القاعده مغرب؛ پنهان در شهر «قصرین»

ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی - شفقنا

صفحه سیاسی: شهر «قصرین»، یکی از خاستگاه‌های انقلاب تونس به شمار می‌رود. یک روز قبل از فرار دیکتاتور این کشور یعنی زین العابدین بن علی از تونس، بیش از 50 نفر در این شهر به ضرب گلوله جان خود را از دست دادند. مردم شهر قصرین اما نه تنها هنوز هم در انتظار سهمی از دستاوردهای انقلاب بسر می‌برند بلکه وضعیت این شهر به مراتب بدتر از دوران حکومت بن علی شده است. اما مشکلات قصرین محدود به این مسایل نمی‌شود زیرا از دو یا سه سال پیش یعنی از آن زمان که واحدهایی از گروه تروریستی موسوم به «عقبه ابن نفعه» در مناطق نزدیک به کوهستان خامبی سنگر گرفتند، شهر و به عبارت دیگر استان قصرین به پایتخت جهادی‌ها وافراطی‌ها شهرت پیدا کرده است.

«قصرین» برای هر بیننده‌ای کسالت بار است. در این شهر دورافتاده چیز جذابی وجود ندارد و هر روز مانند دیروز است و گویی هیچ اتفاقی نمی‌افتد. مردم هر صبح به سر کارهای خود می‌روند و قهوه خانه‌ها از بعد از ظهر شلوغ می‌شود. پیرترها ورق بازی می‌کنند و جوان ترها با موهای ژل زده و کاپشن‌های چرمی تلویزیون تماشا می‌کنند. سر و صدا و دود در داخل قهوه خانه به حدی است که حتی اهریمن را نیز فراری می‌دهد!

اما تنها چند ده متر بعد از خیابان اصلی شهر، تصاویری تلخ از فقر و فلاکت را می‌توان دید. در این جا بازار بزرگی از کفش‌ها و لباس‌های کهنه وجود دارد و وضعیت این بازار درست شبیه وضعیت کثیف و ویران منطقه ساحل است. و تنها چند صد متر آن سوتر در مجاورت یک مرکز تخلیه زباله با بزهایی روبرو می‌شویم که سطل‌های زباله را واژگون کرده و برای خود به دنبال غذا می‌گردند. و چند زن بر روی دیواری کوتاه نشسته و با خونسردی این منظره را نگاه می‌کنند.

مشابه این تصاویر را در حومه‌های فقیرنشین شهر نیز می‌توان دید مثلا در «سیته انو». این به اصطلاح شهر، آکنده از گرد و غبار و زباله با آن خانه‌های کهنه و ویران و تاسیسات عمومی فرسوده در واقع فقیر‌ترین منطقه تونس محسوب می‌شود. اما درست در همین مناطق بود که در آغاز سال 2011 (90ش) خیزش مردم تونس آغاز شد. در آن روزها مردان جوانی به خیابان‌ها ریختند که چیزی برای از دست دادن نداشتند و بعید به نظر می‌رسد که امروز نیز چیزی برای از دست دادن داشته باشند. استان قصرین بالاترین نرخ بیکاری و بی‌سوادی را در تونس دارد.

با آغاز تاریکی به سرعت خیابان‌ها خالی می‌شود و از حدود ساعت 21 در سراسر شهر اثری از مردم عادی وجود ندارد. همزمان نیروهای امنیتی مسلح به سلاح‌های سنگین گشت زنی‌های خود را آغاز می‌کنند. برخی از شعب بانک‌ها با چنان دستگاه‌های امنیتی محافظت می‌شود که گویی موجودی طلای کشور را در خود جای داده است. اما مردم قصرین و حومه به خوبی می‌دانند که چرا با آغاز شب ماندن در خانه‌ها را ترجیح می‌دهند. زیرا بارها یگان‌های گروه تروریستی القاعده (مغرب) به مرکز شهر هجوم برده و شماری سرباز را کشته‌اند. در یک مورد حتی قصد حمله به خانه وزیر سابق کشور را داشتند.

اما آیا هنوز هم تروریست‌ها به صورت گروهی در کوهستان خامبی مستقر هستند؛ همان کوهستانی که قله آن مرتفع‌ترین نقطه تونس محسوب می‌شود؟ بسیاری از مردم قصرین در این مورد تردید دارند. به عقیده آنها پیکارجویان جهادی در زمستان سخت سال گذشته از کوه‌های خامبی خارج شده تا خود را از سرما نجات دهند. «طارق خدراوی» مدیر سازمان مردم نهاد موسوم به امل که در رابطه با پروژه‌های آموزشی و تحصیلی فعالیت دارد می‌گوید: «جهادی‌ها در میان ما هستند. به عبارت دقیق‌تر آنها به صورت ناشناس در حومه شهر مثلا در سیته انو زندگی می‌کنند و از همان جا برای انجام عملیات آماده می‌شوند و برای آن عده کوچکی که در خامبی مانده‌اند آذوقه فراهم کرده و اخبار و اطلاعیه‌های خود را در اینترنت منتشر می‌کنند». یکی از آن دو مهاجمی که به موزه بردو حمله بردند نیز اهل سیته انو بود.

به عقیده طارق خدراوی، این که جوان‌های ناامید و بیکار این مناطق فقیر و فراموش شده به گروه‌های رادیکال می‌پیوندند امری اتفاقی نیست. به عقیده وی باید با این جوان‌ها گفت وگو و آنها را از نفوذ گروه‌های افراطی خارج کرد: « تنها با یک سیاست واقعا جدید که بتواند به این جوانان چشم اندازی حقیقی عرضه کند می‌توان این مشکل را حل کرد». و البته خدراوی به عنوان یک مهندس پتروشیمی که از مدت‌ها پیش بیکار است می‌داند که در چه موردی می‌گوید.

دیگر فعالان جوان نیز دیدگاهی مشابه خدراوی دارند. «هاجر صالحی» متخصص علوم ارتباطات می‌گوید: «وضعیت قصرین قبل از انقلاب بد بود و امروز نیز تقریبا امیدی وجود ندارد. و از دل همین خشم و ناامیدی است که تروریسم متولد می‌شود. امروزه اربابان قدرت و ثروت در تونس علیه مردم می‌جنگند. دولت باید هر چه زودتر اعتماد را به مردم بازگرداند».

این فعالان جوان می‌خواهند بدانند که اولین گام در این مسیر کدام است. به همین خاطر استاندار 41 ساله و جدید استان قصرین بر خلاف اسلافش روشی باز و آماده برای گفت وگو را در پیش گرفته است. «عاطف بوعطاس» در دفتر خود بدون هر گونه پرده پوشی از مشکلات بزرگی می‌گوید که هر روزه با آن روبروست اما بوعطاس در این مورد تردیدی ندارد که دولت تونس موفق به حل این مشکلات خواهد شد و به باور وی یکی از راه حل‌ها ایجاد یک منطقه آزاد تجاری در امتداد مرز الجزایر است.

بوعطاس در مورد آن چه که به مساله تروریسم مربوط می‌شود با قاطعیت می‌گوید: «حمله به موزه باردو نشانه‌ای از ضعف بود. در کوه‌های خامبی هم تنها 20 تا 30 تروریست پنهان شده‌اند. تروریست‌ها واپسین روزهای خود را می‌گذرانند». البته تنها چند روز پس از این مصاحبه با استاندار بود که نیروهای القاعده بار دیگر دست به حمله زده و پنج سرباز را در حومه قصرین به قتل رساندند.

در حالی قصرین را ترک می‌کنیم که تلالو خورشید بر قله خامبی منظره بدیعی ساخته است، منظره‌ای که به هیچ عنوان یادآور آن کشتارها و حضور القاعده در آستانه دروازه‌های اروپا نیست اما دشمن در همین گوشه و کنارها پنهان شده است.