رکورد تسلیحاتی فرانسه در رکود دیپلماسی آمریکا

نویسنده: دکتر سیدرضا میرطاهر

فرانســــوا اولاند رئیس‌جمهور فرانسه با هدف تقویت مناسبات سیاسی، تجاری و نظامی با کشورهای حوزه جنوبی خلیج‌فارس برای سفری دوره‌ای روز دوشنبه 14 اردیبشهت وارد دوحه پایتخت قطر شد. مقصد بعدی اولاند، عربستان سعودی بود که وی روز سه‌شنبه در آنجا در نشست سران شورای همکاری خلیج‌فارس در ریاض به عنوان میهمان ویژه شرکت کرد. هر چند مسائل مختلفی در سفر اولاند به قطر و عربستان سعودی مورد بحث قرار گرفت، اما هدف اصلی سفر رئیس‌جمهور فرانسه، امضای قراردادها و توافقنامه‌های چند میلیارد دلاری بین پاریس از یک طرف و دوحه و ریاض از سوی دیگر بود. هدف اصلی اولاند از سفر به قطر انعقاد قرارداد فروش جنگنده رافال به این کشور بود.

قرارداد تسلیحاتی فرانسه و قطر پس از ماه‌ها مذاکره امضا شد و شامل سفارش قطعی ساخت 24 فروند جنگنده رافال به شرکت فرانسوی «داسو» و امکان سفارش ساخت 12 فروند جنگنده است. ارزش قرارداد مذکور بالغ بر 6 میلیارد و 300 میلیون یورو(حدود 7 میلیارد دلار) برآورد شده است. فرانسوا اولاند این قرارداد را نشانه توجه قطر به راهبرد منطقه‌ای پاریس از جمله موضع آن نسبت به برخی کشورهای منطقه دانست. وی خرید این جنگنده‌ها از فرانسه را یک «انتخاب خوب» از سوی قطر دانست که عربستان نیز می‌تواند بعداً آن را تکرار کند.

رئیس‌جمهور فرانسه می‌گوید:«اگر ما اینجا در قطر و در منطقه حضور داریم به این دلیل است که فرانسه از سوی کشورهای منطقه به عنوان یک کشور قابل اعتماد شناخته شده که می‌تواند شریک مطمئنی برای همپیمانان خود باشد.» به گفته اولاند، اعتبار فرانسه با فروش جنگنده رافال به قطر در منطقه بیشتر شده است. لوران فابیوس وزیر خارجه فرانسه نیز از بحث و بررسی درباره پروژه‌های اقتصادی به ارزش ده‌ها میلیارد یورو با عربستان سعودی خبر داد. فابیوس در ریاض در این باره به خبرنگاران گفت: درصورت نهایی شدن ۲۰ پروژه مورد نظر، ارزش آنها به ده‌ها میلیارد یورو خواهد رسید.

موفقیت صادراتی در قطر

قطر که تلاش کرده در سال‌های اخیر نقش پر رنگی در تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا ایفا کند، مبادرت به خرید مقادیر زیادی از انواع تسلیحات هوایی، دریایی، زمینی و موشکی کرده است و با توجه به مراودات نظامی و تسلیحاتی قطر و فرانسه در سال‌های گذشته، اکنون مقامات فرانسوی از این فرصت استفاده کرده و تلاش می‌کنند که انواع تسلیحات فرانسوی را به قطر بفروشند. در این میان فروش جنگنده‌های رافال که در سال‌های گذشته در بازارهای صادراتی موقعیت نامطلوبی داشته است برای پاریس از اهمیت زیادی برخوردار است.

به همین دلیل است که اولاند رئیس‌جمهور فرانسه شخصاً برای امضای قرارداد فروش این جنگنده‌ها به دوحه سفر کرد. مقامات دولت سوسیالیست فرانسه که اکنون به‌دلیل ناکامی‌های سیاسی و اقتصادی خود در فرانسه از محبوبیت اندکی برخوردارند، امیدوارند با فروش این هواپیماها به رونق اقتصادی فرانسه و کاهش شمار بیکاران کمک کنند. در سال‌های اخیر با توجه به وضعیت نامناسب اقتصادی فرانسه و به ویژه افزایش شمار بیکاران، دولت سوسیالیست فرانسه درصدد افزایش صادرات این کشور برآمده است.

در این میان افزایش صادرات اقلام نظامی با توجه به صنایع نظامی گسترده فرانسه مورد توجه دولتمردان این کشور قرار دارد. به همین جهت وزارت دفاع این کشور برای عقد قراردادهای تسلیحاتی تلاش‌های گسترده‌ای را آغاز کرده است. بازار تسلیحاتی خاورمیانه برای فرانسه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. با این همه با به میدان آمدن برخی رقبای قدرتمند، اکنون فرانسه باید برای فروش تجهیزات نظامی خود با کشور‌هایی مانند امریکا، انگلیس، آلمان، روسیه و دیگر کشور‌ها رقابت کند. فرانسوی‌ها چند سال است برای فروش جنگنده رافال در بازارهای خلیج‌فارس تلاش کرده‌اند و اکنون موفق به انجام یک معامله چند میلیارد یورویی با قطر برای فروش این هواپیماها شده‌اند.

کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس از بزرگ‌ترین بازارهای تسلیحاتی در سطح جهان محسوب می‌شوند و شرکت‌های تسلیحاتی غربی به ویژه شرکت‌های امریکایی، انگلیسی، آلمانی و فرانسوی سالانه میلیاردها دلار انواع تسلیحات به این کشورها می‌فروشند که البته کارایی این تسلیحات برای این کشورها کاملاً مورد تردید است، ضمن اینکه فروش این تسلیحات پیچیده بدون انتقال تکنولوژی صورت می‌گیرد و کشورهای عرب خریدار این سلاح‌ها عملاً بدون یاری مستشاران غربی قادر به استفاده از این تسلیحات نیستند.

افزایش حضور

با توجه به تحولات یمن، لیبی و ادامه جنگ داخلی در سوریه و عراق، می‌توان گفت غرب درکنار برجسته‌سازی تهدید داعش و اعلام ادامه حیات آن در آینده سعی در ایجاد رقابت برای فروش سلاح به کشورهای دیگر دارد. در این میان یکی از دلایل اصلی افزایش حضور فرانسه در خاورمیانه فروش بیشتر تسلیحات به کشورهای عربی به ویژه اعراب حاشیه خلیج‌فارس است و قدرت‌های غربی همواره با دامن زدن به پدیده «ایران‌هراسی» تلاش کرده‌اند تا ایران را به عنوان یک تهدید بالقوه برای کشورهای عربی توصیف کنند تا از این طریق آنها را متقاعد به خرید تسلیحات بیشتری نمایند. پاریس نیز همگام با واشنگتن این سیاست را دنبال می‌کند، به ویژه اینکه افزایش ایران‌هراسی رابطه مستقیمی با افزایش فروش تسلیحات در این حوزه پراهمیت جهانی دارد.

روابط نزدیک فرانسه با کشورهای حوزه جنوبی خلیج‌فارس در دوره ریاست جمهوری نیکلا سارکوزی رئیس‌جمهور قبلی آغاز شد و در دوره اولاند نیز ادامه یافته است. در این راستا و برای بر آوردن خواسته این کشورها به ویژه عربستان، فرانسه در گفت‌وگوهای هسته‌ای ایران با گروه 1+5 همواره موضع سختی در برابر ایران داشته است. اولاند همین موضع‌گیری سرسختانه در برابر ایران را که به گفته او رقیب اصلی کشورهای عرب خلیج‌فارس است، دلیلی بر قابل اعتماد بودن فرانسه در منطقه دانسته است. رئیس‌جمهور فرانسه گفته ما باید مراقب باشیم که ضمانت‌های لازم را برای اطمینان از اینکه ایران به سمت ساخت سلاح اتمی نمی‌رود به دست آوریم. در عین حال طی ماه‌های اخیر فرانسه رویکرد فعالی را در خاورمیانه در پیش گرفته است و از جمله در بحران یمن به حمایت همه جانبه از عربستان پرداخته است.

در واقع پیوندهای سنتی فرانسه با خاورمیانه و استفاده از خلأ ناشی از رکود در سیاست خارجی امریکا در منطقه سبب شده تا بار دیگر فرانسه در پی نقش‌آفرینی بیشتر در این منطقه حساس جهان برآید. از سال ۲۰۱۲ میلادی یعنی زمان به قدرت رسیدن اولاند، فرانسه رویکرد جدیدی را در خاورمیانه آغاز کرده است که قرارداد تسلیحاتی فرانسه و قطر برای فروش جنگنده‌های رافال از نتایج این رویکرد محسوب می‌شود.

در عین حال امریکا از سال ۲۰۱2 میلادی با اعلام استراتژی نظامی جدید خود، آن را بر پایه تمرکز بر منطقه آسیا- اقیانوس آرام پایه‌ریزی کرده و از همین رو طبیعی است که دیگر تمرکز نظامی گذشته را بر خاورمیانه نداشته باشد، به همین دلیل به نظر می‌رسد فرانسه فرصتی مناسب پیدا کرده است تا جای خالی امریکا را در این منطقه به ویژه به عنوان یک تدارک‌کننده تسلیحاتی پر کند. به نظر می‌رسد مخالفت‌ها و ایجاد موانع از سوی پاریس در مذاکرات هسته‌ای نیز در همین راستا و برای پیدا کردن مشتریان بیشتر برای محصولات نظامی ساخت فرانسه انجام می‌شود.

ضمن اینکه کشورهای حوزه جنوبی خلیج‌فارس به زعم خود با خرید این‌گونه تسلیحات توان دفاعی خود را افزایش داده و به نوعی خود را درقبال هرگونه تهاجم از جانب ایران بیمه خواهند کرد. در واقع تقویت تبلیغات ایران هراسانه از علل اصلی خریدهای تسلیحاتی کشورهای عرب جنوب خلیج‌فارس محسوب می‌شود و می‌توان انتظار داشت که سران غربی مانند اولاند رئیس‌جمهور فرانسه در سفر اخیر خود به قطر و عربستان سعودی بیش از پیش در زمینه تحریک این دوکشور علیه ایران و حمایت از آنها در قبال برنامه هسته‌ای ایران تأکید کرده باشد.

در مجموع اولاند به دنبال گرفتن پاداش خود از قطر و عربستان سعودی به دلیل موضع ضد ایرانی خود است و در این راستا انعقاد قراردادهای چند میلیارد دلاری در زمینه‌های مختلف از جمله دستاوردهای سفر اخیر وی محسوب می‌شود.