالعزیز» را به عنوان وزیر بهداشت، «عادل الفقیه» را وزیر اقتصاد و برنامه‌ریزی و «مفرق الحقبانی» را وزیر کار معرفی کرده است. همچنین «حمد السویلم» رئیس دیوان پادشاهی و «عبدالله الیاسر» معاون سرپرست رادیو و تلویزیون اعلام شده‌اند. تحلیلگران این تغییرات را نیز در راستای تثبیت قدرت و جلوگیری از تبعات تغییرات در پست‌های کلیدی عنوان کرده‌اند.