حامد شالیزی: شاهدان و مسؤولان محلی خبر دادند ستیزهجویان طرفدار داعش برای اولین بار مناطقی در افغانستان را به کنترل خود درآوردند. این اقدام تروریستهای داعش که این مناطق را در شرق این کشور از تصرف جنبش طالبان خارج کردند، تهدیدی جدید برای ثبات افغانستان به شمار میرود. شاهدانی که از این درگیریها در منطقه ننگرهار گریختند، خبر دادند صدها ستیزهجویی که با داعش بیعت کردهاند نیروهای طالبان را بیرون راندند و مزارع خشخاشی را که به تامین منابع مالی طالبان برای سرنگونی دولت افغانستان کمک میکند، آتش زدند. ستیزهجویان داعش همچنین اعلامیههایی را توزیع و اعلام کردند این دستور از طرف ابوبکر البغدادی رهبر این سازمان صادر شده است اما مشخص نکردند این دستورات مشخصا مخصوص به افغانستان است یا دستور گذشته وی است که شاید ترجمه شده باشد. «حاجی عبدلجان» از شیوخ یکی از قبایل منطقه آچین گفت: «نیروهای داعش با کامیون آمدند و با طالبان جنگیدند. نیروهای طالبان نتوانستند مقاومت کنند و فرار کردند». «عبدلجان» که اوایل ژوئن پیش از آنکه به شهر جلالآباد مرکز استان ننگرهار فرار کند شاهد این درگیری بود، ادامه داد: «برخی ساکنان این منطقه از نیروهای داعش استقبال کردند».
وی افزود: «نیروهای داعش بر خلاف طالبان روستاییان را مجبور نمیکنند غذا و خانه برای آنها فراهم کنند بلکه آنها پول زیادی در جیبهای خود دارند و آن را برای خرید غذا و جذب جوانان هزینه میکنند». چنین اظهاراتی نشان میدهد همراهی با داعش خطری رو به افزایش به شمار میرود. شاهدان افزودند: «دهها ستیزهجوی خارجی، نیروهای داعش را که بیشتر آنها ستیزهجویان سابق طالبان بودند که از توان طالبان برای بازگشت به قدرت در کابل ناامید شدهاند، همراهی میکردند». داعشیها در برخی مناطق پرچم خود را بالا بردند و ستیزهجویان خارجی از طریق مترجم در مساجد سخنرانی کردند. هویت این نیروهای غیرافغان هنوز مشخص نشده است. صدها تندرو از مناطق مختلف جهان در مرز افغانستان با پاکستان پنهان شدهاند. مسؤولان محلی اعلام کردند ستیزهجویان طرفدار داعش دستکم 6 منطقه از 21 منطقه ننگرهار را از کنترل طالبان خارج کردهاند.
«احمد علی حضرت» رئیس شورای استانی ننگرهار و «حاجی حضرت» عضو پارلمان ننگرهار گفتند 6 منطقه کوت، آچین، دهبالا، نازیان، رودات و چاپرهار به کنترل داعش درآمده است. «نعمان عطیفی» سخنگوی رسمی ارتش محلی نیز گفت: «این سازمان تندرو در 8-7 منطقه حضور دارد». دولت مرکزی افغانستان بیشتر مناطق این کشور را در کنترل خود دارد اما حوادث ننگرهار هشداری جدی برای نیروهای امنیتی به شمار میآید که پس از خروج 6 ماه پیش بیشتر نیروهای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) از این کشور، برای مهار کردن سرکشی طالبان میجنگند.
نیروهای داعش قاطعیت نشان دادند و سر چند تن از رهبران طالبان را نیز از بدن جدا کردند. موفقیت این سازمان در سیطره بر مناطقی در عراق و سوریه، جدی بودن خطر حضور آن در افغانستان را تشدید میکند. مسؤولان دولتی و نیروهای آموزشدهندهای که آمریکا رهبری آنها را برعهده دارد درباره توان داعش برای پیدا کردن جای پای مطمئنی در افغانستان تردید دارند، چرا که ارتباط مستقیم با خاورمیانه ندارد و طالبان نیز هنوز قدرت مسلط در این کشور به شمار میرود. اما نیروهای این سازمان تندرو در ننگرهار از سازماندهی و حمایت مالی خوبی برخوردارند. در سایه دیوار گلی اردوگاه موقت آوارگان در سرخ دیوال در خارج از شهر جلالآباد، حدود 30 نفر از مردانی که حمله ستیزهجویان داعش را مشاهده کرده بودند مشاهدات خود را شرح دادند.
مناطقی که آنها از آنجا آمدند به اندازهای خطرناک است که خبرنگاران نمیتوانند وارد آن شوند. «عبدالولی» جوان آوارهای که از آچین آمده است، گفت: «سخنرانی یکی از ستیزهجویان خارجی را که به زبان عربی در یکی از مساجد بیان میکرد، از طریق مترجم شنیده است».
وی افزود: «آنها از اسلام و آنچه باید انجام داد و آنچه باید از آن اجتناب کرد، صحبت میکردند».
«حاجی عبدالحکیم» از شیوخ یکی از قبایل منطقه کوت نیز گفت: «ستیزهجویان داعش اعلامیههایی را توزیع کردند که در آن «به مردم درباره گناهان زیاد هشدار میداد». گفته میشود در منطقه پاچیر آگام سخنانی به نقل از البغدادی پخش شده است. گروه طالبان که به سازمان داعش درباره دخالت در افغانستان هشدار داده بود به از دست دادن مناطقی از ننگرهار اذعان کرد اما افزود: «ستیزهجویان داعش رقیب طالبان نیستند». «ذبیحالله مجاهد» سخنگوی رسمی طالبان گفت: «آنها دزد و اوباش هستند که بزودی این مناطق را از وجود آنها پاکسازی خواهیم کرد و ساکنان روستاها را آزاد میکنیم». طالبان از نیمه دهه 90 تا سال 2001 که غربیها به رهبری آمریکا برای سرنگون کردن آنها از قدرت به افغانستان حمله کردند بر این کشور حکومت میکرد.
شاهدان افزودند ستیزهجویان داعش نظام قاطعانهتری را نسبت به نظام طالبان در ننگرهار ایجاد کردهاند. «مالک جان» از رهبران قبیلهای که از درگیریها در سپنگهار فرار کرده است، گفت: «با وجود سختگیریای که داعشیها دارند اما برای جلب حمایت مردمی روش خود را در حکومت تعدیل کردهاند». وی افزود: «نیروهای داعش مزارع خشخاش را در روستای شادال آتش زدند و از فروش سیگار جلوگیری کردند».
تجارت تریاک و کسب مالیات از فرآوردههای خشخاش از منابع اصلی درآمد طالبان به شمار میرود. نیروهای داعش در ننگرهار منابع درآمد دیگری دارند. بسیاری از مردم از پولهای زیادی که آنها در اختیار دارند صحبت میکنند و برخی نیز شنیدهاند آنها طلا میفروشند که امری غیرمعمول در این منطقه به شمار میرود. مشخص نیست آنها این داراییها را از کجا آوردهاند. مسؤولان دولت افغانستان درباره احتمال سرازیر شدن پول و نیروهای خارجی داعش به این کشور که میتواند جنگ را وارد فاز جدیدی کند، احساس نگرانی میکنند.
«برایان تریبوس» سخنگوی رسمی نیروهای بینالمللی کمک به امنیت افغانستان به رهبری ناتو گفت: «نیروهای کمک به امنیت، این گزارشها را که از سرازیر شدن اموالی به شاخههای داعش در افغانستان حکایت دارد مبالغهآمیز میداند».
وی افزود: «ناتو هیچ نشانهای درباره اینکه سازمان داعش طالبان را به طور کامل از بخشهایی از ننگرهار بیرون رانده باشد مشاهده نکرده است. هر ستیزهجوی خارجی احتمالا تکفیریهایی هستند که در این کشور وجود داشتهاند و تازه به این کشور نیامدهاند.»
نیروهای دولتی در ننگرهار، درگیری بین طالبان و شاخه داعش را تایید کردهاند اما «عطیفی» سخنگوی ارتش گفت نیروهای دولتی ستیزهجویان داعش را هدف قرار نمیدهند.
«مالک اسلام» شهردار منطقه آچین نیز گفت: «نیروهای افغان با ستیزهجویان داعش که تقریبا در هر مکانی از این منطقه حضور دارند درگیر نمیشوند و فقط نیروهای طالبان را هدف قرار میدهند».
وی افزود: «نیروهای داعش به ما حمله نکردهاند و ما نیز با آنها درگیر نشدهایم».
مالک اسلام به صورت تلفنی از منطقه آچین که تحت کنترل دولت افغانستان قرار دارد با ما صحبت میکرد اگر چه سیطره نیروهای دولتی بر آن همانند چند منطقه دیگر در شرق و جنوب افغانستان محدود است.
اما «نورالحق علومی» وزیر کشور افغانستان گفت: «پلیس با تندروها درگیر شده است».
وی در بیانیهای افزود: «چند عملیات پاکسازی در مناطقی از ننگرهار انجام دادیم و تا جلوگیری از سیطره هر گروه تروریستی بر مناطق این استان به این عملیات ادامه خواهیم داد». «مایکل کوگلمن» کارشناس امور جنوب آسیا در مرکز بینالمللی «وودراو ویلسون» (Woodrow Wilson) در واشنگتن گفت: «با وجود اینکه بیشتر تندروهای افغان، طرفدار طالبان هستند اما روشهای وحشیانهتر داعش عاملی جذاب برای نیروهای جوان طالبان به شمار میرود».
پولی که داعش در اختیار دارد نیز از جمله روشهایی است که شاید به جذب نیرو به طرف این سازمان کمک کند.
وی افزود: «از نظر برخی تندروها که خیلی راحت تحت تاثیر قرار میگیرند شاید ولخرجی نیز مانند وحشیگری عاملی برای جذب شدن به سمت داعش باشد».