صبح توافق
سارا معصومی- خبرنگار اعزامی «اعتماد» به وین / طولانی اما امیدوارکننده. مذاکرات هستهای میان ایران و ١+٥ وارد هجدهمین روز خود شده است. عبور مداوم از تمدیدهای متعدد توافقنامه موقت ژنو همه را امیدوار کرده است که ٧ وزیر امور خارجه در وین ماندهاند تا برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را به سرانجام برسانند. ماندهاند تا ١٢ سال مذاکره برای مذاکره را به مذاکره برای توافق تبدیل کنند. ماندهاند تا قریب به ١٠٠ صفحه متن برجام را از هرگونه پرانتز و تعبیر و تفسیری تهی کرده و راهی پایتختهای ٧ کشور کنند. ماندهاند تا متن قطعنامهای دیگر را اینبار با حضور کشوری که قربانی قطعنامههای شورای امنیت شده است تکمیل کرده و به شورای امنیت بفرستند تا ٦ قطعنامه پیشین خود را ملغی اعلام کند. ماندهاند تا فصل جدیدی در رابطه میان ایران و غرب بگشایند؛ فصلی که میتواند در خود علاوه بر همکاریهای اقتصادی و سیاسی، مبارزه با تروریسم را در روزهای خون و وحشت خاورمیانه به همراه داشته باشد. ماندهاند تا ایران و امریکا برای نخستینبار پس از انقلاب اسلامی ایران توافقنامهای مشترک را قرائت کنند و وارد فاز اجرای توافق شوند.
ایران و ١+٥ در دو سال گذشته به اندازه تمام ١٠ سال قبل از آن راه آمدهاند. در راس این شش ضلعی امریکایی ایستاده است که در سال ٢٠٠٥ میلادی در حالی که همین تیم مذاکرهکننده امروز آن سوی میز تروییکای اروپایی نشسته بود، از واشنگتن دستور داد: توافق نکنید و همان شد که کاخ سفیدنشینها خواستند. امروز اما وزیر امور خارجه همان کشور ١٨ روز از ماه کاری خود را در وین میگذراند و نه تنها دستور نمیدهد که مذاکره میکند. نه تنها امتیاز میدهد که به تعبیر ایران از معاهده منع تکثیر تسلیحات هستهای موسوم به انپیتی برای برخورداری از حق غنیسازی اورانیوم تعظیم میکند و راه را برای همکاریهای هستهای جهان با ایران هم هموار میکند.
در ١٨ روز گذشته وزرای امور خارجه تروییکای اروپایی و همتاهای آنها در چین و روسیه به وین آمده و رفتهاند اما جان کری که بسیاری او را پاشنه آشیل این مذاکرات میدانند پای ثابت حضور در وین بوده است. این نخستینبار پس از جنگ جهانی دوم است که رییس دستگاه دیپلماسی ایالات متحده برای بررسی تنها یک موضوع خاص در یک مکان واحد به مدت ١٨ روز باقی میماند. جان کری و وزیر امور خارجه ایران در بزنگاههای تاریخی در قریب به دو سال گذشته بیش از آنکه شبیه دو دیپلمات مذاکره کرده باشند مانند دو چریک برای به دست آوردن بهترینها جنگیدهاند؛ جلسات مداوم شبانه که بعضا تا سحر هم به درازا کشیده است. حضور در مذاکرات با عصا یا ویلچیر، همه و همه از عزمی برای پایان دادن به این پرونده خبر میدهد.
شب گذشته عقربههای ساعت که به ٢٤ به وقت وین رسید، سومین تمدید توافقنامه موقت ژنو هم پایان یافت. تا لحظه تنظیم این خبر هنوز مقامی از ١+٥ مقابل کوبرگ نایستاده و از تمدید مجدد این توافقنامه از صبح سهشنبه خبر نداده است. محمدجواد ظریف عصر روز گذشته به وقت وین برای گفتوگوی خصوصی با حسین فریدون، مشاور ویژه رییسجمهور بر روی بالکن آمد. خبرنگاران به سنت این ١٧ روز صدای خود را بلند کرده و از آقای وزیر سوالهایی پرسیدند که جوابهای صریح و کوتاه میطلبد. خبرنگاری از ظریف پرسید: آقای دکتر! امشب تمام میشود؟ وزیر امور خارجه ایران سرش را به نشانه منفی تکان داد.
خبرهای رسیده از داخل کوبرگ حاکی از آن است که جدال کارشناسان، مدیران سیاسی و وزرای امور خارجه ایران و ١+٥ با متن ادامه دارد. به این جمع سیاسی و حقوقی، ارنست مونیز، وزیر امور انرژی ایالات متحده و علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژِی اتمی ایران را هم اضافه کنید. مردانی که چند ساعت پیش گواهی دادند که ضمیمه فنی تمام شده است و حالا شاید کار توافق تنها به یک تصمیم سیاسی آخرین لحظه وابسته است. منابع نزدیک به تیم مذاکرهکننده میگویند که ایران و ١+٥؛ ٤٨ ساعت گذشته را به شکل فشرده و نفسگیر مشغول وارد کردن راهکارهای جدید به متن توافق و ضمیمهها و همچنین تطبیق متون بودهاند. با توجه به بیاعتمادی نهادینه شدهای که به خصوص میان ایران و امریکا در این گردونه وجود دارد مدیران سیاسی و کارشناسان دو طرف باید تمام ١٠٠ صفحهای را که شامل متن توافق و همچنین ٥ ضمیمه میشود خوانده و با هم تطبیق دهند. به این توافق و ضمیمههای آن، متن قطعنامه شورای امنیت را هم باید اضافه کرد.
از صبح دوشنبه فضا در مقابل کوبرگ و خیمه خبرنگاران بر این استدلال میچرخید که اروپاییها به همراه چین و روسیه توافق را تا پیش از پایان روز دوشنبه به وقت وین میخواهند اما ایران و امریکا تن به هر توافقی نمیدهند. این دو کشور همانگونه که وزرای امور خارجه آنها روز جمعه اعلام کردند عجلهای برای رسیدن به توافق ندارند. توافق را میخواهند اما توافق خوب.
وزیر امور خارجه چین صبح روز دوشنبه وارد کوبرگ شد. جهتگیریهای وزرای امور خارجه چین و روسیه در مذاکرات به گونهای است که حضور آنها در بزنگاههای تاریخی مذاکرات همواره تعبیر به نزدیکی اتفاقی سرنوشت ساز شده است. «وانگ یی» وزیر خارجه چین پیش از ورود به کوبرگ و دیدار با محمدجواد ظریف به خبرنگاران گفت: ما معتقدیم نباید بیش از این در توافق هستهای تاخیر ایجاد شود. شرایط کنونی برای ما برای حصول توافق مهیا است در نتیجه وزرای خارجه کشورها بار دیگر در وین گردهم آمدهاند. با مشورتهای فشرده در روزهای اخیر، پیشرفت زیادی در مرحله نهایی مذاکرات حاصل شده است. هیچ توافقی توافق بینقص و کاملی نیست اما نباید بیش از این در توافق هستهای تاخیر ایجاد شود.
هرچند سخنان وزیر امور خارجه چین گویای کاسه صبر چینیها بود که اندک اندک در حال لبریز شدن است اما سخنان سیدعباس عراقچی، عضو ارشد تیم مذاکرهکننده در صبح دوشنبه، خبرنگاران را به این قطعیت رساند که شاید مذاکرات تا صبح سه شنبه هم ادامه پیدا کند. عراقچی در گفتوگویی کوتاه در خصوص وضعیت مذاکرات در کوبرگ گفت: مذاکرات به لحظات نفسگیر رسیده است. تا زمانی که برخی مشکلات حل نشود نمیتوان گفت به توافق رسیدهایم. قول نمیدهم که موضوعات برای امشب یا فردا شب حل شود.
آنچه که در ٧٢ ساعت گذشته در وین میان تیمهای خبری کشورهای متفاوت حاضر در مذاکرات گذشته دال بر این است که توافق حاصل شده است و تنها تمیزکاریهای آخر باقی مانده است. با این همه دیدارهای دنبالهدار میان وزرای امور خارجه ایران و امریکا و دیدار مدیران سیاسی دو کشور که تا ساعت ٤ بامداد روز دوشنبه ادامه پیدا کرده بود نشان از این حقیقت داشت که هنوز یک تا دو اختلاف باقی مانده است که به تصمیمی سیاسی نیاز دارد.
یکی از اصلیترین پرسشهایی که در ٧٢ ساعت گذشته به خصوص در داخل ایران زبان به زبان گشته این است که چرا اعلام توافق به تاخیر افتاده است و چرا وزرای امور خارجه شش کشور مقابل ایران با چنین صبر و طمانینهای منتظر آن لحظه موعودی هستند که میتوانست زودتر از اینها هم حاصل شود؟ به نظر میرسد که ترس از تاثیرگذاری حاشیهها بر متن است که به خصوص مذاکرهکنندگان ایران و امریکا را دچار نوعی احتیاط ورزی در خصوص رسیدن به توافق کرده است. در داخل ایالات متحده، کنگرهای تا دندان مسلح به جمهوریخواهان وجود دارد که از جان کری میخواهد نه تنها توافق نکند که از پای میز مذاکره هم برخیزد. در خارج از ایالات متحده، متحدانی هستند در همسایگی ایران که در چند سال اخیر به خصوص پس از ٢٠٠٦، نان خود را در قطعنامههای شورای امنیت علیه ایران چرب کردهاند.
متحدان عربی چون عربستان سعودی که به ترسیم پروژه ایرانهراسی کمک کرده و با اغراق در خصوص برنامه هستهای ایران در این سالها بیش از گذشته سود سیاسی و اقتصادی را عاید خود کردهاند. متحدان عربی و غیرعربی که توهمهای خود در خصوص برنامه هستهای ایران را که با هیچ کدام از اسناد سرویسهای اطلاعاتی همخوانی نداشته است به مجمع عمومی سازمان ملل بردهاند و فریاد زدهاند: توافق نکنید. با علم به چنین حاشیههایی است که حتی اگر ایران و ١+٥ در داخل کوبرگ هم به یکدیگر بابت رسیدن به این توافق خسته نباشید گفته باشند، تا زمان پایان بازبینیها و برداشتن گامهای اجرایی برای اعلام، سکوت اختیار میکنند.
در دو سال گذشته ایران و ١+٥ هربار به بزنگاههای مهم تاریخی رسیدهاند تاکید داشتهاند که زمان خاصی برای ادامه گفتوگوها تعیین نمیکنند و دیپلماسی ادامه دارد. با این همه این دور از مذاکرات هستهای که جرقههای آن سپتامبر ٢٠١٣ در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل زده شد از همان ابتدا به قول محمدجواد ظریف به امید مختومه شدن در یک بسته زمانی مشخص بود که آغاز شد. عصر روز دوشنبه همهچیز برای اعلام توافق مهیا است: هفت وزیر در کوبرگ، خبرنگاران رسانههای متفاوت جهانی در خیمه گاه کمین کردهاند و متن توافق به انضمام پیوستها هم روی میز قرار دارد. با این همه هنوز حلقهای که هیچ کس نمیداند مفقود است و تعارف در اعلام توافق ادامه دارد. خبرنگار گاردین که این روزها در لابی هتل ماریوت مقابل کوبرگ مینشیند در توییتر خود در خصوص زمان اعلام توافق مینویسد: تمام توافقهایی که در طول تاریخ مذاکرات سیاسی میان ایران و طرف مقابل منعقد شده، در تاریکی شب بوده است ! به نظر میرسد که نه تنها خبرنگاران که ایران نیز باید برای شنیدن خبر نتیجه این مذاکرات، شبزندهداری کند.
این توافق پایان کار نیست
اعلام حصول توافق در وین به معنای اجراییشدن فوری آن نخواهد بود. تیمهای مذاکرهکننده ایران و امریکا باید این ٨٠ تا ١٠٠ صفحه را به پایتختهای خویش ببرند. مذاکرهکنندگان باید برای نمایندگان مردم بگویند چرا با چنین توافقی به خانه آمدند. باید از دادهها و ستاندهها بگویند. باید بتوانند نمایندگان مردم در نهادهای متفاوت در دو کشور را متقاعد کنند که این بهترین توافقی بود که ممکن بود. کاری که نه در ایران آسان خواهد بود و نه در امریکا. مذاکره مذاکرهکنندگان همچنان پس از سهشنبه و توافق هم ادامه دارد اما اینبار در خاک زمین خودی و با حریفی که بیشتر رقیب سیاسی است تا منتقد مستقل. در کنگره امریکا، قانونگذاران ٦٠ روز فرصت خواهند داشت که بگویند: آری یا خیر ؟ باراک اوباما خود را برای آن «خیر» آماده کرده است. اگر رای به «نه» داده شود وی کارت سبز وتو را رو خواهد کرد. در چنین شرایطی مخالفان باید رای ١٢ دموکرات را که هم حزب اوباما هستند در سال رقابتهای انتخاباتی برای ریاستجمهوری در سبد خود قرار داده و آن وتو را ملغی کنند. تحلیلگران امریکایی میگویند که در پایان این دوئل، توافق را وتو اوباما نجات خواهد داد.
باراک اوباما پیش از این یک بار به مخالفان خود گفته بود: «این توافق برای همیشه نام من را روی خود خواهد داشت.» این عبارت رییسجمهور امریکا به این معناست که توافق بدی در کار نخواهد بود. جان کری نیز در همین دور از مذاکرات هستهای در وین در توجیه تطویل مذاکرات گفت: این توافق نه برای چند روز و چندماه که برای چند دهه تنظیم میشود. اگر امروز این توافق قطعی شود هنوز تا اجرای آن گامهای بسیاری باید برداشته شود. گامهایی که میتواند اجرای توافق را به چندماه دیگر موکول کند.
گاردین در گزارشی تفصیلی در خصوص گامهایی که از این پس باید برداشته شود، مینویسد:
توافق هستهای توسط قطعنامه جدید شورای امنیت تایید میشود. این قطعنامه تمام قطعنامههای پیشین را کان لم یکن میکند.
کنگره امریکا دو ماه فرصت دارد که توافقنامه را مورد بازبینی قرار دهد. پس از این دو ماه، ٢٢ روز بیشتر در نظر گرفته شده است برای رایگیری، وتو احتمالی رییسجمهور و سپس رایگیری دوم که مشخص شود آیا مخالفان میتوانند ٦٧ رای را برای کان لم یکن کردن رای نهایی به دست آورند. در این فاصله مجلس شورای اسلامی و دیگر نهادها هم در ایران باید این توافق را بررسی کنند اما در ایران بنبست زمانی تعیین نشده است.
با فرض اینکه توافق از مجالس زنده بیرون میآید، مراحل اجرا آغاز میشود. ایران برداشتن گامهای فنی را آغاز میکند و برداشته شدن تحریمهای مالی و اقتصادی ایران هم آغاز میشود.
ایران تعداد سانتریفیوژها را طبق توافق کاهش میدهد. قلب رآکتور آب سنگین اراک را بازطراحی کرده و اقدام به کاهش ذخیره اورانیوم خود خواهد کرد. آژانس بینالمللی انرژی اتمی نظارتهای خود را بر این روند آغاز میکند. همزمان تیمی از همین آژانس هم بررسی مساله پیامدی و مختومه اعلام کردن آن را آغاز میکند.
همزمان با اقدامهای فنی ایران، اوباما با استفاده از قدرت رییسجمهور تحریمهای امریکا را معلق نگه میدارد. اتحادیه اروپا هم رای به لغو تحریمهای این اتحادیه میدهد. هر دو این اقدامها زمانی انجام میشود که ایران گامهای فنی خود را برداشته باشد.
در مرحله آخر که احتمالا باید نزدیک به پایان سال جاری میلادی باشد، تمام تحریمهای اقتصادی و مالی از میان برداشته خواهد شد. نظارتهای جدید آژانس بر اساس توافق جامع هستهای که مورد تایید ایران و ١+٥ بوده است، آغاز میشود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
