سال پیشروی داعش در سایه بی‌کفایتی‌های بین‌المللی

ترجمه: کبری آکیش

29 ژوئن 2014 ابومحمد العدنانی، سخنگوی داعش بیانیه‌ای صادر کرد که در آن تأسیس خلافت اسلامی تحت رهبری ابوبکر البغدادی را اعلام می‌کرد. چند روز پس از آن در 4 ژوئیه ابوبکر البغدادی در مسجد موصل، شهری که پیشتر (10 ژوئن) آن را تصرف کرده بود، سخنرانی پیروزمندانه‌ای کرد. اکنون یک سال از آن روزها می‌گذرد و می‌توان درس‌های مهمی از رخدادهای یک سال گذشته گرفت: داعش یک سالگی بسیار خوبی در غیاب استراتژی قوی منطقه‌ای و بین‌المللی علیه این گروه داشت و به نظر می‌رسد رشد آن پیامدهای بلندمدتی برای مشرق زمین داشته باشد و این منطقه با حضور داعش تغییر شکل اساسی پیدا کند.

سقوط موصل، دومین شهر بزرگ عراق از یک سو اوج حملات رعدآسای داعش که از زمستان 2013 در عراق و سوریه آغاز شده بود، به شمار می‌رود و از سوی دیگر مقدمه‌ای برای اجرایی شدن فاز جدید اقدامات استراتژیک این گروه تروریستی با هدف توسعه قلمرو حکمرانی‌اش محسوب می‌شود. در همان سالی که موصل سقوط می‌کند داعش در ماه مه ‌شهر رقه سوریه را نیز به تصرف خود درمی‌آورد و پس از آن رمادی و پالمیرا دو شهر دیگر در عراق و سوریه را نیز اشغال می‌کند.

در بخش اقتصاد نیز تروریست‌های داعش با مباشرت در فروش منابع نفتی مناطق تحت اشغال خود در عراق به درآمد هنگفتی می‌رسند. داعش همچنین با تاخت و تازهای وحشیانه به مناطق قبیله‌ای، استفاده کردن از ساکنان شهرهای تحت تصرفش به عنوان سپر انسانی و پرداختن حقوق‌های هنگفت به سربازان پیاده خود توانسته جانشین القاعده، قدرتمندترین گروه تکفیری جهان شود. از همین رو، این جریان تکفیری نوظهور اما قدرت یافته تاکنون از سوی دیگر گروه‌های تکفیری سراسر جهان 21 درخواست بیعت و حمایت رسمی دریافت کرده است.

داعش در یک سال اخیر در استان‌هایی در لیبی (انصارالشریعه در درنا)، نیجریه(بوکوحرام در مایدوگوری) و مصر(انصار بیت المقدس در صحرای سینا) حضور یافته است. داعش همچنین حداقل یک گروه جدید به نام جندالخلیفه در الجزایر در سپتامبر 2014 تأسیس کرد. حملاتی که به نام داعش در ژانویه در فرانسه، در مارس در تونس، در آوریل در یمن، و در ماه مه ‌دوبار در عربستان سعودی انجام شده نیز حائز اهمیت است.

بر اساس گزارش سازمان ملل، تاکنون بیش از 25 هزار تروریست از حدود صد کشور جهان از شیلی گرفته تا چین به داعش پیوسته‌اند. همچنین داعش تسلط کاملی بر تمام شبکه‌های اجتماعی دنیا دارد و تقریباً هر روز ویدئوهای با کیفیتی به شیوه فیلم‌های هالیوودی تولید می‌کند و بازی‌های کامپیوتری‌ای به بازار می‌دهد که هم ویدئوها و هم بازی‌ها چندزبانه هستند.

در مقابل چنین فعالیت‌های گسترده و اثرگذاری، سیاستگذاران منطقه‌ای و بین‌المللی تاکنون حتی از تعریف یک استراتژی جامع و قوی برای رویارویی با داعش نیز ناتوان بوده‌اند و تنها کاری که کرده‌اند یا انکار غیرمسئولانه رشد داعش بوده یا اعلام عجولانه شکست و عقبگرد این گروه.  به هیچ وجه اغراق‌آمیز نیست اگر بگوییم، پس از 14 سال جنگ جهانی با تروریست‌ها و سرمایه‌گذاری‌های هنگفت بین‌المللی در زمینه مقابله با تروریسم، غرب هنوز حتی در درک دقیق از این گروه‌های افراطی ناتوان بوده‌است و به دلیل همین ناتوانی نتوانستیم ظهور و بروز پدیده‌ای به نام داعش را پیش‌بینی و از آن پیشگیری کنیم. نه تنها سیاستمداران و سیاستگذاران عملکرد ضعیفی داشته‌اند بلکه کارشناسان مسائل بین‌الملل نیز هنوز اندر خم یک کوچه هستند و به جای پرداختن به مسائل مهم درباره داعش درگیر مباحث فرعی و حاشیه‌ای هستند.

در حالی که داعش با نگاه به جلو و تردستی استراتژیک ناپلئونی و اعمال خشونت بیش از حد و گسترش تعریف خود از دشمنانش در تلاش برای تغییر دادن چشم انداز قرن 21 خاورمیانه است و این کار را با توان تاکتیکی خود، پیروزی‌های متعددش و حفظ فتوحاتش و انتشار عقاید خود در سطح فراملیتی انجام می‌دهد. هرچند غیرمنطقی اما داعش اقدام به ضرب سکه کرده و قصد چاپ واحد پول اختصاصی خود را دارد همانطور که در نوامبر 2014 هم اعلام کرده بود. داعش در یک دوره زمانی کوتاه توانسته خود را به عنوان قدرتمندترین گروه چندملیتی مسلح بدون کشور به دنیا معرفی کند و در تاریخ معاصر نیز نام خود را ثبت کند.   در چنین شرایطی نتیجه کلیدی که می‌توان از پیشرفت‌های مداوم داعش در مشرق زمین گرفت این است که افراشته شدن پرچم این گروه بر فراز ممالک اسلامی که روزی محال به نظر می‌رسید، نگران‌کننده است و باید مقابل آن ایستاد.