همانگونه که انتظار میرفت و در بیانیه پایانی مذاکرات هم اشاره شده بود، بازار اظهارنظرها و موضعگیریهای بینالمللی درباره جمعبندی نهایی مذاکرات هستهای ایران و 1 + 5 به شدت داغ شده و طرفداران و مخالفان البته عمدتا همان مواضعی را اتخاذ میکنند که پیش از نهایی شدن گفتوگوها هم بر آن اصرار داشتند. البته در این میان کاملا مشخص است که موضعگیری مقامهای آمریکایی با هدف غلبه بر انتقادهای داخلی به خصوص هجمهای است که از جانب کنگره ضد برنامه اقدام جامع مشترک کلید خورده است.
دیروز، بارزترین موضعگیری در این خصوص از جانب رئیسجمهور آمریکا بود. رئیسجمهور آمریکا شب گذشته با حضور در کنفرانسی خبری گفت: با وجود توافق، همچنان اختلافاتی اساسی با ایران خواهیم داشت، در حال عادیسازی روابط با ایران نیستیم و تماسها با ایران محدود خواهد بود. به گزارش تسنیم، باراک اوباما رئیسجمهور آمریکا یک روز پس از پایان یافتن مذاکرات هستهای ایران و گروه 1 + 5 در وین، با حضور در کنفرانسی خبری گفت: تاکنون با رهبران کنگره از هر دو حزب سخن گفتهام. انتظار دارم که بحث و بررسی (درباره توافق با ایران) شدید باشد. امیدوارم تصویر کلان موضوع را فراموش نکنیم.
رئیسجمهور آمریکا گفت: با این توافق تک تک راههای ایران برای یک برنامه هستهای تسلیحاتی را قطع کردیم. بدون این توافق، این راهها همچنان باز میماندند. این توافق اولویت اصلی ما را تأمین کرد و این اطمینان را ایجاد میکند که ایران نمیتواند یک سلاح هستهای به دست آورد. با وجود این توافق، ما همچنان اختلافاتی اساسی با ایران خواهیم داشت. این توافق کشور ما و جهان را امنتر میکند. اگر ما خردمندانه انتخاب نکنیم، من باور دارم که نسلهای آینده به خاطر اینکه اجازه دادیم این فرصت از دست برود ما را به شدت محکوم میکنند.
اوباما گفت: توافق با ایران فرصتی است که ممکن است در طول عمر با آن مواجه نشویم. من با قوت میتوانم بگویم که ایران قادر نخواهد بود بمب هستهای بسازد. برخلاف وضعیت کوبا، ما در حال عادیسازی روابط با ایران نیستیم. تماسهای ما با ایران محدود خواهد بود. ما همچنان با حمایت ایران از تروریسم مشکل داریم. وی افزود: این توافق ارتباطی به تغییر رفتار ایران ندارد اما توافق تنها یک مشکل خاص را حل میکند. مخالفت با این توافق به این علت که این امر مشکلات حمایت از تروریسم را حل نمیکند، منطقی نیست. این امر معنایی ندارد. نه نتانیاهو و نه هیچ کس از جمهوریخواهان گزینه جایگزین بهتری برای توافق ایران ارائه نکردهاند. اوباما عنوان داشت: ما هیچ اهرم فشار دیپلماتیک برای از بین بردن تمامی بقایای برنامه صلحآمیز هستهای در ایران نداریم.
گفتوگو با نیویورکتایمز
اوباما در عین حال که چند ساعت پس از اعلام توافق، 45 دقیقه با خبرنگار نیویورکتایمز در مورد آن سخن گفته، ضمن آنکه ادعاهای واهی همیشگی واشنگتن علیه تهران را به کرات تکرار کرده، در عین حال چند اعتراف جالب هم به زبان آورده است. او ابتدا ادعا میکند که توافق هستهای، مقدمهای برای مقابله با ایران در عرصههای دیگر است و البته به قول اوباما، باعث شده تا امنیت متحدان عرب آمریکا و همچنین اسرائیل تقویت شود.
رئیسجمهور آمریکا اذعان کرده که واشنگتن دیگر توانایی لازم برای برپا نگه داشتن ساختار تحریمها را نداشته، چون که فقط ایران نبود که برای تحریمها هزینه میپرداخت بلکه چین، ژاپن، کره جنوبی، هند و تقریبا هر کشور واردکننده نفت در جهان میلیاردها دلار هزینه برای نگه داشتن تحریمهای ایران میپرداختند.
سرانجام وی در پاسخ به پرسش خبرنگار نیویورکتایمز که از او پرسید چه درسی از مذاکره با ایران فراگرفتید، اذعان کرد: از این مذاکرات یاد گرفتیم که نیاز است گاهی خود را به جای دشمنتان قرار دهید. اگر به تاریخ ایران نگاه کنید، حقیقت این است که ما در سقوط یک دولت دمکراتیک در ایران دخیل بودهایم و از صدام در زمانی که میدانستیم از سلاح شیمیایی عیه ایران استفاده میکند، حمایت کردیم و بنابراین، ایرانیها نگرانیهای امنیتی خود را دارند، هرچند ممکن است ما با آن موافق نباشیم.
ادعاهای عمدتا رسانهای واشنگتن
جان کری، وزیر خارجه آمریکا هم در گفتوگو با شبکه تل ویزیونی فاکس نیوز ادعا کرده از اینکه این توافق بسیار قوی است، خوشحال است چرا که تحریمهای تسلیحاتی برای 5 سال و تحریمهای موشکی هم 8 سال ادامه خواهد داشت. این در حالی است که دیروز مجید تختروانچی، معاون وزیر خارجه در واکنش به ادعاهای آمریکاییها گفت: پس از انتشار متن اصلی و ضمائم آن مشخص خواهد شد که چه کسی حقیقت را میگوید.
دیروز همچنین خبر رسید که اشتون کارتر، وزیر دفاع آمریکا قرار است برای توضیح درباره مذاکرات هستهای و توافق حاصل شده به تلآویو برود. البته تلآویو تنها مقصد او نیست و او به دیگر کشورهای متحد آمریکا در منطقه هم سفر خواهد کرد. اوباما در مصاحبهاش با نیویورکتایمز گفته که گامهای بعدی درباره ایران را با متحدان منطقهای خود هماهنگ میکند. محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان در گفتوگو با پایگاه خبری المیادین تصریح کرده که ایران برای همکاری با برادران عرب خود در مقابله با چالشهای مشترک آماده است. مقامات کشورهای منطقه البته به استثنای عربستان از شکلگیری توافق هستهای ابراز خرسندی کردهاند. البته پس از توافق خبر رسید که رئیسجمهور آمریکا با رئیس امارات درباره تحولات هستهای اخیر به صورت تلفنی گفتوگو کرده است.
وزارت دفاع آمریکا هم در بیانیهای که پس از اعلام جمعبندی مذاکرات هستهای منتشر کرده، مدعی شده که هنوز هم آمادهایم در صورت لزوم به ایران حمله کنیم. اوباما هم در تماس تلفنی با نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی ادعا کرده که توافق وین، شبح ایران مجهز به سلاح هستهای را برخواهد داشت و امنیت تلآویو را تأمین خواهد کرد. سناتورهای آمریکایی به شدت متأثر از لابی صهیونیسم هم همانطور که انتظار میرفت پس از اعلام جمعبندی مذاکرات، ادعا کردهاند که توافق هستهای در حکم مرگ رژیم صهیونیستی است. اشتاین مایر، وزیر خارجه آلمان در گفتوگو با یک شبکه خبری گفته که توافق هستهای برای امنیت منطقهای است و اسرائیل باید دید عمیقتری به این موضوع داشته باشد. هیلاری کلینتون، نامزد دمکراتها در انتخابات 2016 آمریکا هم دیروز در سخنرانی خود به نمایندگان دمکرات کنگره گفت: توافق هستهای امروز ارزش حمایت کردن را دارد.