پس از مذاکرات وین، دو موضوع به تبع آن در صدر اخبار رسانههای داخلی و بینالمللی مورد تحلیل قرار گرفت؛ یکی آنکه بعد از انجام توافق، سیاستهای منطقهای ایران نیز تغییر میکند و دیگر آنکه از توان تسلیحاتی و موشکی ایران کاسته خواهد شد. رهبر انقلاب، در خطبههای نماز عید سعید فطر، به هر دو این موضوعات اشاره داشتند و در این زمینه بیاناتی ایراد کردند. دکتر علیاکبر ولایتی، مشاور مقام معظم رهبری در امور بینالملل، در گفتوگویی تفصیلی با سایت اطلاع رسانی KHAMENEI. IRبه بررسی این موضوعات و فضاسازی رسانهای رسانههای غربی در این زمینه پرداخته است.
ولایتی در این گفتوگو در پاسخ به این سؤال که فضاسازی رسانهای طرف مقابل برای سوءاستفاده و رسیدن به اهداف خود، شامل چه موارد و مصادیقی میشود، گفت: به نظرم از همان ابتدا هم میشد حدس زد که طرف غربی و مخصوصا امریکاییها مانند همیشه به دنبال سوءاستفاده از فضا و متن مذاکرات هستند. یکی از آن موارد این است که این طور تبلیغ بکنند که بالاخره این فشارها در حوزه اقتصادی مؤثر واقع شد و ایران به پای میز مذاکره آمد. البته خودشان هم میدانند که این حرف دروغ است برای اینکه بعد از انقلاب اسلامی، ایران همواره مورد تحریم واقع شده است.
از همان ابتدا امریکاییها از حربه تحریم برای حصر اقتصادی ایران استفاده کردند. شاید ذکر این نکته هم مهم است که این تحریمها اگرچه سختیهایی برای ما داشته و منکرش نمیشویم، اما در عین حال، تمرینی بوده برای اعتماد به نفس بیشتر و تلاش در جهت خودکفایی و کم کردن وابستگی به خارج. بدون تردید پیشرفتهای نظامی و دفاعی ما که به برکت استعداد و توانمندی اساتید، جوانان و نخبگان انجام شده، یکی از ثمرات مثبت تحریمها و در نتیجه اتکا به خود بوده است. شاید اگر ما تحریم نمیشدیم، به این درجه از خودکفایی هم نمیرسیدیم. بنابراین مشخص است این گزاره که تحریمها موجب شد ایران پای میز مذاکره بیاید، لافی بیش نیست.
اگر فشار آنها تأثیر داشت، امروز ایران نباید حتی یک سانتریفیوژ میداشت در حالیکه میبینیم برای اولین بار در شورای امنیت سازمان ملل تصویب میشود که یک کشوری مانند ایران، پنج، شش هزار سانتریفیوژ فعال داشته باشد و فرآیند غنیسازی را انجام بدهد. این البته آن حد مورد انتظار و ایدهآل ما نیست ولی همینقدر که تولید مواد رادیواکتیو غنیسازی شده برای ما از سوی سازمان ملل به رسمیت شناخته میشود، نفس این امر دستاورد مهمی است و این جز در سایه مقاومت به دست نیامده است. برای همین است که پای میز مذاکرات با قدرت و نه از سر ترس یا وادادگی حاضر شدیم، کمااینکه رهبر انقلاب هم تعبیر شجاع و غیور را برای تیم هستهای ایران به کار بردند. سوءاستفاده دیگری که ممکن است بکنند اینکه بگویند باب مذاکرات ایران با امریکا باز شده است، در حالیکه از همان ابتدا رهبر انقلاب در دیدارهای علنی یا جلسات خصوصی با مسئولان دولتی فرمودند که این مذاکرات صرفاً در موضوع هستهای است و لاغیر.
ایران هر موشکی که صلاح بداند میسازد
ولایتی در پاسخ به این ادعای مقامات امریکایی که بعد از مذاکرات وین و نگارش متن جمعبندی، توان دفاعی ایران کاسته شده است، گفت: با صراحت عرض میکنم که جمهوری اسلامی ایران به هیچ وجه در مواضع دفاعی خودش کوتاه نخواهد آمد و هر نوع موشکی که صلاح بداند (غیر از موشکهایی که کلاهک هستهای میتواند حمل بکند) چه با سوخت مایع و چه با سوخت جامد، چه با برد کوتاه و چه با برد بلند میسازد. در این زمینه سیاست فرماندهی کل قوا، مقام معظم رهبری همانطور که بارها اعلام کردهاند این است که در حوزه دفاعی اجازه دخالت به هیچ کس داده نمیشود که برای ما تعیین بکند که چه چیزی داشته باشیم و چه چیزی نداشته باشیم. ایران چون به لحاظ تسلیحاتی و نظامی خودکفا است، بهطور مستقل تصمیم میگیرد و کسی نمیتواند برایش دیکته بکند که شما چه سلاحی داشته باشید و چه چیزی نداشته باشید.
هر چه که اقتضائات دفاعی جمهوری اسلامی ایران باشد، همان را تصمیم میگیرد و میسازد؛ چه ساخت موشک، چه ساخت هواپیمای جنگنده، چه ضدهوایی و تانک و ابزار زرهی دیگر.
مشاور مقام معظم رهبری در امور بینالملل تصریح کرد: در حوزه دفاعی و موشکی ولو اینکه آنها اظهاراتی را داشتهاند، اما به هیچ وجه ایران نه اجازه میدهد که آنها از مراکز نظامی ما بازدید بکنند و نه اجازه میدهد در اینکه چه نوع سلاح دفاعی ایران داشته باشد دخالت کنند.
ایران غیر از ساخت سلاح هستهای که بنا به فتوای مقام معظم رهبری حرام دانسته شده است و غیر از سلاحهای کشتار جمعی که هیچ وقت ایران به کار نبرده مثل بمبهای شیمیایی، در ساخت مابقی آنها تردیدی به خودش راه نمیدهد. موشکهایی مانند شهاب و سجیل هم هیچگاه برای حمل کلاهک هستهای ساخته نشدهاند و بنابراین شامل بندهای توافقی پیشنویس وین نمیشوند.
سیاستهای منطقهای ایران تغییر نمیکند
دکتر ولایتی همچنین در پاسخ به این سؤال که برخی افراد و رسانهها به دنبال فضاسازی جدیدی هستند تا اینگونه وانمود کنند که سیاستهای منطقهای ایران بعد از انجام این توافق تغییر میکند، تأکید کرد: سیاستهای ایران به هیچ وجه تغییری نمیکند. حمایت جمهوری اسلامی ایران از مبارزان منطقه با محور خط مقاومت همان هست که بوده، بلکه تقویت هم میشود. جمهوری اسلامی ایران مصمم است که به دولت و مردم عراق در مبارزه با تروریسم، چه تروریستهای افراطی و چه تروریستهای میانه (به تعبیر امریکاییها) کمک کند. بنابراین ایران در مقابل توسعه پدیده تروریسم در منطقه که توسعهاش به ضرر همه کشورها از جمله ایران و حتی کشورهای غربی است (منتها خودشان متوجه نیستند) برای کمک به مردم عراق، سوریه و لبنان و یمن از هیچ کمکی دریغ نمیکند. وی گفت: اعتقاد ما بر این است که این یک وظیفه انسانی و اسلامی است.
مضافاً اینکه مقابله با تروریسم در خارج از مرزها، در حقیقت به نوعی دفاع از تمامیت ارضی و حیات سیاسی جمهوری اسلامی ایران نیز به شمار میآید. شما نمیتوانید در رابطه با آنچه که در کشورهای همسایه و اطراف شما میگذرد بیتفاوت باشید و بنشینید تا دشمن به سراغتان بیاید. ما باید جلوتر حرکت کنیم و در یک کار و هدف مشترک منطقهای، مبارزه با تروریسم، مبارزه با دخالت امریکا و بیگانکان در امور منطقه را به پیش ببریم. این جزو وظایف و اقدامات استراتژیک جمهوری اسلامی ایران است.
ایران زیر بار توافق بد نمیرود
مشاور مقام معظم رهبری در امور بینالملل در پاسخ به این سؤال که آیا ممکن است جمهوری اسلامی ایران به توافق بد به دلیل یک مصلحتی رضایت بدهد، به صراحت گفت: به هیچ وجه! توافق بد یک امری است که هیچ شخص و مسئول عاقلی زیر بار آن نخواهد رفت. چندی پیش مقام معظم رهبری هم اعلام کردند این حرف امریکاییها که دنبال توافق خوب هستند، حرف درستی است و ما هم همین را قبول داریم. منتها آنها دنبال مقاصد توسعهطلبانه خودشان هستند و ما دنبال حفظ منافع ملی خودمان. آنها گفتند زیر توافق بد نمیروند؛ از نظر آنها بد یک تعریفی دارد و از نظر ما بد تعریف دیگری. در این کلمه به ظاهر مشترک هستیم، اما هر کدام یک چیزی را قصد میکنیم.
ما میگوییم توافق بد توافقی است که اولاً هستهای را از ما بگیرد. دوم، ما را در توسعه و تحقیق یعنیR&D محدود کند. سوم، در امکانات دفاعی ما تاثیر سوء بگذارد. چهارم، ما را از اینکه تبادلات آزاد اقتصادی و مالی با دنیا داشته باشیم محروم نماید. پنجم، ما را محروم بکند از ارتباطات علمی، تکنولوژیکی و فناوری با جاهای دیگر دنیا و دیگر آنکه در رابطه با آینده ایران که یک آینده رو به جلو و پیشرفت است مانع ایجاد بکند. توافق بد یک چنین مشخصاتی را دارد.
آنچه که به صورت اولیه میدانیم این است که دستورالعمل مذاکرهکنندگان ما همین هست که تن به مواردی ندهند که موجب توافق بد برای کشور و منافع ملی ما بشود. ملاک مراجع قانونی که در داخل کشور این جمعبندی را بررسی میکنند نیز همین است که این ویژگیهای منفی را نداشته باشد. لیکن بالاخره در گفتوگوها موضوع بده و بستان وجود دارد، یعنی در گفتوگوهای سیاسی بین کشورها یا مجامع یا طرفهای عضو 1+5، توافق خوب این هست که ما تلاش کنیم حداکثر منفعت را در این تبادلات و در این توافقنامهها برای ملت ایران داشته باشیم و به یک جمعبندی مثبتی برسیم. بدین ترتیب بنده بار دیگر تأکید میکنم که به هیچ وجه جمهوری اسلامی ایران زیر بار توافق بد نمیرود.
ارزیابی عملکرد تیم مذاکرهکننده
دکتر ولایتی در ارزیابی خود از عملکرد تیم مذاکرهکننده گفت: اعضای تیم هستهای و آقای دکتر ظریف را بنده سیوچند سال است که میشناسم. ایشان با آن صلاحیتهای خودش هم به لحاظ تدین، هم پایبندی به نظام جمهوری اسلامی ایران و هم به لحاظ کارایی، در طول سالهای بعد از انقلاب رشد داشته است. در بسیاری از مقاطع حساس کشور از جمله مذاکرات ۵۹۸ و مذاکراتی که در رابطه با کشورهای منطقه داشتیم، جزو همکاران ما بوده است. اعضای تیم مذاکرهکننده هم سالهای طولانی در وزارت امور خارجه فعال بودهاند و جزو مجربترین نیروهای بینالمللی کشور بوده و هستند و هر کار و تلاشی را که میتوانستند بکنند انجام دادهاند.
اگر کاری هم محقق نشده، یقیناً بیش از این نمیتوانستند انجام بدهند و بنده که در این حوزه سالهای طولانی فعالیت داشته و دارم تیم دیپلماتیک دیگری هم نمیشناسم که از اینها قویتر باشند و در انتخاب این گروه، انتخاب اصلح صورت گرفته است.
ولایتی افزود: بدون تردید عملکرد این تیم دارای نقاط قوت و ضعف هم هست ضمن آنکه خود آنها هم مدعی نیستند که متنی که توافق کردهاند، ایدهآل و بدون اشکال است. خوی مذاکرات و توافق نیز همینگونه است. توافق اینگونه نیست که ما برویم یک چیزی را به طرف مقابل بگوییم و آنها هم قبول بکنند. باید بنشینیم، بحث بکنیم، چانه بزنیم و به یک حد وسط برسیم تا دو طرف به نوعی از آن رضایت داشته باشند.ای بسا به یک جایی میرسیم که آن طرف یک چیزی به مصلحتش هست و ما یک چیز دیگر، اما باید طوری به تفاهم برسیم که مرضیالطرفین باشد. این متن اخیر را هم که من بررسی اولیه کردم، بدون اشکال نیست، نقطهضعفهایی دارد اما در این تردیدی ندارم که آنها همه سعی و تلاش خودشان را برای احقاق حقوق و منافع ملی ایران به کار بردهاند.