يمن؛ ويتنام آل‌سعود (بخش بيستم)

سرويس خارجي: پس از گذشت حدودا چهار هفته از عمليات «توفان قاطع»، عربستان نتوانست به اهداف خود در به زانو درآوردن انصارالله و بازگرداندن عبد ربه منصور هادي به قدرت جامه عمل بپوشاند و مجبور شد شکست خود را بپذيرد. در واقع به مدد رايزني‌هاي متعدد و اقدامات مناسب ايران و روسيه براي حل مسالمت‌آميز بحران يمن بود که عربستان حملاتش را به اين کشور متوقف کرد .

روزنامه‌هاي لبناني الاخبار و السفير در تحليل‌هايي با عنوان «عربستان در يمن شکست خورد» نوشتند، تجاوز عربستان به يمن مساله‌اي کاملاً واضح و روشن است و همگان اين را قبول دارند که حملات ائتلاف «توفان قاطع» جز يک تجاوز آشکار که به کشته و زخمي شدن صدها شهروند بي‌گناه انجاميد چيز ديگري نبوده است و اين حملات براساس ادعاها و خواسته‌هاي مسئولان ائتلاف نه مشروعيت در يمن را بازگرداند و نه جنبش انصارالله را به زانو درآورد.

تجاوز عربستان به يمن پس از گذشت 27 روز با اعلام توقف عمليات به پايان رسيد بدون اينکه به اهداف سياسي خود برسد. نيروهاي انصارالله نيز شکست نخوردند و نيروهايشان نيز عقب‌نشيني نکردند و حتي مبارزه خود عليه تروريست‌هاي القاعده را متوقف نکردند.

عربستان جنايت‌هاي جنگي را عليه يمني‌ها مرتکب شد؛ زنان، کودکان و سالخوردگان را کشت، تاسيسات، پل‌ها و زيربناها را ويران و زندگي روزمره يمني‌ها را دچار تنش کرد اما نتوانست به هيچ‌کدام از اهداف آشکار خود در باز گرداندن عبد ربه منصور هادي، رئيس‌جمهوري مستعفي يمن به قدرت و اهداف پنهانش در کمک کردن به القاعده براي از بين بردن مردم شجاع يمن و ايجاد جنگ داخلي برسد.

يمني‌ها با شجاعت و جسارت هرچه تمامتر، صبور و يکپارچه در مقابل اين تجاوز ايستادند. کساني که اين تجاوز را تاييد کرده بودند از جمله اخوان‌المسلمين و برخي احزاب سياسي به عنوان خائن کنار کشيدند.شکست عربستان از همان آغاز حتمي بود؛چراکه تنها دو گزينه بيشتر نداشت يا توقف حملات هوايي بدون تحقق هدف سياسي و اين يعني شکست آشکار و دوم حمله زميني که مطمئناً سيطره آل سعود بر کشوري که به چهار اقليم تقسيم شده را تضعيف مي‌کرد. در نهايت عربستان اعتراف به شکست سياسي را براي نجات کشورش از سرنوشت نامعلوم برگزيد در واقع اين ايران و روسيه بودند که نردبان را به عربستان دادند و وي را مجبور کردند تا از درخت تجاوز و دشمني پايين بيايد. مسکو و تهران تلاش کردند و رياض را با طرحي مسالمت‌آميز از جنونش بيرون کشيدند.

در حالي که مسکو به قطعنامه‌اي بين‌المللي براي حفظ آبروي رياض راي ممتنع داد، ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهوري روسيه سياست ممانعت از خودکشي عربستان را در پيش گرفت. به سلمان بن عبدالعزيز، پادشاه عربستان نسبت به پيامدهاي خطرناک اين دشمني هشدار داد و از وي خواست تا براي ايجاد تفاهم به کرملين بيايد؛ در واقع روسيه آمادگي خود را براي تضمين امنيت عربستان در مقابل توقف جنگش در يمن، سوريه و عراق اعلام کرد.

در همين راستا ايران نيز به سمت رسيدن به راه‌حلي گام برداشت که بتواند نه‌تنها به درگيري‌ها در يمن بلکه در تمامي منطقه پايان دهد. در واقع طي 24 ساعت گذشته سلسله تحولات ميداني و گفتگوهاي بسيار دور از رسانه‌ها و حتي محافل ديپلماتيک عربستان را به توقف دشمني عليه يمن ملزم کرد اما با اين حال عربستان در را کاملاً به روي جنگ نبسته و اين مساله باعث مي‌شود تا توقف حملات بيشتر شبيه به آتش‌بسي باشد که بايد از طريق اقدامات ميداني و سياسي تثبيت شود. تهران به بسياري از مسئولان اروپايي اعلام کرده بود که در مقابل اقدامات عربستاني‌ها دست بسته باقي نمي‌ماند.

اروپايي‌ها نيز به سرعت با مسئولان آمريکايي تماس برقرار کرده و پيام‌هايي را در اعتراض به استفاده شديد از زور که منجر به کشته شدن غيرنظاميان در يمن شده براي عربستان فرستادند.براي همين آمريکا به سرعت در پي جست‌وجوي موضع ايران برآمد و جزئيات بيشتري را درخصوص تصميم ايران براي ممانعت از رفتن شهروندانش به عربستان و به ويژه براي زيارت عمره دريافت کرد. به نظر مي‌رسد که ايران اقدامي اتخاذ کرده که آمريکايي‌ها پيش از عربستاني‌ها آن را دريافت کرده بودند.

محمدجواد ظريف، وزير خارجه ايران تماسي را از جان کري، وزير خارجه آمريکا دريافت کرد.کري در اين تماس اعلام کرد که کشورش هيچ منفعتي را در گسترش دامنه تنش‌ها در منطقه نمي‌بيند و به سرعت با عربستان براي توقف جنگ مقابل همکاري در روند سياسي تماس خواهد گرفت.پس از اين مساله ايراني‌ها تماس‌هايي را مبني بر موافقت عربستان با توقف حملات هوايي ائتلاف البته بدون توقف کامل جنگ دريافت کردند. در واقع عربستان تصميم دارد همچنان به عمليات بمباران کردن تجمع انصارالله در جنوب ادامه بدهد. حتي حسين اميرعبداللهيان، معاون وزير خارجه ايران چند ساعت پيش از پايان حملات اعلام کرده بود که اميدوار است پس از تلاش‌هاي زيادي که صورت گرفته طي ساعات آتي حملات در يمن متوقف شود و ايران اولين استقبال‌کننده از پايان حملات بود طوري که مرضيه افخم، سخنگوي وزارت خارجه ايران اعلام کرد که توقف حملات اقدامي خوب است.

پيش از اعلام پايان حملات پادشاه عربستان به گارد ملي به رياست متعب بن عبدالله بن عبدالعزيز دستور شرکت در حمايت از مرزهاي جنوبي عربستان را داده بود و متعب بن عبدالله اعلام کرد که وي به انجام اين دستور افتخار مي‌کند.همچنان دليل فراخواندن گارد ملي براي شرکت در عمليات ائتلاف روشن نشده است.

در واقع اين نشان مي‌دهد که جنگ عربستان در يمن به پايان نرسيده است. انصارالله تاکيد کرده که بايد محاصره دريايي و هوايي به سرعت پايان يابد و تمامي حملات عربستان در جنوب متوقف شود و اينکه هيچ کسي حق ندارد ارتش يمن را از ادامه کنترل بر خاک يمن باز دارد. اين مساله‌اي است که عربستان نگران آن است و طرحي جايگزين را با تحريک کردن و فريب دادن تعدادي از قبايل جنوب اجرا کرده است تا با اين مساله مقابله کند.

در واقع آتش‌بس به عربستان اجازه مي‌دهد تا اقدامي اضافي را در اين زمينه انجام دهد و زمينه‌اي را براي مخالفت با ارتش و انصارالله در جنوب فراهم سازد. در واقع عربستاني که در حملات هوايي خود عليه يمن شکست خورده است خيلي راحت شکست خود را قبول نمي‌کند و جنگ را به طور کامل به پايان نمي‌رساند.

عربستاني‌هايي که از به رسميت شناخته شدن ايران به عنوان يک قدرت اصلي منطقه‌اي از سوي غرب و از ائتلاف ايران و روسيه مي‌ترسند تلاش کردند تا با ائتلاف «توفان قاطع» با اين مساله مقابله کنند.پس از اين شکست عربستان چاره‌اي جز به رسميت شناختن قدرت‌هاي جديد در سطح منطقه‌اي و بين‌المللي ندارد.پس از اين شکست هدف بعدي «توفان قاطع» جنگ عليه سوريه نيست بلکه بايد براي ايجاد راهکاري براي حل درگيري‌ها با حضور بشار اسد، رئيس‌جمهوري سوريه به مذاکره بپردازد.پس از اين شکست عربستان در مقابل حقيقتي قرار گرفته که همواره از مقابله با آن در عراق طفره رفته است و آن به رسميت شناختن دولت جديد عراق و روابط منطقه‌اي آن است.پس از اين شکست سلمان بن عبدالعزيز به کمپ ديويد مي‌رود تا اين بار به ديکته‌هاي آمريکا در خصوص اولويت اصلاح سياسي، فرهنگي و ديني داخلي گوش بسپارد.

اين در حالي است که،با گذشت چند روز از پايان عمليات نظامي ائتلاف عربستاني موسوم به توفان قاطع عليه يمن و به رغم تبليغاتي که براي اين عمليات و دستاوردهاي آن شده بود، امروز شاهد آن هستيم که سعودي‌ها آرام آرام از خواسته‌ها و بلندپروازي‌هايشان در يمن کاسته و سطح توقعاتش را پايين مي‌آورند و اين جداي از پيروزي‌هاي ميداني انصارالله شايد به اين دليل باشد که همپيمانان رياض در اين ماجرا‌جويي پشتش را خالي کردند.

پايگاه خبري العهد لبنان، در تحليلي با عنوان کاهش سقف خواسته‌هاي عربستان در حمله به يمن نوشت، مخالفت پارلمان پاکستان با شرکت در عمليات توفان قاطع در 10 آوريل جاري قابل پيش‌بيني بود زيرا احزابي که اکثريت پارلمان اين کشور را تشکيل مي‌دهند از همان آغاز عمليات نظامي عربستان در 26 مارس مخالفت خود را با وارد کردن پاکستان در اين جنگ اعلام و بر حمايت خود از راه‌حل سياسي براي بحران يمن تاکيد کردند و مي‌توان گفت تصميم پارلمان پاکستان که با گرايش نواز شريف، نخست‌وزير اين کشور در تضاد بود، هرگز ارتباطي با پيشنهاد مطرح شده از سوي ايران مبني بر آغاز گفتگوي يمني- يمني و تشکيل دولت فراگير در سفر محمدجواد ظريف، وزير خارجه ايران به اسلام‌آباد ندارد و اين تصميم پارلمان پاکستان و کناره‌گيري از ائتلاف عربي عليه يمن با توجه به منافع ملي اين کشور و در نظر گرفتن خطرات احتمالي دخالت نظامي اتخاذ شده است و دليل اين که عربستان براي مشارکت پاکستان در اين عمليات تمايل نشان مي‌داد تجربه و تخصص ارتش پاکستان در جنگ عليه جنبش طالبان در مناطق کوهستاني مشابه يمن بود.

روزنامه‌هاي عرب‌زبان در 18 آوريل جاري نوشتند،مشعل الزبن، رئيس ستاد مشترک ارتش اردن در سفر اخير خود به عربستان نسبت به نتيجه دخالت نظامي در يمن هشدار داده است.

وي در اين سفر به اظهارات برخي از چهره‌هاي سياسي اردن و اعلام آمادگي آنان براي مشارکت محدود در اين جنگ پرداخت و تصريح کرد، اردن تنها در داخل مرزهاي عربستان با اين کشور همکاري خواهد کرد و به اين ترتيب اردن از سناريوي عمليات نظامي در يمن خارج شد. اين چنين بود که گوي جنگ به زمين مصر افتاد و فرماندهي مصر براي اتخاذ تصميماتي سخت درباره مشارکت زميني يا عدم مشارکت نيروهاي مصري در عمليات توفان قاطع و همچنين ميزان و نحوه اين مشارکت تحت فشار قرار گرفت.

جنجال سياسي که برخي روزنامه‌هاي مصري و عربستاني ايجاد کردند نيز از يک سو مقامات سياسي مصر را به مشارکت نظامي در ائتلاف عربي ترغيب مي‌کرد. اين روزنامه‌ها با انتشار شايعاتي مبني بر حضور مقامات مصري و کشته و زخمي شدن و اسارت برخي نيروهاي مصري در اين مسير گام برداشتند.

اين در حالي است که روزنامه‌هاي چاپ کشورهاي عرب حوزه خليج فارس انديشه دخالت نظامي محدود در يمن را در راستاي روي کار آمدن مجدد دولت مستعفي يمن رواج دادند و عربستان نيز موضع پاکستان را موضعي ضعيف توصيف کرد.

سخنان سيسي در دانشکده جنگ قاهره

عبدالفتاح سيسي، رئيس‌جمهوري مصر در سخنراني خود در جمع دانشجويان دانشکده جنگ قاهره با عبارات مختلف به موضوع مشارکت مصر در ائتلاف عربي پرداخت که مي‌توان مهم‌ترين بخش‌هاي اين سخنراني را اينگونه خلاصه کرد:

1-تکذيب شايعاتي مبني بر حضور نيروهاي زميني مصر در يمن و درخواست از رسانه‌ها براي دقت دراخبار و پايبندي به موضعگيري ملي مصر.

2- تکذيب اخباري به نقل از منابع نظامي مبني بر اين که تصميم مصر براي دخالت نظامي در يمن قطعي است. سيسي در اين سخنراني تاکيد کرد،چنين تصميماتي هرگز به صورت انفرادي و کورکورانه گرفته نمي‌شود و به تحقيقات و بررسي‌هاي عميقي نياز دارد و اگر روزي اين تصميم اتخاذ شود اول از همه و پيش از حرکت نيروهاي مصري، مردم از اين موضوع مطلع خواهند شد.

3-رئيس‌جمهوري مصر در سخنان خود اعلام کرد ،کشورش از مذاکرات سياسي و تلاش‌هاي طرف‌هاي ذيربط براي حل بحران يمن حمايت مي‌کند. از اين اظهارات مي‌توان دريافت که مصر به اين زودي‌ها براي افزايش و گسترش مشارکت خود در ائتلاف عربي آن گونه که برخي تصور مي‌کنند تصميم نخواهد گرفت. گرچه بايد گفت حضور مصر در تنگه باب‌المندب حق اين کشور است اما دخالت نظامي در يمن مساله ديگري است.

کاهش سقف خواسته‌ها

به رغم تصاويري که چندي قبل احمد عسيري، سخنگوي عمليات توفان قاطع از نتايج حملات اين ائتلاف ارائه مي دهد، ارتش يمن و کميته‌هاي مردمي بر بيشتر استان‌ها کنترل دارند و القاعده نيز با پيشروي در استان حضرموت، اعلام کرد کنترل فرودگاه المکلا را در دست دارد.در کنار اينها و در غياب عمليات زميني، ائتلاف نافرجام «توفان قاطع» در آخرين هفته از حملات خود به يمن با بحراني سخت مواجه شد و اين همان مساله‌اي است که باعث شد سطح بلندپروازي‌هاي نظامي عربستان در يمن کاهش يابد؛ چيزي که در اظهارات خالد بحاح، نخست وزير مستعفي و معاون رئيس‌جمهوري مستعفي يمن به وضوح ديده شد.

بحاح در اين سخنان توقف جنگ در شهر عدن را پيش‌شرط آغاز مذاکرات دانست و به خلع سلاح جنبش مردمي انصارالله و توقف کامل جنگ در جنوب و شمال اين کشور به عنوان پيش شرط آغاز مذاکرات اشاره‌اي نکرد. آخرين پرده از نمايش شکست خورده عربستان اما به دست هادي و با همکاري مصر بايد رقم بخورد.

عبدالله بن زايد، وزير خارجه امارات اخيرا در کنفرانسي مطبوعاتي با همتاي يمني خود در 9 آوريل، توپ را به زمين عبد ربه منصور هادي، رئيس‌جمهوري مستعفي يمن انداخت و گفت: دخالت زميني در يمن بايد با چراغ سبز هادي صورت بگيرد و هادي نيز که پيشتر توسط عربستان در اين باره توجيهات لازم را دريافت کرده بود، اعلام کرد نيازي به ورود زميني نظاميان عربستان به يمن نيست تا از اين طريق جلوي خسارت‌هاي بيشتر به رياض گرفته شود. اکنون اما به نظر مي‌رسد که مصر که هم با عربستان ميانه خوبي دارد و هم به جناح‌هاي درگير در يمن نزديک است، بتواند عربستان را از اين باتلاقي که در حال دست و پا زدن در آن است، نجات دهد.          ادامه دارد...