مماشات با تندروها هزینه‌ساز است

* برخی بر این باورند که اتفاقات دو سال اخیر که بازگشت امید را در پی داشته است، شانس حضور تندروها را کم کرده است و به همین دلیل آنها می‌دانند گرم شدن تنور انتخابات یعنی شکست حتمی‌شان.

** قطعا پس از پیروزی روحانی و استقرار دولت تدبیر و امید و تحولات ناشی از سیاست‌ها و برنامه‌ها و عملکرد دولت اعتدالگرا، تندروها به‌شدت نگران از دست دادن موقعیت خود در مجلس هستند. تندروها به خوبی واقفند یک انتخابات پرشور حداکثری، می‌تواند موجب از دست دادن بسیاری از صندلی‌های آنان در مجلس شود. از این‌رو آنها خوشحال‌تر خواهند بود تا تنور انتخابات مجلس چندان گرم نباشد تا از امکان بیشتری برای پیروزی در رقابت‌های انتخاباتی برخوردار شوند.

* در صورت پدید آمدن چنین فضایی چه باید کرد؟

** برای جریان اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان حامی دولت بسیار اهمیت دارد تا با ایجاد انگیزه‌های لازم و استفاده از همه ظرفیت‌های سیاسی و اجتماعی خود، زمینه‌های مشارکت حداکثری برای برگزاری یک انتخابات پرشور را فراهم سازند. همچنین باید سعی شود تا به طرق مختلف اقدام به خنثی‌سازی تحرکاتشان کرد، به هر حال آنها تهدیدی جدی هستند و دقیقا به همین دلیل ممانعت از نتیجه‌گیری شان، ضروری است.

* اصولا چه مرجع یا افرادی برای خنثی‌سازیی‌های رفتارهای تندورها باید احساس مسئولیت بیشتری کنند؟

** نقش متولیان اجرایی برگزاری انتخابات مجلس و احزاب و تشکل‌های سیاسی و مدنی و به ویژه رسانه‌ها در تنویر افکار عمومی و تهییج و ترغیب مردم برای شرکت گسترده‌تر در انتخابات، بسیار مهم و در خنثی کردن تمایل و تلاش‌های رقیب، موثر است.

* تندروها به دنبال چه هدفی هستند؟

** آنها از همه توان خود استفاده می‌کنند تا به هر شکل ممکن جریان اصلاحات و اعتدال را با چالش روبه‌رو سازند. آنها به دنبال بازسازی و تقویت قدرت خود از پی شکست در رقابت انتخاباتی ریاست‌جمهوری دوره یازدهم هستند. آنها به این مساله آگاه هستند که فضای امید و نشاط به وجود آمده از سال 92 به بعد، باعث می‌شود تا مردم تندروها را به حاشیه رانده تا بلکه مجلسی همسو با دولت تشکیل شود و از این طریق بتوان با استفاده از فضای جدید به وجود آمده برای کاهش مشکلات اقدامات لازم انجام شود.

* به نظر می‌رسد دولت گاهی با آنها مماشات می‌کند. دلیل این کوتاه آمدن‌ها چه چیزی می‌تواند باشد؟

** مماشات با آنها تا حدودی ناشی از مصلحت‌اندیشی برآمده از جلوگیری و کاهش تنش‌هایی است که دامنه‌دار شدن آنها می‌تواند منافع ملی را به خطر بیندازد. دقت کنیم که سرشت تندروی با خشونت پیوند خورده است و در این فرآیند آنها چندان خود را به قانون پایبند نمی‌دانند و می‌توانند جامعه را آبستن حوادث تند غیرقانونی خود سازند.

* توافق هسته‌ای در سال انتخابات به دست آمد. این دو اتفاق را می‌توان به هم ربط داد؟

** هم‌زمانی توافق هسته‌ای با سال منتهی به انتخابات، یک اتفاق برنامه‌ریزی شده و هدفدار نبوده است. گرچه هم‌زمانی این توافق، قطعا با توجه به انتخابات پیش روی مجلس به نفع دولت تدبیر و امید و حامیانش است. به هرحال، اتفاقات این دو سال و البته توافق نهایی هسته‌ای، جامعه را به این تحلیل رسانده است که اعتدالیون بهتر و موثرتر از اصولگرایان هستند و می‌توانند شرایط مطلوبی را برای همه حوزه‌های کشور فراهم کنند.

* اینکه گفته می‌شود برخی اصولگرایان به دلیل فضای به‌وجود آمده نگران انتخابات هستند، تا چه میزان درست است؟

** قطعا اصولگرایان به دلیل فضای امیدبخش به وجود آمده پس از توافق، از آن رو که این توافق موجب افزایش امید و اعتماد مردم به دولت و تقویت جایگاه و پایگاه اجتماعی دولت تدبیر و امید شده است، برای سرنوشت خود در رقابت‌های انتخاباتی مجلس پیش روی نگران هستند. این طیف بعد از اینکه در مجالس سه گانه هفتم تا نهم بدون دردسر اکثریت را به خودش اختصاص داد، حالا با چالشی جدی روبه‌رو است.

* پس چرا با وجود شرایط فعلی، تلاش نمی‌کنند تا با لیستی واحد در انتخابات شرکت کنند؟

** اصولگرایان برای رسیدن به اجماع در میان خود تلاش می‌کنند، اما شرایط چندان مطلوبی برای به ثمر نشستن این تلاش برایشان وجود ندارد چرا که درست است اصولگرایی اشتراک لفظی میان آنان است، اما در عمل میان آنها فراتر از اختلاف سلیقه، پاره‌ای تضادهای اساسی وجود دارد و دقیقا به همین دلیل، همانطور که نتوانستند در انتخابات 92 و 90 متحد شوند، در انتخابات اسفند سال جاری هم این «مهم» برایشان رویای محال خواهد بود.

* یعنی همسو شدن و رسیدن به یک لیست واحد برای آنها تا این حد سخت است؟

** بله؛ رسیدن به اجماع میان آنان سخت است زیرا مکانیسمی برای رسیدن موفق به این اجماع هنوز میان آنها تعریف نشده است و علت دیگر هم این است که اختلافاتشان، اختلاف‌هایی ریشه‌ای است که قابل حل نیست.

* این وضعیت برای یک جریان ریشه‌دار نقطه ضعفی بزرگ است. علتش چیست؟

** صد در صد! نقطه ضعف بزرگی است که به آنها ضربه هم خواهد زد. اما تاکید می‌کنم برای جلوگیری از این آسیب و ضربه و برون‌رفت از این تنگنا نیازمند مکانیسمی هستند که با تکیه بر آن گام بردارند. اما نه این مکانیسم را تعریف کرده‌اند و نه از شرایط مناسبی برای تعریف و استفاده از یک مکانیسم کارآمد در جهت رسیدن به اجماع و همدلی درون سازمانی برخوردارند، زیرا با وجود اشتراک مواضع آنان در برابر جناح رقیب، اختلافات درون گروهی آنان با یکدیگر عمیق است.

* گروهی علی لاریجانی را دارای ویژگی‌های لازم برای محوریت اصولگرایان می‌دانند. این ذهنیت صحیح است؟

** آقای علی لاریجانی دارای پتانسیل لازم برای محوریت بخش‌هایی از اصولگرایان است، اما برای تمامیت اصولگرایان این پتانسیل و توانایی را ندارد زیرا کلیت اصولگرایان دارای انسجام کافی برای اتخاذ مواضع و رویکرد واحدی نیستند که بخواهند حول لاریجانی یا هر شخص دیگری متحد و ساماندهی شوند.

* آقای لاریجانی می‌تواند تندروهای پایداری را به سنتی‌های اصولگرا نزدیک کند؟

** نه؛ آقای لاریجانی قادر به نزدیک کردن تندروهای جبهه پایداری به اصولگرایان سنتی نیست، چون همین انشقاق جبهه پایداری از اصولگرایان سنتی نتیجه و نشانه عدم امکان وحدت کارآمد و پایدار میان آنان است. همچنین این را هم باید در نظر گرفت که پایداری‌چی‌ها ذهنیتی کاملا منفی نسبت به علی لاریجانی دارند.

* احتمال همنشینی انتخاباتی رئیس مجلس با طیف همفکر با دولت چقدر است؟

** رئیس مجلس در پاره‌ای از مواضع خود نشان داده است که برخلاف تندروها، ضرورت اعتدال و حمایت از دولت تدبیر و امید را حداقل در بعضی از موارد درک می‌کند. لاریجانی در عمل نشان داد که این واقع‌بینی را دارد که تندروی در مخالفت با دولت تدبیر و امید می‌تواند حتی به موقعیت خودش ضربه بزند. از این‌رو لاریجانی این هوشمندی را دارد که نخواهد با اتخاذ تندروی علیه دولت، موقعیت خودش را در افکار عمومی و اکثریت مردم حامی دولت تدبیر و امید به خطر بیندازد. لاریجانی علاقه‌مند است هرچند با احتیاط و محافظه‌کارانه اما تا حدود زیادی مرزی میان خود با تندروها بکشد، تا ضمن استفاده از حمایت اصولگرایان معتدل، از حمایت بخش‌هایی از حامیان دولت تدبیر و امید نیز برخوردار باشد. قطعا وی حتی به گرفتن بخشی از آرای انتخاباتی حامیان دولت برای ورود خود به مجلس و فراتر از آن ریاست مجدد مجلس نظر دوخته است.

* آقای لاریجانی می‌تواند در حوزه انتخابیه قم بر حمایت اصلاحات و اعتدالگرایان حساب کند؟

** بستگی به رفتار لاریجانی و مواضع او در ادامه و تقویت رویکردش در نزدیکی به دولت تدبیر و امید یا تجدید نظر احتمالی در این رویکردش دارد. اما در بهترین حالت هم فکر می‌کنم لاریجانی نباید خیلی به جلب حمایت اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان حوزه انتخابیه قم فکر کند مگر آنکه اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان آن حوزه انتخابیه نامزد قدرتمند و مشخصی نداشته باشند.

* در صورت برنده شدن هم‌زمان لاریجانی با محمدرضا عارف یا یکی دیگر از چهره‌های شاخص اصلاحات، بین آنها رقابت ریاست شکل می‌گیرد یا ریاست لاریجانی بدون مشکل خاصی برای سومین بار متوالی تمدید خواهد شد؟

** بستگی به چگونگی ترکیب نمایندگان مجلس و سهم اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان در آن خواهد داشت. چنانچه اصلاح‌طلبان در موقعیت مستحکمی باشند که بتوانند کرسی ریاست مجلس را در اختیار خود بگیرند، دلیل چندان محکم و موجهی برای سپردن آن کرسی به لاریجانی نخواهند داشت. اما اگر اصلاح‌طلبان در ترکیب مجلس آینده از جایگاه تعیین‌کننده برخوردار نباشند و با توجه به نوع ترکیب مجلس، نقش آنان از یک نقش تعیین‌کننده به یک نقش موثر تقلیل پیدا کند، قطعا ترجیح خواهند داد از لاریجانی برای نشستن بر صندلی ریاست مجلس حمایت کنند.

* جریان اصلاحات، مجالس هفتم تا نهم را با حاشیه‌نشینی تجربه کرد. آنها می‌توانند به امید بهبود موقعیت خود در بهارستان باشند؟

** قطعا روند تحولات موجود و طرح مطالبات جدید در میان مردم، از این واقعیت خبر می‌دهد که در پی استقرار دولت تدبیر و امید، اصلاح‌طلبان مصمم هستند تا به بازسازی و تقویت موقعیت خود در مجلس  برخیزند.

* توافق هسته‌ای را می‌توان فاکتور مثبت انتخاباتی جریان اصلاح‌طلبی دانست؟

** بدون تردید توافق هسته‌ای یک فاکتور مثبت برای اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان حامی دولت تدبیر و امید در انتخابات مجلس پیش‌روست. یکی از مهم‌ترین دلایل تلاش تندروها برای کم‌رنگ نشان دادن یا حتی به زیر سوال بردن این توافق، نتیجه و نشانه آگاهی آنان به نقش این توافق در جهت تقویت جایگاه دولت و اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان در میان افکار عمومی است.

* جریان اصلاحات به‌طور مستقل می‌تواند شانس برنده شدن داشته باشد یا حتما باید با طیف نزدیک به دولت ائتلاف کند؟

** جریان اصلاحات اگر به تنهایی و مستقلا می‌توانست برنده انتخابات باشد نیازمند به ائتلاف با اعتدالگرایان در انتخابات ریاست‌جمهوری دوره یازدهم نبود. قطعا بهبود جایگاه اصلاح‌طلبان در ترکیب مجلس آینده و موفقیت انتخاباتی آنان وابسته به رسیدن به یک اجماع نسبی با اعتدالگرایان و طیف حامی دولت است. اتفاقی که زمینه‌های مناسب آن تا حدود زیادی بین اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان وجود دارد.

* پیش‌بینی‌تان از ترکیب مجلس دهم چیست؟

** گرچه هنوز برای پیش‌بینی دقیق ترکیب مجلس آینده زود است و نیازمند پیگیری روند فعالیت‌های همه طرفین رقابت و آرایش‌های سیاسی و اجتماعی آن تا دقیقه 90 رقابت‌های انتخاباتی هستیم، اما تحقق پیروزی نسبی اصلاح‌طلبان و اعتدالگرایان و طیف مستقل نزدیک به دولت تدبیر و امید در انتخابات مجلس دور از دسترس نیست.