یادداشت: اخلاق و مشی حکومتی

پایگاه بصیرت: عصر دیروز رئیس‌جمهور و هیئت وزیران با امام خامنه‌ای (مدظله‌العالی)، رهبر معظم انقلاب دیدار کردند. دستاورد این نشست رمضانی شنیدن بیاناتی در باب اخلاق حکومتی از فرمان امیر‌المؤمنین(ع) به مالک‌اشتر بود. امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی) ابتدا از زحمات و مجاهدات صادقانه و مجدانه گروه هسته‌ای قدردانی و تشکر کردند و درباره وظایف مسئولان از فرمان امام علی(ع) به مالک‌اشتر فرمودند: «گرفتن مالیات و حقوقی که مردم نسبت به دولت دارند، دفاع از مردم و سرزمین‌شان، سوق‌دادن جامعه به صلاح و رستگاری و آبادانی و سازندگی کشور، چهار مأموریت اصلی است که مولای متقیان در نامه به دوش حاکمان می‌گذارند».

فراز فوق دربردارنده دو نکته مهم است: 1- بیان وظایف حکومتی مسئولان؛ 2- وظیفه سه‌گانه مسئولان در ازای یک مسئولیت مردم، یعنی پرداخت مالیات.

معظم‌له در فراز بعد به بخش دیگری از فرمان امام علی(ع) به مالک‌اشتر پرداختند که این موراد را دربر داشت: «توصیه حاکمان اسلامی به تقوای الهی در هر شرایط و موقعیت؛ 2- جدیت کامل در انجام‌دادن فرایض و سنن و مستحبات؛ 3- نصرت پروردگار در قلب و در زبان و در عمل؛ 4- مهارکردن نفس در مقابل همه شهوات».

تفاوت نکات این فراز با نکات فراز فوق در فردی و حکومتی‌بودن آن است. نکات فراز فوق کاملاً حکومتی بود، یعنی انجام آن از کسانی انتظار می‌رفت که در مناصب بالای حکومتی قرار داشتند؛ اما نکات فراز اخیر فردی و حکومتی است، یعنی هر مسلمان باید چنین ویژگی‌هایی را داشته باشد؛ اما زمانی که در منصب حکومتی قرار گرفت، برخورداری از این ویژگی‌ها ضرورت پیدا می‌کند؛ زیرا در روش حکومت‌داری تأثیر جدی دارد؛ از این‌رو، فردی و حکومتی محسوب می‌شود.

از نکات دیگری که معظم‌له به استناد این فرمان به آن اشاره کردند، قضاوت منصفانه درباره مسئولان قبلی بود که متأسفانه توجه چندانی به آن نمی‌شود و چنانچه ادامه یابد، به رویه زشتی تبدیل می‌شود که هیچ مسئولی از آن در امان نمی‌ماند. این حرف به‌معنای پوشیده نگه‌داشتن ضعف‌ها و عیب‌ها نیست؛ بلکه بر قضاوت منصفانه تأکید دارد. ایشان پس از تأکید بر عمل صالح که بهترین ذخیره دوران مسئولیت افراد است، فرمودند: «مردم در قضاوت‌های با فکر و تأمل و جمع‌بندی‌شده، اشتباه نمی‌کنند. بنابراین، از این‌گونه قضاوت‌های مردم می‌توان فهمید که کدام مسئول صالح است و کدام نه». اگر مسئولان توجه به این معیار دقیق را جدی بگیرند، با وسواس و دقت بیشتری تصمیم می‌گیرند و مردم را نیز همچون خدا ناظر بر عملکردشان می‌بینند. با این تفاوت که نتیجه داوری مردم زود و بدون ظرافت‌های پروردگاری بروز پیدا می‌کند.