رویارویی با غرب در آبها گسترش پیدا میکند
دکترین 4 پایهای روسیه در دریاها
نویسنده: دکتر سیدرضا میرطاهر
با گسترش اختلافات بین روسیه و غرب، مقامات مسکو به این جمعبندی رسیدهاند که دشمنی و خصومت غربیها علیه روسیه نه پدیدهای زودگذر بلکه بهمثابه رویکردی مستمر و پایدار از جانب ناتو و امریکا علیه روسیه دنبال میشود. طبیعتاً در چنین شرایطی روسیه نیز به عنوان اقدامی واکنشی تلاش میکند راهبرد امنیت ملی خود را متناسب با نوع، ماهیت و شدت تهدیدات به روز کند. به این ترتیب روسیه همچنان که در دکترین نظامی جدید خود نیز بر آن تأکید کرده، ناتو را به عنوان یک تهدید اصلی تلقی کرده و متناسب با چنین تصوری، اقدامات دفاعی لازم را به ویژه در صحنه اروپای شرقی، دریای سیاه و مرزهای غربی خود سامان داده است. تغییر ماهیت تهدیدات در اروپا به ویژه با تحولات اوکراین باعث شد مسکو در اواخر سال 2014 اعلام نماید که در دکترین دفاعی خود تغییراتی را صورت میدهد.
آخرین دکترین نظامی روسیه در سال 2010 بازبینی شد و به تصویب رسیده بود. در چارچوب دکترین جدید استقرار ساختارهای نظامی کشورهای عضو ناتو در اطراف روسیه از طریق سیاست گسترش ناتو به سمت شرق همچنان یکی از تهدیدات خارجی بالقوه برای روسیه محسوب میشود اما نکته مهم این است که مسکو همگام با تدوین و اجرای دکترین نظامی جدید خود، دکترین دریایی نوینی را نیز اعلام کرده که دقیقاً همراستا با تهدیدات مطروحه در دکترین نظامی و راهکارهای پیشنهادی، تلاش میکند در صحنه دریایی نیز تدابیر و اقدامات مناسب در راستای مقابله با تهدیدات و دستیابی به اهداف مورد نظر را دنبال نماید.
تأیید پوتین
ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه دکترین دریایی جدید روسیه را تأیید کرد که بر اساس آن حضور ناوگان نظامی روسیه به ویژه در اقیانوس اطلس و اقیانوس منجمد شمالی تقویت میشود. پوتین روز یکشنبه 4مرداد در نشستی با حضور جمعی از مقامهای ارشد روس از جمله دمیتری راگوزین معاون امور دفاعی نخستوزیر روسیه و فرماندهان نیروی دریایی روسیه که به مناسبت روز نیروی دریایی روسیه برگزار شد، با اشاره به دکترین دریایی جدید روسیه خاطرنشان کرد: هدف اصلی این سند تأمین شرایط لازم بهمنظور اجرای سیاست مستمر و مؤثر دریایی روسیه برای دفاع از منافع آن است. وی گفت: دکترین دریایی جدید روسیه تأیید شده است و این رویداد مهمی برای ناوگان نظامی روسیه وتوسعه کشتیسازی درکشور است، زیرا سفارشدهنده ناوهای جنگی روسی که در حال حاضر وزارت دفاع روسیه است نیازهای خود را مشخص میکند و صنایع کشتیسازی باید براساس این اهداف اقدام کند.
دمیتری راگوزین معاون نخستوزیر روسیه هم در نشست بررسی مسائل ناوگان نظامی روسیه تأکید کرد دکترین دریایی جدید روسیه، سند نظام بخش و کلیدی در سیاستگذاری دریایی ملی روسیه است. وی افزود: در تنظیم این سند مقامهای دریایی در کابینه دولت روسیه شرکت داشتند و فرماندهان نیروی دریایی در این امر مهم نقش پیشرو را برعهده داشتند. به گفته راگوزین، در تنظیم دکترین دریایی روسیه 15 سازمان فدرال شرکت کردند.
محورهای اصلی
دکترین دریایی قبلی روسیه در سال 2001 تدوین شده بود و دکترین جدید با توجه به تحولات بینالمللی تدوین شده است. در دکترین دریایی جدید روسیه چهار محور اصلی مشخص شده که شامل اقدامات نظامی دریایی، حمل و نقل دریایی، علوم دریایی و اکتشاف منابع طبیعی دریایی است. بر اساس این دکترین به حضور روسیه در اقیانوسهای اطلس، آرام و هند، دریای خزر، شمالگان و جنوبگان توجه خواهد شد. به نظر میرسد تدوین و اعلام دکترین جدید دریایی روسیه در راستای دیگر اقدامات مسکو در زمینه اصلاح دکترین نظامی این کشور و نیز با توجه به تغییرات اساسی در اوضاع و شرایط منطقهای و بینالمللی صورت گرفته است. این مسئله به ویژه با تغییر در ماهیت روابط روسیه با غرب بهدلیل بروز بحران اوکراین از یکسو و نیز تغییرات اخیر در محیط امنیتی روسیه به ویژه در شمالگان از سویی دیگر اهمیت یافته است.
بحران اوکراین و دکترین جدید
بحران اوکراین باعث تقویت حضور دریایی ناتو در دریای سیاه، دریای بالتیک و نیز دریای مدیترانه شده و بدین ترتیب از دیدگاه استراتژیستهای روسی اکنون تهدیدات دریایی از سوی بلوک غرب به ویژه در دریایهای پیرامونی روسیه در مرزهای غربی این کشور افزایش یافته است. به همین دلیل در دکترین دریایی جدید روسیه بر تقویت حضور در دریای مدیترانه و اقیانوس اطلس تأکید شده که این نشانه واضحی در زمینه تقویت حضور و افزایش آمادگی دریایی روسیه برای مقابله با تهدیدات ناتو و به ویژه امریکا محسوب میشود. در واقع اقدامات اخیر ناتو در شرق اروپا مانند تشکیل نیروهای واکنش سریع برای این منطقه و افزایش قابل توجه رزمایشها و نیز قصد برپایی پایگاههای نظامی در کشورهای اروپای شرقی و افزایش قابل توجه حضور نظامی در دریای سیاه شکی برای روسیه باقی نگذاشته که ناتو با توجه به تحولات امنیتی اخیر، استراتژی نظامی خود را در قبال اروپای شرقی تغییر داده و بار دیگر این منطقه را در مرکز توجه خود قرار داده است.
در عین حال بدعهدی ناتو و زیر پا گذاشتن توافقنامه 1997 در زمینه عدم استقرار دائمی نیروهای نظامی در شرق اروپا باعث شده تا روسیه نیز حضور فعال نظامی در مرزهای غربی خود و در مجاورت کشورهای اروپای شرقی مانند لهستان و جمهوریهای بالتیک و همچنین در دریای سیاه، دریای بالتیک و دریای مدیترانه را سرلوحه اقدامات نظامی خود قرار دهد. اکنون ناوگان دریای سیاه روسیه برای حفظ اقتدار دریایی روسیه در این منطقه حساس از اهمیت افزونتری برخوردار شده است. در عین حال ناوگان دریای سیاه برای عملیات در آبهای بینالمللی نیازمند حفظ پایگاه دریایی طرطوس (متعلق به سوریه) در مدیترانه است.
همچنین با توجه به تأکید مقامات کرملین بر تقویت ناوگان دریای سیاه، مسلماً پایگاه دریایی طرطوس از اهمیت افزونتری برخوردار خواهد شد. کما اینکه ولادیمیر پوتین اعلام کرده که تقویت ناوگان دریایی در دریای سیاه یکی از اولویتهای مسکو است. پوتین در سخنانی به مناسبت روز نیروی دریایی روسیه در سورودیوینسک گفت: یکی از اولویتهای خاص ما تقویت قوای رزمی ناوگان دریایی روسیه در دریای سیاه است و بر اساس این اولویت، ناوها نوسازی شده و زیرساختهای نظامی و اجتماعی جدید ایجاد خواهد شد.
شمالگان و دکترین جدید
اما درباره تقویت حضور دریایی روسیه در شمالگان نیز این مسئله در پرتو افزایش رقابتها بین روسیه و همسایگان غربی آن در این منطقه استراتژیک معنا پیدا میکند. طبق برآوردها یک چهارم منابع نفتی و گازی جهان در بستر اقیانوس منجمد شمالی قرار دارد و روسیه محدودهای برابر با 20 درصد شمالگان را متعلق به خود میداند اما کشورهای غربی مجاور شمالگان به ویژه امریکا با این ادعای روسیه به شدت مخالفند و با اقدامات مختلف به ویژه برگزاری رزمایشهای مشترک و یا انفرادی سعی دارند حضور خود را در این منطقه راهبردی از نظر ذخایر انرژی رسمیت ببخشند. برخی از این کشورها از جمله کانادا ادعای مالکیت بخشی از شمالگان را در سازمان ملل مطرح ساخته و بقیه کشورهای غربی که در حاشیه شمالگان هستند نیز اقدام به حضور نظامی و انجام رزمایشها در این منطقه استراتژیک کردهاند.
بدین ترتیب از یکسو غرب در قالب ناتو درصدد گسترش حضور نظامی خود در این منطقه استراتژیک از جمله با برگزاری رزمایشهاست و از سوی دیگر روسیه اقدامات نمادینی مانند تشکیل دو تیپ رزمی ویژه عملیات در شمالگان و نیز استقرار دائمی یگانهای دریایی خود در این منطقه صورت داده است. بدین ترتیب اهمیت روز افزون شمالگان باعث تشدید رقابتها برای مالکیت آن شده و پیشبینی میشود در سالهای آینده مناقشه بر سر منابع این منطقه و استفاده از آنها به چالشی بزرگ بین روسیه و ناتو به ویژه روسیه و امریکا تبدیل شود.
بدین ترتیب باید انتظار داشت که مواجهه روسیه و ناتو که اکنون در شرق اروپا جنبه عملی به خود گرفته، به تدریج در شمالگان نیز تحقق یابد. در این صورت روسها که بارها بر منافع حیاتی خود در این منطقه استراتژیک تأکید ورزیدهاند، در مقابل کشورهای غربی عضو ناتو که بر مناطقی از شمالگان ادعای ارضی دارند صفآرایی خواهند کرد و حوزههای درگیری روسیه و ناتو مناطق گستردهتری را در بر خواهد گرفت. اعلام افزایش حضور نیروی دریایی روسیه در شمالگان در چارچوب دکترین دریایی جدید این کشور در واقع به منزله هشداری جدی به غربیهاست که مسکو حاضر به عقبنشینی از موضع خود درباره مالکیت بخش قابل توجهی از شمالگان نیست و در این زمینه حتی آماده استفاده از نیروی نظامی برای حفظ منافع حیاتی خود است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
