مذاکرات شکست نخورد اما...

گروه سیاسی: بیم‌ها و امیدها، فریادها و لبخندها، ضرب الاجل‌ها و تمدیدها، هنوز هم پایان قصه هسته ای مذاکرات ایران فرا نرسیده است و در این ماراتن، مطمئنا بیش از مردم ایران و خبرنگاران، مذاکره‌کنندگان خواستار تمام شدن 12 سال بحث با همه فرازو نشیب‌هایش هستند اماهر کدام از طرفین ماجرا خواستار پایانی خوش از نگاه و منظر خودشان می‌باشند، آنها یقین دارند که نباید به این سادگی‌ها از مطالباتشان کوتاه بیایندو در این بین مذاکره‌کنندگان کارکشته ایرانی هم استثنا نیستند و بازی طرف مقابل را به خوبی یادگرفتند و فریب نمی‌خورند.

طلسم مذاکرات هسته ای ایران و کشورهای 1+5 که قرار بود روز جمعه بعد از 24 ماه مذاکره مداوم شکسته شود با توجه به سخنان روز گذشته محمد جواد ظریف در بالکن هتل کوبورگ وین همچنان پابرجا مانده است.

وزیر خارجه کشورمان بعد از ظهر روز گذشته پس از مذاکره با همتای آمریکایی خود دربالکن هتل ظاهر شد و در پاسخ به خبرنگاران که به او گفتند چرا پایین نمی‌آیید؟ گفت: من فقط برای هوا‌خوری چند دقیقه ای بیرون‌آمدم. وی همچنین در پاسخ به خبرنگاری که پرسید آیا مذاکرات تا پایان هفته میلادی به طول می‌انجامد گفت: به نظر این‌طور است. ظریف در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه امروز توافق می‌شود؟ گفت: بعید است.

همه چیز آماده بود تا ایران، جمعه شب، شاهد جشن پیروزی استقامت مردم باشد. جشنی که بعد از 12 سال مذاکره با کشورهای 1+5 بر سر لغو تحریم‌ها و بازگشت دارایی‌های بلوکه شده به ایران، حق مسلم و تردید ناپذیر ملت ایران است. اما در ساعاتی که تمام جهان چشم انتظار پرتاب توپ پیروزی از سوی مذاکره‌کنندگان بودند، جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا در نشست خبری خود، خبر از تمدید مذاکرات داد و گفت:”ما اینجا هستیم چراکه معتقدیم در حال پیشرفت هستیم. تا ابد سر میز مذاکره نخواهیم ماند و البته شتابزده عمل نخواهیم کرد. ما نباید از جای مان بلند شویم و اینجا را ترک کنیم، تنها به خاطر اینکه زمان در حال گذر است. این مذاکرات بی انتها نیست و رئیس جمهور اوباما نیز شب گذشته کاملا روشن به من گفت که نمی‌توانید برای همیشه در آنجا بمانید تا تصمیم‌ها گرفته شود.

“این در حالی است که محمد جواد ظریف تنها چند دقیقه پیش از آغاز سخنرانی کری در صفحه توییتر خود نوشت: “ما به شدت در حال کار هستیم، اما عجله ای برای به اتمام رساندن کار نداریم. این را جدی بگیرید؛ نمی‌توانید در میانه‌ی مسابقه، اسب خود را تغییر دهید. “احتمالا منظور وزیر امور خارجه کشورمان از این توییت آن بوده که نمی‌‌توان مسیری را که مدت‌هاست آغاز شده است، تغییر داد. تمام این اتفاقات درست هنگامی رخ داد که شب چهارشنبه تیم مذاکره کننده آمریکا در یک دیدار ویدیویی با اوباما و برخی وزرای دولت وی به گفتگو نشستند وبعد از آن درحالی که همه چیز برای اعلام یک توافق مطلوب آماده بود، از سوی برخی منابع آگاه اعلام شد که اوباما در آن کنفرانس ویدیویی با متن توافق نهایی مخالفت کرده است.

چرا باز هم تمدید؟

بی شک به نتیجه رسیدن مذاکرات هسته ای ایران با 1+5 دیگر تنها یک انتظار ملی نیست بلکه در بعد بین المللی هم این مهم را دیگر حتی می‌توان از رویکرد چند روزه اخیر رسانه‌های خارجی نیز دریافت. اکثر خبرگزاری‌ها و مطبوعات آمریکا و انگلیس بعد از نشست خبری کری صحبت از”کارشکنی”مذاکره‌کنندگان آمریکایی می‌کنند به طوری که خبرنگار گاردین درباره توییت ظریف نوشته است: “دلخوری ایرانی‌ها به خاطر بسته پیشنهادی است که روز چهارشنبه برای حل اختلافات باقی مانده در مجموعه گروه ۱+۵ ارائه شده است و همه آن را پذیرفته بودند اما پس از ویدئو کنفرانس جان کری با اوباما، ایالات متحده آمریکا آن را نپذیرفت.”

ژست یا تهدید آمریکایی؟

اما گویی شخصیت‌های برجسته نظام خیلی هم صحبت‌های شب گذشته کری و مخالفت‌های اوباما را جدی نگرفته اند چراکه علی لاریجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی در راهپیمایی روز قدس این صحبت‌ها را نمایشی دانسته و گفته است: “وزیر امور خارجه آمریکا شب گذشته همچنان که از پیشرفت مذاکرات هسته‌ای صحبت می‌کرد، گفت؛ مذاکرات هسته‌ای نمی‌تواند تا ابد ادامه داشته باشد. طرف مذاکره‌کننده قصد دارد با این ژست‌ها امتیاز بیشتری بگیرد. “علی مطهری نماینده مردم تهران هم در راهپیمایی روز گذشته بدون توجه به صحبت‌های اخیر مذاکره‌کنندگان آمریکایی در پاسخ به این سوال که پیش بینی شما از نتیجه مذاکرات چیست، بیان کرد: “فکر می‌کنم مذاکرات به زودی به نتیجه خواهد رسید.”

از طرفی گمانه زنی‌ها درباره به نتیجه رسیدن مذاکرات تا روز دوشنبه همچنان ادامه دارد و صحبتی مبنی بر رسیدن به بن بست مذاکرات شنیده نشده است. در این زمینه مجید تخت روانچی عضو ارشد تیم مذاکره کننده ایران صبح روز گذشته در جمع خبرنگاران گفت: “مذاکرات شکست نخورده است، گفتگوها در مرحله حساسی است و مسائل بسیاری حل شده است. “از سوی دیگر فیلیپ هاموند، وزیر امور خارجه انگلیس نیز در مقابل هتل کوبورگ اظهار داشت:”ما داریم پیشرفت می‌کنیم اما همان طور که در هفته پیش دیدید این پیشرفت به طور دردآوری آهسته است. برخی از مسایل باید حل و فصل شود ولی من اعتقاد راسخ دارم که مقامات ما در همکاری با ایران در 12 ساعت آینده می‌توانند یک سری از مسایل را حل کنند و فردا وقتی که دوباره وزیران خارجه با هم جلسه دارند ببینیم قادریم آخرین مانع را به کنار بگذاریم یا نه.”

مذاکرات از مسیر اصلی دور نشده است

اما اکنون با توجه به تغییر رویکرد آمریکا و برخی اختلافات ایجاد شده سوالات و ابهاماتی مطرح شده است. اینکه آیا مذاکرات هسته ای را باید شکست خورده تلقی نمود و یا اینکه مذاکره‌کنندگان در برابر بن بستی سخت و دشوار قرار گرفته اند ؟ و مهم تر اینکه در صورت شکست مذاکرات باعث و بانی آن کدام طرف است ؟ علی بیگدلی کارشناس مسائل بین الملل درباره این ابهامات به آفتاب یزد می‌گوید:”صحبتهای اخیر جان کری از دو جهت قابل بررسی است یکی همان بحث مصرف داخلی این صحبت هاست که برای آرام کردن جمهوری خواهان افراطی آمریکامطرح شده است و دیگری تهدید هیئت مذاکره کننده ایرانی است. این سیاست از سوی آمریکادر پیش گرفته شده است تا هم مخالفین داخلی را آرام کند و هم هیئت ایرانی را تحت فشار قرار دهد و آن را تهدید بکند اما هیئت ایرانی، در این مورد خیلی ماهر شده است و تحت فشار قرار نمی‌گیرد با این حال صحبت‌های اخیر جان کری، براینکه مذاکرات از مسیر اصلی خودش دور شده است دلالتی نمی‌کند و این را بدانید همان اندازه که ما به حل این مشکلات و رسیدن به توافق نیازمندیم آمریکاییها هم به همین امر محتاج اند.”

بیگدلی اضافه می‌کند:”کسی مثل خانم کلینتون به عنوان نماینده بعدی دموکراتها نیازمند این است که این مذاکرات به نتیجه برسد تا از آن به عنوان برگ برنده در مقابل جمهوری خواهان استفاده کند و شکست مذاکرات، یک شکست برای دولت فعلی است، بنابراین به نظر می‌رسد جو منفی یکی دو روزه اخیر به خاطر امتیازگیری بیشتر از ایرانی‌ها باشد و به معنای به بن بست رسیدن مذاکرات و یا شکست آن نیست.”

این کارشناس ادامه می‌دهد:”آمریکا اگر پس از این 2سال مذاکره به نتیجه نرسد آبروی خودش در دنیا خواهد رفت، به هر حال صحبت‌های وزیرخارجه آلمان را فراموش نخواهیم کرد که گفته بود ما نقشی در مذاکرات نداریم و این موضوع مسئله ای است بین ایران و آمریکا؛ بنابراین اگر شکستی باشد به پرستیژ آمریکا لطمه خواهد زد.”

اما در اینباره فریدون مجلسی کارشناس بین الملل به آفتاب‌یزد پاسخ می‌دهد: بهانه‌تراشی غربی‌ها برای ایران تنها مسئله ی هسته ای نیست. به هر حال ما در زمان حساس از مذاکرات هستیم و نباید صحبت هایی زده شود که باعث تحریم و یا بهانه طرف مقابل مذاکره‌کننده شود.”

مذاکرات سست نشده است

از سوی دیگر اما محسن جلیلوند کارشناس مسائل بین‌الملل به تاکتیک مذاکراتی به کار رفته در تغییر این مذاکرات اشاره دارد و به آفتاب یزد می‌گوید: “اصول مذاکره این است که مذاکره کننده‌ها مطالبات حداکثری را مطرح می‌کنند تا طرف مقابل را به موضوع مورد نظر اصلی راضی کنند، این یک تاکتیک است، به‌همین دلیل در این چند روز مذاکرات طرفین روی خواسته‌های حداکثری رفتند که تا اینجا روی آن پیش بینی از سوی طرفین برنامه‌ریزی نشده بود.”

جلیلوند ادامه می‌دهد:”به طور مثال مذاکره‌کنندگان کشورمان به یکباره رفع تحریم‌های تسلیحاتی ایران را با هماهنگی که با برخی از اعضای 1+5 مثل روسیه داشتند مطرح کردند، بنابراین آمریکاییها به یکباره در موضع ضعف قرار گرفتند، به نظر می‌رسد در یکی دو روز گذشته مسائلی که آمریکایی‌ها مطرح کرده‌اند مثل پاتکی است که آنها به ”تک ایرانی‌ها “ در 4 روز قبل زده‌اند و این مسائل مذاکرات را به کندی کشاند، که البته من فکر نمی‌کنم که این مذاکرات به شکست بخورد ولی دچار کندی شده است.”

حال سوال این است که آیا این مذاکرات دچار خدشه ای شده است. این سوالی است که جلیلوند اینگونه درباره آن به ما پاسخ می‌دهد:”مذاکرات سست نشده است بلکه وقتی به آخر مذاکرات نزدیک شده ایم طرفین سعی می‌کنند با اینگونه اعمال از یکدیگر حداکثر امتیازات را بگیرند. در مذاکرات رسم بر این است که دو طرف همه درخواست هایشان را همان اول، مطرح نمی‌کنند بلکه برگ برنده هایشان را در آخر مذاکرات مطرح می‌کنند. در مذاکره خیلی مهم است که شما چه وقت و کجا امتیاز بگیرید، بهترین زمان موقعی است که طرف مقابل امیدوار به گرفتن نتیجه نهایی است شما برگ برنده خود را رو می‌کنید تا طرف را در مرحله بله یا خیر قرار دهید اگر طرف مقابل در این شرایط بگوید «نه»کل مذاکرات زیر سوال می‌رود و اگر بگوید «بله» کلی امتیاز به طرف مقابل داده است، به همین دلیل مذاکرات پیچیده می‌شود و در دو طرف برسر برخی موارد که قبلا توافق نکرده بودند ناچار هستند توافق کنند.”

اما آنچه که در این بین قرار بود تا روی دهد توافق تا روز جمعه بود اتفاقی که نیافتاد آیا این موضوع اهمیت زیادی می‌تواند داشته باشد به خصوص به خاطر قانون کنگره آمریکا که گفته شده بود مذاکرات باید تا روز پنج شنبه به نتیجه برسد تا فرصت 30 روزه کنگره برای بررسی توافقنامه به 60 روز افزایش نیابد؟علی بیگدلی در اینباره اینگونه به ما پاسخ می‌دهد: “به هر حال قرار بود توافقنامه تا نهم ژوئیه به کنگره برود که نشد ولی به نظر من چندان این موضوع اهمیتی ندارد چون کنگره به هرحال وارد تعطیلات تابستانی خود می‌شود و یک ماه تعطیل خواهد بود. این موضوع می‌تواند اوباما و تیم مذاکره کننده او را به چالش بیاندازد چون فرصت تبلیغاتی بیشتر پس از توافق را از دست می‌دهد، مطمئن باشید که اوباما در حال حاضر مذاکرات پنهانی زیادی را با کنگره داشته است.”

کنگره آمریکا و تحریم

بیگدلی ادامه می‌دهد:”دو تحریم اساسی ما که خیلی آزاردهنده است تحریم شبکه بانکی و نفتی است که در کنگره وضع شده در این بین ایران نمی‌خواهد که یک ماه بررسی کنگره به دوماه تبدیل شود چون به این شکل، موضوع لغو تحریم ها، یک ماه دیگر به تاخیر می‌افتد.”

جلیلوند هم در اینباره می‌گوید: “اینکه بررسی کنگره بر روی موافقتنامه مذاکره، از 30 روز به 60 روز برسد مطلبی است که کنگره به آن راضی است و از طرفی ایران هم نیاز به زمان و فورجه دارد تا خود را برای رفع تحریم‌ها بالانس کند تا بتواند منابع آزاد شده خود را مدیریت کند. بنابراین طرفین خیلی زمان 60 روز یا 30 روز برایشان مهم نیست مهم اصل توافق است. از طرفی گروهی می‌گویند قصد نیست که توافقنامه در شرایط فعلی امضا شود بلکه توافق اعلام می‌شود ولی امضایش موکول به مرحله اجرا می‌شود که به هر حال این زمان 60 روز خود می‌تواند در این فرآیند ما نیز نقش ایفا کند.”

با همه این احوال مذاکرات همچنان با جدیت ادامه دارد و اشتان مایر وزیرخارجه آلمان در دیدار با ظریف دیروز اعلام کرد که دستیابی به توافق تا چند روز آینده میسر می‌شود، و باردیگر موگرینی و ظریف برای حل آخرین مشکلات به گفتگو با یکدیگر پرداختند. شاید تداوم این گفتگوها خود بیش‌از هرچیز نشان از این باشد که صحبت‌های اخیر هیچ ارتباطی به شکست مذاکرات ندارد بلکه بالعکس نشاندهنده ورود به آخرین مرحله مذاکرات و تلاش دو طرف برای کسب امتیاز حداکثری از یکدیگر است.