یادداشت:بحران بوکوحرام

پایگاه بصیرت، / مهرداد وادی زاده ،امروزه نظام بین الملل شاهد بوجود آمدن و گسترش بحران های امنیتی و سیاسی فراوانی در اکثر نقاط سیاست جهانی است. بحران داعش در سوریه و عراق و لیبی و بحران یمن، بحران بحرین و بحران اوکراین نمونه هایی از این قبیل هستند. یکی از مناطق بحران زده خاورمیانه و افریقا است، که در افریقا گروه های تروریستی مانند الشباب، بوکو حرام، القاعده و ... باعث در هم آمیختگی این گروه های تروریستی و حتی گاهی نیز باعث بیعت با هم شده است. گروه های تروریستی مذکور ساختار نسبتاً مشابهی با هم دارند. بحران بوکوحرام یک بحران نظامی و امنیتی است. بوکوحرام یک بحران منطقه ای و حتی بین المللی است. بحران ها صرفاً قبل از جنگ ها اتفاق نمی افتند بلکه ممکن است یک تهاجم که نشانه ی وقوع جنگ است، آغازگر یک بحران باشد و در بعضی مواقع ادامه ی بحران ها به جنگ کشیده می شود. (برچر، مایکل 1382: ص 29)
در یک بحران بین دولتی بیشترین احتمال وقوع بحران در زمانی است که یک کشور در نظام بین الملل یک سیاست خارجی ای را اتخاذ می کند که یک آسیب به کشور دیگر وارد نماید. عواملی همچون: نظام های سیاسی غیر دموکراتیک، مبارزه طولانی و خشونت آمیز در زمان کسب قدرت و رژیم های بی ثبات، در پیدایش بحران بوکوحرام اثر گذار بوده است. نبود رفاه اقتصادی نیز عامل دیگری است (ایالت های شمال فقیر نشین هستند)  اما اهمیت آن مانند موارد ذکر شده نیست بلکه بیشتر باعث فشار روانی بر افراد جامعه مخصوصاً جذب جوانان شده است. این گروه مسئول جنایت و کشتار فجیع مسلمانان و هم غیر مسلمانان در نیجریه است. آنها هم در مساجد و هم در کلیسا‎ها بمب‎گذاری می‎کنند و دست به عملیات انتحاری می‎زنند. بر اساس آمار سازمان عفو بین‎الملل در سه ماه ابتدایی سال جاری میلادی، بوکو حرام مسئول مرگ ۱۵۰۰ نفر بوده است. (amnesty.org)
گروه بوكوحرام اعلام كرده كه براي تاسيس يك كشور اسلامي، همانند امارت اسلامي عراق و شام و القاعده، در شمال نيجريه دست به مبارزه مسلحانه مي‌زند. سابقه تاسيس اين گروه نشان مي‌دهد كه آنها به جريان‌هاي ضد اسلامي در جهان شباهت بيشتري داشته يا با همين هدف سازماندهي شده‌اند. از سال 2009 و با گسترش حملات و بمب گذاری‌های بوکوحرام در نیجریه، تاکنون بیش از 13 هزار نفر کشته و 1.5 میلیون نفر بی‌خانمان شده‌اند. در اسفند ۱۳۹۳ ابوبکر شکائو، رهبر گروه بوکوحرام با انتشار پیامی صوتی در اینترنت به طور رسمی بیعت خود را با ابوبکر البغدادی، خلیفه خودخوانده دولت اسلامی (داعش) اعلام کرد.
کشورهای دیگری بدون شک پشتوانه  و حمایت مالی این گروه تروریستی را بر عهده دارند. غیر از نیجریه کشورهای نیجر، چاد و کامرون مورد حمله بوکو حرام قرار گرفتند. در اوایل سال 2015 سفیر روسیه بعد از دیدار با پل بیا، رئیس جمهور کامرون تایید کرد: کشورش برای ارتش کامرون سلاح پیشرفته تامین می کند تا بهتر بتواند با گروه اسلامگرای بوکوحرام نیجریه مبارزه کند. نیکلای راتسیبورینسکی اعلام کرد: امسال روسیه برای کامرون «مقادیری سلاح و سامانه های بسیار پیچیده از آخرین نسل» تامین خواهد کرد. سفیر روسیه در کامرون به جزئیات بیشتری در این خصوص اشاره نکرد. هر چند برخي منتقدان مداخله كشورهاي غربي در مبارزه عليه تروريسم در كشورهاي آفريقايي ريشه اصلي شكل‌گيري اين گروه‌هاي تروريستي را سياست‌هاي گذشته غرب در قبال اتحادجماهير شوروي و تاسيس طالبان و القاعده مي‌دانند، اما پس از درخواست رييس‌جمهور نيجريه از مجامع جهاني براي مقابله با اين شورشيان، ابتدا امريكا اعلام كرد واشنگتن در حال تقويت موسسات و ارتش نيجريه براي مقابله با گروه بوكوحرام است در حالیکه این ادعا هیچ گاه عملی نشده است. ائتلاف نظامی کشورهای نیجر، نیجریه، چاد، کامرون تا کنون نتوانسته است این گروه تروریستی را ضعیف کند.
منبع تغذیه و خط فکری و آموزه‌های تمامی گروه‌های تروریستی آفریقا مانند بوکوحرام، الشباب وانصارالشریعه عمدتاً توسط وهابی‌ها و با رایزنی فکری عربستان در آفریقا شکل می‌گیرد. به نظر می‌رسد قبل از هر چیز، ناتوانی دولت نیجریه (یا کشورهای آفریقایی دیگر که زمینه رشد تروریسم در آن‌ها فراهم شده) در مدیریت اقتصادی و اجتماعی، و گسترش بی‌سابقه فقر در این کشورها، عامل اساسی پیدایش گروهک‌هایی همچون بوکوحرام است. پس از بیعت بوکوحرام با داعش و بحرانی کردن کشور سومالی توسط گروهک الشباب، این دو گروهک تروریستی ورود به یمن و قرار گرفتن در کنار داعش را در دستور کار خود قرار دادند که این چیدمان و در کنار هم قرار گرفتن گروهکهای مذکور نشان از نزدیکی آنها با یکدیگر می باشد که ای امر زنگ خطری برای امنیت کشورهای درگیر می باشد.


منابع:
مایکل برچر، بحران در سیاست جهان، ترجمه ی میرفردین قریشی، انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران 1382.