تهران ـ بغداد در مسیر مناسبات راهبردی

علی موحد

«حیدرالعبادی» نخست‌وزیر عراق چهارشنبه در سفری رسمی راهی تهران شد و با مقامات و مسئولان ارشد جمهوری اسلامی ایران، از جمله مقام معظم رهبری، دکتر روحانی و ... دیدار و گفت‌وگو کرد. این سفر در حالی صورت گرفت که دو کشور نقاط اشتراک بسیاری در حوزه دینی، فرهنگی و تاریخی دارند که می‌تواند زمینه‌ساز تقویت و توسعه همه‌جانبه روابط دو کشور باشد. در کنار مباحث مطرح‌شده درباره روابط دوجانبه، دو نکته اساسی را می‌توان کانون سفر العبادی به تهران دانست.

نخست، شرایط جاری در عراق است که محور آن را مبارزه با تروریسم تشکیل می‌دهد. در اواسط خرداد 1393 گروه‌های تروریستی تکفیری ـ بعثی، موصل عراق را به اشغال خود درآورده و به سمت بغداد پیشروی کردند. به اذعان مقامات عراقی از شیعه، سنی و کرد، جمهوری اسلامی ایران اولین کشوری بوده که خالصانه و بدون هیچ چشم‌داشتی به حمایت از ملت و دولت عراق در مبارزه با تروریسم پرداخته است. هرچند محافل رسانه‌ای و سیاسی غرب تلاش بسیاری برای القای نگاه طایفه‌ای و دینی به حمایت‌های ایران داشته‌اند؛ اما حقیقت امر آن است که ایران صرفاً به‌دنبال حمایت از تمامیت ارضی عراق و کمک به دولت و ملت این کشور است و در این راه نیز از هیچ حمایتی، از جمله کمک‌های مستشاری دریغ نکرده است. سفر العبادی، نخست‌وزیر شیعه عراق به تهران در حالی صورت می‌گیرد که پیش از وی «فؤاد معصوم» رئیس‌جمهور عراق که از اکراد و اهل سنت است و بسیاری از مقامات اهل سنت عراق به تهران سفر داشته‌اند و به‌تازگی نیز معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در اربیل با سران اقلیم کردستان و عراق دیدار کرده است.

آنچه مقامات عراقی بر آن تأکید دارند، آن است که کشورهای غربی در قالب ائتلاف ضدداعش به هیچ‌کدام از تعهدات خود در قبال عراق عمل نکرده‌اند که ارسال تجهیزات برای داعش و بمباران ارتش و نیروهای مردمی عراق نمودی از آن است. جالب توجه آن است که، مقامات آمریکا، نظیر «اشتون کارتر» وزیر دفاع آمریکا در مواضعی تفرقه‌افکنانه، نیروهای مردمی عراق را عامل درگیری فرقه‌ای در عراق دانسته‌ و خواستار حذف آنان از ساختار دفاعی عراق شده‌ است! گفتنی است، شهر الرمادی در ماه‌های اخیر در حالی سقوط کرده است که پایگاه آمریکا در 20 کیلومتری این منطقه قرار داشته، اما هیچ اقدامی علیه داعش صورت نداده است که خود سندی دیگر به نگاه مغرضانه آمریکا به عراق است. در نمودی دیگر از این رفتارها، باراک اوباما، رئیس‌جمهور آمریکا در نشست سران گروه 7، رفتاری غیردیپلماتیک و تحقیرآمیز در قبال العبادی، نخست‌وزیر عراق داشته است که نگاه سلطه‌گرایانه آمریکا به عراق را نشان می‌دهد.

با توجه به شرایط جاری در عراق، همگرایی گسترده‌تر تهران و بغداد در امر مبارزه با تروریسم، امری ضروری به نظر می‌رسد که مورد تأیید مردم و دولتمردان عراق است؛ زیرا جمهوری اسلامی ایران ثابت کرده است، تنها نگاه حمایتی به عراق داشته و از تمام ظرفیت‌های خود برای حمایت از این کشور بهره می‌گیرد.

جمهوری اسلامی ایران همواره اصل وحدت ملی و حضور ملت عراق در صحنه را تحقق‌بخش امنیت و ثبات این کشور دانسته است، چنانکه امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) در دیدار با حیدرالعبادی، نخست‌وزیر عراق و هیئت همراه، هوشیاری برای حفظ وحدت سیاسی و ملی عراق را بسیار ضروری دانستند و با اشاره به عزم و همت و شجاعت جوانان عراقی در نبرد با تروریست‌ها، تأکید کردند: «ظرفیت بزرگ نیروهای داوطلب مردمی، برای آینده و پیشرفت عراق در عرصه‌های مختلف بسیار کارآمد و تأثیرگذار خواهد بود.»

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای افزودند: تجارب مردم عراق در گذشته از استعمار انگلیس و در حال حاضر از توسعه‌طلبی آمریکایی‌ها نشان می‌دهد که بدخواهان ملت عراق هیچ‌گاه خواستار ظهور نیروی عظیم مردمی در صحنه نیستند، لذا باید از این سرمایه‌ مردمی حراست کرد.

نکته دوم در مناسبات دو کشور، در قالب همکاری در حل چالش‌های منطقه‌ای، اهمیت دارد. دموکراسی انتخاباتی که سال گذشته در عراق برگزار شد و نیز وحدت و یکپارچگی ملی این کشور در مبارزه با تروریسم بدون دل‌بستن به وعده‌های غرب می‌تواند الگویی موفق از عراق در میان کشورهای عربی در مبارزه با تروریسم مداخلات غرب ایجاد کند. ظرفیت‌های عراق و ایران در حوزه انرژی از دیگر نکات مطرح در رفتارهای منطقه‌ای است که می‌تواند به‌منزله ابزار قدرتی برای جهان اسلام در برابر دشمنان به کار گرفته شود.

به هر تقدیر می‌توان گفت، سفر العبادی به تهران ادامه رویکرد دو کشور برای توسعه مناسبات راهبردی و همه‌جانبه است که در کنار تقویت مناسبات طرفین می‌تواند دستاوردهای بسیاری در مبارزه با تروریسم در عراق و منطقه و مقابله با فتنه‌انگیزی‌های آمریکا در منطقه داشته باشد؛ از جمله نوعی همگرایی که می‌تواند به‌ الگویی برای سایر کشورهای منطقه مبدل شود و چنانکه عراق با اعتماد و اطمینان کامل به حسن‌نیت ایران از ظرفیت‌های جمهوری اسلامی در مبارزه با تروریسم و رسیدن به پیشرفت و توسعه بهره‌مند شود، سایر همسایگان نیز می‌توانند با دراز کردن دست دوستی به سمت ایران از ظرفیت‌های مذکور برای مقابله با تهدیدات تروریستی و به‌ویژه فتنه‌انگیزی‌های غرب و صهیونیسم بهره‌ ببرد و برای تحقق صلح و ثبات ابدی در منطقه گام بردارند.