جبهه ادلب و مسیر جنگ در سوریه (بخش دوم)

عربستان همراه با ترکیه تلاش کرده است آموزش تروریست ها را بر عهده گیرد تا از این راه، به براندازی نظام سوریه کمک کند.در این میان می توان به احتمال فشار آمریکا بر عربستان برای همراهی با ترکیه در ایجاد جبهه ای مشترک از گروه های تروریستی در شمال سوریه نیز اشاره داشت و شاید این فشارها باعث ایجاد یک رویکرد مشترک میان ترکیه و عربستان شده است.

سویه دیگر رخدادهای سوریه را می توان در سطح بین المللی و تلاش برای اعمال فشار از راه سازمان ملل متحد بررسی کرد. در این راستا تلاش ها برای برگزاری کنفرانس های ژنو یک و 2 هر چند موفقیت آمیز بود، اما به دلیل کارشکنی های آمریکا و برخی کشورهای منطقه و به دلیل این که دولت سوریه دست برتر را در عرصه میدانی در اختیار داشت، این نشست ها با شکست همراه شد.

آمریکا تلاش دارد با فعالتر کردن پویش سازمان ملل متحد در بحران سوریه، ابتکار عمل را در دست گیرد. هدف اصلی این کشور برکناری اسد بدون دخالت نظامی است.آمریکا از ترس روی کار آمدن تروریست ها در سوریه و این که در باتلاق سوریه گرفتار شود خواهان مداخله مستقیم نظامی در این کشور نیست و همزمان نیز تلاش دارد کمک کند تا نظام سیاسی سوریه به دست گروه های معارض غیرافراطی سرنگون شود.

به همین دلیل، از یک سو شاهد مخالفت واشنگتن با تلاش های ترکیه و عربستان برای حمله نظامی به سوریه هستیم و می بینیم که این آمریکا به دنبال هماهنگ کردن دیدگاه های این دو کشور درباره سوریه و ایجاد یک جبهه جدید از تکفیری ها در سوریه است و از سوی دیگر تلاش دارد با وارد کردن سازمان ملل متحد به مساله سوریه، بُعدی مشروعیت ساز به مداخله در بحران سوریه بدهد و از این راه، اجماعی بین المللی علیه دولت دمشق ایجاد کند. به نظر می رسد آمریکا در هدف خود موفق بوده است و همپیوندی ترکیه، قطر و عربستان برای ایجاد یک جبهه مشترک در شمال سوریه نشان از این واقعیت دارد.

شواهد نشان می دهد آمریکا تلاش دارد با کمک این کشورها وزن نیروهای تکفیری را در عرصه ی میدانی بالا ببرد و در چنین شرایطی، کنفرانس ژنو سه کلید بخورد.اگر وضعیت میدانی در سوریه با شرایط کنونی تداوم یابد به نظر می رسد آمریکا به هدف خود دست یافته است و در صورت برگزاری نشست ژنو سه، دولت سوریه در موضع ضعف قرار خواهد گرفت و شاید مجبور به دادن امتیازهای زیادی به معارضان شود.بنابراین، می توان گفت:با پیشروی‌های اخیر گروه‌های تکفیری در مناطق شرقی و شمالی سوریه، باید منتظر تحولات دیگری در عرصه نظامی و سیاسی در سوریه بود.

در عرصه نظامی افزایش درگیری ها بین نیروهای ارتش و تکفیری‌های جیش الفتح و داعش را باید انتظار داشت که ممکن است این درگیری ها به دروازه‌های دمشق نزدیک شود. البته در صورت موفقیت، باید شاهد تشدید جبهه درگیری‌ها میان جیش الفتح و داعش باشیم. اما در عرصه سیاسی باید به افزایش تلاش‌های منطقه ای و بین المللی برای برکناری اسد از قدرت (البته با حفظ ساختار حکومت) اشاره داشت. در صورت عقب نشینی بیشتر نیروهای ارتش، این احتمال بسیار است که در کنفرانس ژنو سه برخی طرف ها سرسختانه بر برکناری اسد تاکید کنند.

این در حالی است که، نشست کشورهای شرکت کننده در ائتلاف بین المللی علیه داعش در پاریس و کارنامه نشست های پیشین این ائتلاف نشان می دهد ائتلاف علیه داعش بیش از آن که به دنبال حذف این گروه باشد، به دنبال بهره‌برداری از آن در راستای اهداف خود در خاورمیانه و بازی با جان مردم این منطقه است.

بار دیگر کشورهای شرکت کننده در ائتلاف مبارزه با داعش در نشستی در شهر پاریس فرانسه گرد هم آمدند. در این نشست یک روزه که با شرکت 20 کشور برگزار شد، شرکت کنندگان برای بررسی راه های مبارزه با داعش بحث و تبادل نظر کردند.محور اصلی این نشست مساله کمک به دولت عراق برای بازپس گیری شهر رمادی بود که به تازگی به تصرف گروه تروریستی داعش درآمده است .آنها همچنین درباره راه‌های جلوگیری از تخریب شهر تاریخی پالمیرا از سوی داعش گفتگو کردند و خواهان یافتن راهی برای حفاظت از آثار باستانی این شهر تاریخی شدند.

در پایان این نشست نیز، «حیدر العبادی» نخست وزیر عراق، «لوران فابیوس» وزیر امور خارجه فرانسه و «تونی بلینکن» معاون وزیر امور خارجه آمریکا، با حضور در جمع خبرنگاران از تاکید دوباره کشورهای عضو ائتلاف بر مبارزه با داعش و بازپس‌گیری شهرهای رمادی و موصل خبر دادند. همچنین، نخست وزیر عراق در جمع خبرنگاران بر سهل انگاری آمریکا و نیروهای ائتلاف در کمک رسانی به ارتش عراق تاکید کرد و گفت که ارتش عراق بدون سلاح های سنگین نمی تواند بیش از این مانع از پیشروی‌های داعش شود.

نماینده آمریکا نیز در جمع خبرنگاران به این مساله اشاره کرد که نیروهای ائتلاف تاکنون نتوانسته اند به اهداف خود دست یابند و با وجودی که نزدیک به 25 درصد از سرزمین های زیر کنترل داعش از دست این گروه تروریستی خارج شده و حملات نیروهای ائتلاف به کشته شدن صدها تن از نیروهای داعش منج شده، اما این گروه همچنان آزادانه در مناطق عراق و سوریه فعالیت می کند و آمادگی خود را برای عملیات تازه نشان می دهد.

تشکیل ائتلافی بین المللی برای مبارزه با داعش ایده آمریکا برای مقابله جمعی با داعش بود و در همین راستا، شهریورماه گذشته «باراک اوباما» رئیس جمهوری آمریکا، از موافقت 50 کشور برای تشکیل ائتلافی بین المللی علیه داعش خبر داد. البته پیش از تشکیل این ائتلاف و از اواخر مردادماه گذشته که داعش به منطقه اربیل در کردستان عراق نزدیک شده بود، آمریکا نخستین حملات هوایی خود علیه داعش را آغاز کرده بود و تشکیل ائتلافی بین المللی برای مقابله با داعش برای کاهش بار هزینه های آمریکا و نوعی نمایش توان مدیریت این کشور در مسایل بین المللی بود.آمریکا معتقد است با تشکیل این ائتلاف توانسته داعش را مهار کند و این گروه را در لاک دفاعی فرو برد. نقطه تاکید آن ها نیز موفقیت عملیات ائتلاف در شهر «کوبانی» و عملیات سد موصل است که توانستند داعش را از این دو نقطه عقب برانند.

اما بر خلاف آنچه مقام های آمریکایی ادعا می کنند، داعش همچنان به پیشروی های خود در عراق و سوریه ادامه می دهد و توانسته مناطق تازه ای را علاوه بر عراق، در سوریه نیز به کنترل خود در آورد. در چنین شرایطی، ائتلاف بین المللی علیه داعش نه تنها اقدامی جدی علیه داعش انجام نداده، بلکه شاهد خروج بسیاری از کشورها از چنین ائتلافی نیز بوده است و شمار کشورهای شرکت کننده در آن از شصت کشور به 20 کشور کاهش یافته است.

پیشروی‌های داعش در شرایطی صورت می‌گیرد که ارتش عراق برای مقابله با این گروه به شدت به سلاح های سنگین نیازمند است و آمریکا بر خلاف وعده هایی که داده و تعهداتی که برای تجهیز ارتش عراق به دولت این کشور دارد، به بهانه های مختلف از دادن سلاح های راهبردی به ارتش عراق طفره می رود.بنا به همین دلایل و با توجه به شواهد موجود، می‌توان گفت ائتلاف علیه داعش و نشست‌هایی همچون پاریس بیشتر یک ژست سیاسی از سوی آمریکا و برخی کشورهای غربی برای نمایش توان مدیریتی آن‌ها است و نه یک اراده جمعی بین المللی برای مبارزه با داعش. نگاهی به کارنامه چند ماهه‌ی این ائتلاف و شواهد موجود، این ادعا را تایید می کند.همانگونه که گفته شد، نشست پاریس پس از تصرف شهر رمادی توسط داعش و برای بررسی راه های بازپس‌گیری این شهر برگزار شده است.

اما شواهد موجود و واکنش این ائتلاف علیه حمله داعش به رمادی خلاف این ادعا را اثبات می کنند. حمله داعش به شهر رمادی در شرایطی صورت گرفت که بر پایه گفته مقام های آمریکایی، آمریکا از مدت ها قبل تحرکات داعش را زیر نظر داشته است و می دانسته آن ها در حال تدارک حمله ای گسترده به شهر رمادی هستند و نه تنها هیچ اقدامی برای بازداری آن‌ها انجام ندادند، بلکه دولت مرکزی عراق را نیز در جریان چنین حمله ای قرار ندادند.این ها در حالی است که با وجودی که نیروهای داعش با یک کاروان بزرگ از خودرو و با نفرات زیاد به سمت رمادی در حرکت بودند و به راحتی می‌شد با حملات هوایی مانع حرکت آن ها شد، نیروهای ائتلاف هیچ اقدامی برای جلوگیری از حرکت آن ها انجام ندادند.

در حالی که به ادعای آمریکایی ها، این کشور اشراف اطلاعاتی کامل بر عراق دارد و تحرکات داعش را به صورتی دقیق زیر نظر گرفته است. بنا به همین دلایل تردیدها درباره صداقت آمریکا و غرب در مبارزه با داعش افزایش می یابد. در این راستا و برای اثبات این که آمریکا به دنبال حذف داعش نیست و خود از شکل دهندگان به این گروه است می توان به مدارکی اشاره داشت که در روزهای اخیر روزنامه ها و سایت های آمریکایی آن را منتشر کردند.

بر پایه این مدارک، آمریکا به همراه پشتیبانان غربی اش، به علاوه ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس، از شکل گیری یک «قلمرو سلفی» در شرق سوریه (در همسایگی مرز غربی عراق) پشتیبانی می‌کرده‌اند و داعش نیز در این قلمرو تعریف شده است. این تلاش ها به سال 2012 باز می گردد.از سوی دیگر، دعوت نکردن از ایران و سوریه که از نخستین و پیشروترین کشورهای مقابله کننده با داعش هستند خود گواه دیگری از سیاسی بودن نشست پاریس است.

بنابراین و بر پایه شواهد موجود، می توان گفت:آمریکا و کشورهای غربی تشکیل دهنده ائتلاف بین المللی علیه داعش بیش از آن که دغدغه مقابله با این گروه تروریستی را داشته باشند، تلاش دارند از این گروه در راستای پیش برد اهداف خود در منطقه خاورمیانه بهره برداری کنند. طرح تجزیه عراق یکی از این اهداف است که در هفته های گذشته نیز با طرح سنای آمریکا برای تجهیز و به رسمیت شناختن مناطق سنی و کردی در عراق، بر این امر تاکید شد.

آمریکا تلاش دارد از داعش به عنوان یک وزنه سیاسی برای حفظ نفوذ خود از راه ایجاد توازن بین گروه های شیعی، سنی و کردی بهره‌برداری کند. حملات کج دار و مریز به مواضع داعش نیز در همین راستا قابل تحلیل است. بنابراین، برگزاری نشست هایی مانند نشست پاریس بیشتر نوعی جلب افکار عمومی کشورهای غربی و نمایش توان مدیریتی آمریکا و غرب در مسائل خاورمیانه است و نه تلاشی برای حل مشکلات این منطقه.

از سویی،کردهای سوریه در درگیری خود با داعش توانسته‌اند موفقیت‌های زیادی به دست آورند و کنترل مناطق بسیاری را از شمال شرق سوریه گرفته تا شمال غرب این کشور در اختیار بگیرند و امنیتی نسبی را در این مناطق برقرار کنند،اما با همه این احوال اقدامات اخیر آنها باعث شده با اتهاماتی از سوی نهادهای حقوق بشری مواجه شوند و نگرانی‌هایی را درباره آینده این مناطق برانگیخته است.

نیروهای کرد پس از درگیری‌ با تروریست‌های داعش کنترل مناطق زیادی در سوریه را از چنگ این گروه خارج کرده‌اند گرچه این مناطق در مقایسه با مساحت‌های وسیعی از خاک سوریه که همچنان در دست داعش است، بسیار کوچک به نظر می‌رسد.اکنون کردها در شمال شرق سوریه کنترل کامل شهرهای "عامودا"، "ترب سپی"(قبور البیض)، "سری کانی"(راس العین)، "درپیسی"، "دیریک" (المالکیه)، منطقه نفتی "رمیلان" و "تلتمر" که همگی در استان "حسکه" واقع‌اند، در دست دارند.نیروهای کرد همچنین کنترل خود را بر شهرهای بزرگ قامشلی و حسکه (مرکز استان) گسترش داده‌اند و اداره این شهرها را با ارتش و نیروهای دفاع ملی وابسته به دولت سوریه، تقسیم کرده‌اند .

کردها همچنین کنترل شهرهای کوبانی (عین العرب) در شمال، عفرین در شمال غرب استان حلب واقع در شمال غرب سوریه و دو محله کردنشین بزرگ شهر حلب یعنی «شیخ مقصود» و «الاشرفیه» را در دست دارند. آنها پس از درگیری‌های شدید با داعش برای مدتی کوبانی و تلتمر را از دست دادند اما بار دیگر توانستند کنترل این مناطق را به دست گیرند.

در واقع می‌شود گفت ، کردها تقریبا تمامی مناطق کردنشین سوریه را از دست داعش خارج کرده‌اند و با توافقی که با دولت سوریه دارند اداره این مناطق را خود به دست گرفته‌اند گرچه به نیروهای دولتی سوریه نیز اجازه فعالیت در مناطق خود را می‌دهند. آنها حتی برخی مناطق مسیحی نشین شمال سوریه را نیز از داعش پس گرفته‌اند.اما با همه این موفقیت‌ها سازمان‌های حقوق بشری کردها را به نقض‌ برخی قوانین حقوق بشری در مناطق تحت کنترلشان متهم می‌کنند از جمله بازداشت و به خدمت گرفتن اجباری دختران و پسران که در میان این سربازان اجباری کودکان نیز به چشم می‌خورند.

دلشاد ملا، روزنامه نگار و تحلیل‌گر کرد در اربیل عراق می گوید، ساکنان کرد از ربوده شدن کودکانشان از مدارس و خدمت اجباری آن‌ها خبر می‌دهند. خبری که طرف‌های مسئول آن را تکذیب می‌کنند. دیدبان حقوق بشر سوریه نیز گزارش داده که کردها اخیرا بعد از بازپس‌گیری برخی مناطق از دست داعش 20 تن را به اتهام همکاری با این گروه تروریستی اعدام کرده‌اند.

از نظر سیاسی نیز تصمیم گیری‌های یک جانبه شورای ملی کرد که در آغاز بحران سوریه تاسیس شده، انتقاداتی را به دنبال داشته و باعث شده برخی مسئولان کرد به دیگر کشورها از جمله عراق و ترکیه تبعید شوند .همه این موارد در کنار اختلافات گروه‌های کرد سوری با کردهای عراق، نگرانی‌هایی را درباره تقسیم قدرت در مناطق شمالی سوریه وآینده سیاسی آن به وجود آورده است.          ادامه دارد...