معاون آسیا، اقیانوسیه وزارت امور خارجه در گفتوگو با «اعتماد»:
دیگر شرایط ویژهای برای چین در پساتحریم نخواهیم داشت
محمدابراهیم ترقینژاد – مقدمه: ابراهیم رحیمپور از دو سال پیش تا به امروز معاونت آسیا، اقیانوسیه و کشورهای مشترکالمنافع وزارت امور خارجه را برعهده دارد؛ معاونتی که حوزه وسیعی از کشورها از ترکیه، افغانستان و هندوستان تا روسیه، چین و ژاپن را دربرمیگیرد و بیشترین روابط جمهوری اسلامی ایران چه از نظر سیاسی و چه از نظر اقتصادی شامل این کشورها میشود. معاون وزیر امور خارجه کشورمان در گفتوگوی تفصیلی پیشرو با «اعتماد»، به تشریح وضعیت ایران همکاریها و مناسبات کنونی جمهوری اسلامی با پاکستان، هند، افغانستان، ترکیه، چین، کره جنوبی، ژاپن، روسیه و استرالیا میپردازد و شمایی کلی از روابط ایران با آسیا در شرایط کنونی و پس از توافق هستهای را ارایه میدهد. این مقام عالیرتبه وزارت امور خارجه در این گفتوگو با پیشبینی بهبود و گسترش روابط ایران با کشورهای آسیایی پس از توافق هستهای و خیزش آنها برای حضور در ایران، از سفر سران و مقامات عالی آسیایی به تهران در آیندهای نزدیک خبر میدهد. وی در این گفتوگو در پاسخ سوالی در رابطه با روابط ایران و چین پس از توافق هستهای نیز تاکید دارد که شرایط کنونی ایران با پیش از توافق هستهای متفاوت است و دیگر خبری از شرایط پیشین نخواهد بود و چین نیز باید مانند سایر کشورها برای حضور در ایران تلاش کند. رحیمپور در رابطه با همکاریهای تهران و مسکو در مورد سوریه نیز معتقد است که ایران و روسیه در رابطه با سوریه شریک راهبردی هستند. مشروح این گفتوگوی «اعتماد» با ابراهیم رحیمپور در ادامه میآید:
* در سفر منطقهای اخیر آقای ظریف، ایشان به پاکستان و هند نیز رفتند. چه مسائلی در این دو سفر مورد رایزنی قرار گرفت؟
** آقای ظریف و وزارت امور خارجه در دو سال گذشته، مسوولیت پرونده هستهای را برعهده داشتند. پروندهای که حدود ١٠ سالی بود که مسوولیتش از عهده وزارت امور خارجه خارج شده بود و شورای عالی امنیت ملی مسوولیت آن را برعهده داشت. پس از انتخاب آقای روحانی به عنوان رییسجمهور، مسوولیت پرونده برعهده وزارت امور خارجه گذاشته شد و طبیعی است که بیشترین توان وزارت امور خارجه نیز مصروف این مساله شود و خوشبختانه پس از دو سال تلاش شبانهروزی، قسمت اول این موضوع به نتیجه رسید.
با این حال، مسائل منطقهای، مسائل بسیار مهمی هستند. این اهمیت نیز مختص به ما نیست بلکه همه کشورها، مسائل منطقهایشان را اولویت نخستشان قرار میدهند. امریکا نیز هرچند گستره فعالیتش جهانی است اما بیشترین تلاش و توجهش را مصروف به مسائل منطقهایاش میکند و یکی از دستاوردهایش نیز ایجاد رابطه مجدد با کوبا پس از چند دهه بود. اتحادیه اروپا نیز اولویت اصلیاش را روی ٢٨ کشور عضو خود متمرکز کرده، بنابراین طبیعی است که منطقه اولویت نخست ایران باشد. پس از توافق هستهای هم ظریف بلافاصله استارت را برای کار منطقهای زدهاند و در همین چارچوب، تاکنون دو سفر منطقهای را انجام داده و در سفر اخیر، به هند و پاکستان نیز سفر کردند. البته قرار بود ایشان به ترکیه نیز سفری داشته باشند که وقتها تنظیم نشد. هند و پاکستان، دو کشور هممنطقهای و همسایه ما هستند و البته هر کدام پرونده ویژهای در سیاست خارجی ما دارند.
از ابتدای انقلاب اسلامی نیز تلاش شده است تا اگر سفری به این مناطق داشته باشیم، سفر به این دو کشور در یک تور صورت گیرد. این دو کشور در دهههای گذشته، سه جنگ با یکدیگر داشتهاند و صلح و ثبات آنها، صلح و ثبات ما نیز هست و نقش ما این است تا آنجا که میتوانیم هر دو کشور را از جنگ و نزاع دور نگاه داریم. با این حال، اگر بخواهیم سفر اخیر آقای ظریف را مورد بررسی قرار دهیم، مشاهده میکنید پاکستان هماکنون از شرایط ویژهای برخوردار است.
این کشور از نظر امنیتی، شاکله ویژهای دارد که این بیثباتی هم به پاکستان ضربه زده است و هم افغانستان را دچار مشکلاتی کرده و میان هند و پاکستان - هرچند وضعیتشان از گذشته بهتر است - وضعیت نامطمئنی وجود دارد. با وجود اینکه رهبران هند و پاکستان، به کشورهای همدیگر سفر کرده و سفر نیز خواهند داشت اما یک نوع کشمکش میان آنهاست و حل هم نشده است. ما با این دو کشور، هم مسائل دوجانبه و هم مسائل منطقهای را دنبال میکنیم که در مساله دوم، ایران همواره کوشیده تا میان این دو کشور حرکات مثبتی ایجاد کند.
* به وضعیت امنیتی ویژه پاکستان اشاره کردید. تهران و اسلامآباد نیز با تهدیدات امنیتی مشترکی روبهرو هستند ولی سوال اینجاست که چرا دو کشور موافقتنامه همکاری امنیتیشان را اجرایی نمیکنند؟ هماینک وضعیت موافقتنامه امنیتی دو کشور در چه مرحلهای است؟
** ایران موافقتنامه امنیتی با پاکستان دارد و در مراحل تصویب پارلمانی ما است. در منطقه هم استانداران دو طرف مراودههای زیادی با یکدیگر دارند. سرویسهای امنیتی و نیروهای نظامی دو کشور با یکدیگر روابط دارند و بنابراین از نظر زیربنا وضعیتمان بد نیست.
* پس اجرای آن منوط به تصویب پارلمانهای دو کشور است؟
** بله. فکر میکنم مراحل تصویب این موافقتنامه در هر دو کشور نهایی شده است. البته اگر موافقتنامه امنیتی نیز میان دو کشور نهایی شود نمیتواند حلّال مشکلات همه ما باشد چراکه هماکنون هم دو کشور در مسائل امنیتی و منطقهای به صورت مرتب با یکدیگر در حال رایزنی هستند ولی متاسفانه مرزهای ما، مرزهای امنی در طول دو سال گذشته نبوده است.
* با توجه به این رایزنیها و همکاریهای مستمر میان نیروهای امنیتی و نظامی و مسوولان سیاسی دو کشور، گره کار کجاست که هیچگاه این مرزها امن نمیشوند؟
** ما در مرز پاکستان، در گذشته ناامنی نداشتهایم. وضعیت ما در این مرزها، وضعیت خوبی بود و به عبارتی، دو طرف نیروهای بسیار کمی را در مرزهایشان مستقر میکردند اما اخیرا به دلیل فعالیت کشورهای ثالث و اثرگذاری آنها در ایجاد ناامنی به دلیل مسائل اقتصادی نامساعد و عدم اشتغال و فقر که منجر به افزایش قاچاق شده مشاهده میکنیم، هم گروگانگیریهایی که جنبههای سیاسی دارند و هم قاچاق کالا و مواد مخدر افزایش یافته است. از این نظر، ما از وضعیت کنونی رضایت نداریم و با پاکستان نیز صحبت کردهایم. به نظر میرسد وضعیت کنونی بهتر از گذشته شده است. چند حادثه اتفاق افتاد و ما این حوادث را در ملاقاتها و سفرها مطرح کرده و گفتوگوهایی جدی داشتیم. پیش از این، ما نسبت به مرزهای پاکستان یک اطمینان تاریخی داشتهایم که منجر به آن شده بود که تجهیزات و سرمایهگذاری در نقاط مرزی مقداری کمتر بوده است. مرزهای ما هم طولانی و هم غیرمسکونی است و همچنین نقاط بد آب و هوای بسیاری دارد و به عبارتی، کنترل آن هزینهبر است.
* از نقش کشورهای ثالث در ایجاد ناامنیهای مرزی سخن گفتید. مشخصا چه کشورهایی در این مساله دخیل هستند؟
** تفکرات گروههایی که به ایجاد ناامنی دست میزنند، به عربستان نزدیک است. تفکرات آنها، دامن زدن به مسائل شیعه و سنی است و چند گروه مشخص هستند که در آن سوی مرز ایران فعالیت دارند و وقتی عملیات انجام میدهند، اطلاعیه میدهند که نشان میدهد آنها تفکراتی سلفی دارند.
* آیا به عربستان در این باره تذکری داده شده است؟
** شما از شرایط روابط کنونی ایران و عربستان آگاه هستید. متاسفانه به دلیل مسائل منطقهای، روابط مناسبی نیست. از این نظر، اقدامات لازم را انجام دادهایم و اطلاعات خودمان را منتقل کردهایم اما بحث رودررویی با آنها در این باره نداشتهایم.
* چه چارهاندیشیهایی برای عدم تکرار ناامنیهای مرزی ایران و پاکستان شده است؟ مثلا گفته میشود قرار است دیوار مرزی کشیده شود.
** ارتش و مشخصا سپاه ترتیبات بهتر و جدیدتری برای عدم تکرار مسائل پیشین دادهاند. این مساله که در ایران اتفاقاتی که در کشورهای دیگر منطقه در حال رخ دادن است، صورت نمیگیرد، نشان میدهد ما موفق هستیم. با این وجود، با کشیدن دیوار صرفا مسالهای حل نمیشود. مجموعهای از اقدامات امنیتی باید انجام شود تا هم مرز خود را امن کنید و هم از رسوخ تروریستها به داخل سرزمینتان جلوگیری کنید. خوشبختانه در ایران ثبات و امنیت خوبی وجود دارد و نمیتوان دو نمونه مرزی را نشانه بیامنی و بیثباتی در مرزهای ایران بدانید. البته از وضعیت کنونی راضی نیستیم و به پاکستانیهااخطار دادهایم.
* آیا در سفر اخیر آقای ظریف، توافقی برای افزایش سطح مناسبات تجاری دو کشور صورت گرفت؟
** در دوره آقای روحانی، سفر آقای نواز شریف به تهران صورت گرفت و هم شاهد سفر کمیسیون مشترک دو کشور به ریاست آقای طیبنیا وزیر اقتصاد کشورمان بودهایم. آقای ظریف نیز دو بار به پاکستان رفتهاند. دید دولت یازدهم در عرصه سیاست خارجی، دید توسعهای و اقتصادی است و لذا هماینک هم که در شرایط تحریمی قرار داریم، میزان مراوداتمان با همسایگانمان بالای ٥٠ درصد از کل روابط تجاریمان با جهان است. در رابطه با پاکستان، ما فکر میکنیم وضعیت موجود به هیچ اندازه مناسب نیست. ما با افغانستان بیش از سه میلیارد دلار در سال روابط تجاری داریم. ما این روابط را با پاکستان نداشتهایم. البته این مشکل ما نبوده و مشکل طرف مقابل است.
* سطح مناسبات تجاری تهران و اسلامآباد در شرایط کنونی به چه میزان است؟
** حدود ٤٠٠ میلیون دلار در سال که رقم قابل توجهی نیست و در میان همسایگان زمینی، پاکستان پایینترین میزان را در حجم روابط تجاری را با ما دارا است.
* آقای ظریف در پاکستان تاکید کردند که برای ارتقای همکاریهای دو کشور باید سازوکار بانکی جدید میان دو کشور ایجاد شود. چه رایزنیای در این باره صورت گرفته است؟
** به صورت اصولی، پس از رفع تحریمها از نظر بینالمللی مشکل بانکیای نخواهیم داشت. ما در دوره تحریم نیز با برخی کشورها مانند ترکیه، سازوکار بانکی مشخص داشتیم و لذا مشکلات دوره تحریم را مدیریت کردیم. این مساله با پاکستان نبوده است. علت آن نیز بیشتر به طرف پاکستانی برمیگردد. شاید حجم روابط به آن میزان نبوده است تا آنها شوق سازوکار بانکی مشترک با ما را داشته باشند. اما ما به دنبال آن هستیم که قبل از رفع تحریمها، سازوکار بانکی جدیدی با آنها داشته باشیم و در این سفر هم معاون بانک مرکزی حضور داشت و با طرف مقابل مذاکره کرد. به نظر میرسد دستیابی به این مهم حتی قبل از رفع تحریمها، شدنی است. از طرفی، ما مبالغی در پاکستان هم داریم که به خاطر تحریمها، در آنجا مانده است. هرچند رقم قابل توجهی نیست اما باید برای آن نیز اقدامی انجام دهیم. باید بدهیها ساماندهی شود و بتوانیم به تجارمان کمک کنیم تا راحتتر در این کشور به فعالیت بپردازند.
* رقمی که اشاره کردید از میزان بدهیهای ایران از هند کمتر است؟
** بله. میزان بدهیهای هند به ایران بیش از شش میلیارد است.
* یکی از پروندههای مشترک دو کشور، مساله خط لوله صلح است. هماینک وضعیت این پرونده به چه شکلی است؟
** این پرونده بیش از ١٠ سال است که دو طرف را درگیر کرده است. از نظر اجرایی، ما در دولت قبل، خطوط لوله به نزدیکیهای پاکستان آوردهایم که البته دلیل اصلی آن هم مصارف داخلی بوده است ولی ظرفیت بسیاری وجود دارد و میتوان سرریز آن را به پاکستان بدهیم. در مجموع ما به تعهدات خودمان عمل کردهایم. طرف مقابل یعنی پاکستان، باید خط لوله را به مرز میرساند که اصلا وارد این فاز نشده است. البته یک قولی به صورت شفاهی آقای احمدینژاد به پاکستانیها داده بودند مبنی بر اینکه وامی ٥٠٠ میلیون دلاری به آنها در این باره داده خواهد شد که به دلیل صدور قطعنامههای تحریمی، قادر به آن نبودیم که به آنها بپردازیم.
از سویی، این تعهد حقوقی نبوده است بلکه یک تعهد اخلاقی است. آقای زنگنه وزیر نفت نیز از همان روز نخست کاریشان بیان کردند که اصلا قادر به پرداخت آن نیستیم و پاکستان باید تعهدات خودش را انجام دهد. این تعهدات نیز تعهدات مکتوبی است و میتوانیم از آنها غرامت بگیریم. پاکستانیها نیز میدانند که باید به تعهداتشان عمل کنند. ما در این پرونده به تعهداتمان عمل کردهایم و این طرف مقابل است که به تعهداتش پایبند نبوده است. از سویی، قرار بوده است که این خط لوله به هند برود که آن، خود بحث جداگانهای است.
* در سفر آقای ظریف صحبتی برای پیش بردن این پرونده صورت گرفت؟
** طرف پاکستانی اشتیاق بالایی دارد تا این پرونده به سرانجام برسد اما توان مالی لازم برای انجام این کار ندارد. پاکستان بهشدت به گاز نیاز دارد حتی مذاکراتی نیز با ترکمنستانیها انجام دادهاند تا گاز آنها را به کشورشان بیاورند ولی به دلیل وضعیت ناامنی در افغانستان قادر نیستند که این کار را بکنند و لذا بهشدت علاقهمند هستند تا گاز ایران را منتقل کنند یا آنکه گاز ترکمنستان را از طریق خاک ایران به کشورشان منتقل کنند. به نظر ما این پرونده عملیاتی است. ما به تعهدات خودمان عمل کردهایم و طرف مقابل باید آستینهایش را بالا بزند و این کار را عملیاتی کند.
* به تعهدات حقوقی ایران و پاکستان در رابطه با پرونده خط لوله گاز اشاره کردید. آیا ایران قصد شکایت از پاکستان و دریافت غرامت را دارد؟
** خیر. ما به دلیل نوع رابطه و همسایگی با نظر اغماض به این موضوع نگاه میکنیم. امیدواریم پاکستان از زیر مشکلات اقتصادیاش خارج شود و به تعهداتش عمل کند و به همین دلیل، آقای زنگنه فرصت بیشتری به آنها دادهاند ولی اسناد و موافقتنامهها به صورت مشخص و دقیق وجود دارد و ما با ارایه آنها به هر دادگاهی میتوانیم قسمتی از غرامتمان را از آنها بگیریم.
* آیا برای مهار قاچاق مواد مخدر در مرزهای مشترک ایران با پاکستان یا ایران و افغانستان راهکاری مشترک اندیشیده شده است؟
** نه متاسفانه. ما در مبارزه با مواد مخدر همیشه پیشقدم بودهایم و سرمایهگذاری هم کرده و تلفات هم دادهایم. متاسفانه افغانستان به صورت مشخص و سپس پاکستان محیطشان، یک محیط قانونمند برای مقابله با این موضوع نیست. از طرفی، تولید مواد مخدر برای برخی اشخاص آنها درآمدزا است و لذا این اشخاص، مانعی جدی برای مبارزه با مساله مواد مخدر هستند. کشورهای غربی مصرفکننده مواد مخدر تولید شده در این کشورها هستند و البته فشارهایی را هم بر آنها آوردهاند ولی در صحنه واقعی، این منظور حاصل نشده و ما نیز مراتبا در مذاکراتمان با آنها و به خصوص با دولت افغانستان این کار را دنبال کردهایم ولی از آنجایی که تولید مواد مخدر درآمد اغواکنندهای دارد مانع از مبارزه با این مساله میشود.
البته یادآور شوم که مواد مخدر متصل به اشخاص است و آنها نیز تسلیحات و گروههای تروریستی دارند. به عبارت دیگر، درآمدهای حاصل از قاچاق مواد مخدر بیشتر صرف امور تروریستی میشود. ما اقدامات لازم را انجام دادهایم ولی از آنجایی که طرف مقابل ناتوان است، این منظور حاصل نمیشود. طرف مقابل برای همکاری مشترک اعلام آمادگی میکنند، اسناد نیز امضا میشود اما به زبان بیزبانی گفته میشود که ما قادر نیستیم امنیت لازم را در این باره به دست آوریم.
* شما در صحبتهایتان فقر را یکی از عوامل موثر ناامنی و گسترش تروریسم در منطقه دانستید. چه برنامهای قرار است میان تهران و اسلامآباد اجرایی شود تا اندکی از فقر مناطق مرزی دو کشور کاسته شود؟
** دو کشور دارای کمیسیون مشترک مرزی هستند. استاندارهای مرزی دو کشور با یکدیگر رفت و آمد دارند. موضوع فقر و بیکاری در هر دو طرف، یک موضوع بزرگی است و نیازمند سرمایهگذاریهای هنگفتی است. از این نظر، اقداماتی که انجام شده، بزرگ و اساسی نبوده است. ما طرحهایی برای توسعه شرق و بلوچستان داریم. هماینک طرحهایی برای توسعه بندر چابهار، راهآهن زاهدان به چابهار، اتصال چابهار به افغانستان داریم که طرحهای مناسبی است. از سوی دیگر، طرحی برای گسترش دستگاههای آبشیرینکن در دست داریم تا بتوانیم از آب خلیج فارس و دریای عمان برای تامین منابع آبی کشاورزی این مناطق استفاده شود.
تا آنجایی که ارقام نشان میدهد، بودجههای عمرانی ما برای استان سیستان و بلوچستان افزایش یافته است و امیدواریم قسمتی از این مشکل را مهار کنیم. باید میان ایران و پاکستان، اولویتهای اصلی اجرایی شوند. مثلا مساله خط لوله انتقال گاز پروژهای است که میتواند به توسعه بلوچستان کمک کند. ایالت بلوچستان بزرگترین ایالت پاکستان است. ذات این جغرافیای با این مختصات یعنی ناامنی و این مشکلی است که سرریز ناامنی به سمت ما است. بیشترین رایزنیهای میان دو کشور نیز در رابطه با استانهای هممرز است تا باعث ثبات، توسعه و امنیت شود.
* آیا برنامهای برای توسعه بازارچههای مرزی وجود دارد؟
** ایران و پاکستان دارای چند بازارچه مرزی هستند که مشغول به کارند. معمولا شهرهای کوچک نیز دارای بازارچههای مرزی هستند ولی دلایلی وجود دارد که نمیتوان بیشتر از این حد، تعداد بازارچهها را افزایش دهیم. حجم رقم مراودات که در این بازارچهها رد و بدل میشود، چشمگیر نیست. از سویی، مصرفی است و تولید نیست. این بازارچههای مرزی مانند یک قرص مسکن هستند و یک کار اساسی نیست که انجام بشود.
* این بازارچهها در کاهش قاچاق اجناس موثر نبوده است؟
** این مساله بستگی به عوامل مختلفی مانند میزان عوارض، تنوع اجناس و جادههایی که برای عبور در نظر گرفته میشود و... دارد. در مجموع، دید دولت ما کمک به اشتغال و تولید و در نهایت اقتصاد مرزنشینان است.
* در ماههای اخیر، نشانههایی از رشد گروههای تروریستی داعش در افغانستان بروز کرده است. آیا برنامهای مشترک برای مبارزه با داعش یا سایر گروههای تروریستی در افغانستان وجود دارد؟
** مبارزه با تروریسم و افراطگرایی از موضوعات بسیار مهم دستگاه سیاست خارجی است. داعش قبلا در عراق و سوریه فعال بود ولی هماینک گسترش خود در سایر مناطق دنیا را در دستورکارش قرار داده است و از سویی، نیمنگاهی نیز به مرزهای شرقی ما یعنی افغانستان دارد. مرزهای شرقی ما پیش از این، آلوده به طالبان بود و مرزهای غربی ما آلوده به داعش.
هماکنون داعش به مرزهای شرقی ما نیز رسوخ کرده است. ما در این باره هم با پاکستان و هم با افغانستان به صورت مرتب در تماس هستیم. دولت کنونی افغانستان هم نگران است و علاقه به مقابله دارد و از این نظر رایزنیهایی با ما داشته است. اولویت نخست دولت افغانستان مصالحه با طالبان است و در این زمینه، مذاکراتی را هم با پاکستانیها دنبال میکند. هنوز به توفیق جدی نرسیدهاند ولی در رابطه با داعش، نفوذشان در افغانستان هماکنون کم است. از طرفی، به نظر میرسد هدفهای آنها نیز آسیا میانه و چین است و این موجب احساس خطر این دو کشور هم شده است.
* آیا درخواست کمکی از ایران در این راستا شده است؟ مانند کمکی که کشورمان در سوریه به دولت این کشور انجام میدهد.
** در مورد افغانستان تا اندازهای بوده و در ملاقاتهایی که اشرف غنی با آقای روحانی در تهران و اوفا روسیه داشتهاند نگرانیها و تمایلشان برای همکاری مبارزه با تروریسم را بیان کردهاند. در این راستا، کمکها تا اندازهای عملیاتی شده است اما اگر این کمکها را با کمکها به سوریه و عراق مقایسه کنید، آنچنان نیست.
* برنامهای برای افزایش همکاریهای نظامی وجود دارد؟
** طبیعتا افغانستان با توجه به مشکلاتی که دارد، علاقهمند است تا از طریق کشورهای دوست و منطقه مسائلش را حل کند. از طرفی در همکاری مسائل متعددی مانند تبادل اطلاعات، همفکری اطلاعاتی و کمکهای تسلیحاتی و در نهایت همکاریهای مستشاری مطرح است. ما در مراحلی به صورت مداوم مشغول به همکاریهای دوجانبه هستیم.
* با توجه به نفوذ ایران و پاکستان در افغانستان، آیا در سفر اخیر آقای ظریف به اسلامآباد بحثی برای همکاری دو کشور برای بهبود ثبات و مقابله با ناامنی در افغانستان صورت گرفت؟
** ما در این باره با پاکستان مذاکرات زیادی داشتهایم ولی منتج به همکاریهای واقعی نشده است. عوامل متعددی در این مساله دخیل است. پاکستان نسبت به افغانستان یک نگاه تاریخی دارد و با نگاه ما به این کشور نیز متفاوت است و لذا یک امکان همکاری واقعی جدی در مورد افغانستان در دوره جدید وجود نداشته است. البته همکاریهایی در ادوار قبل وجود داشته است ولی بعد از آن این همکاریها تضعیف شده است.
* در ماههای اخیر شاهد افزایش نزدیکی پاکستان و عربستان بودهایم. گفته میشود که بخشی از رایزنیهای آقای ظریف در پاکستان در این خصوص بوده است. آیا چنین گمانهزنیهای درست است؟
** سفر پیشین آقای ظریف به پاکستان در زمانی صورت گرفت که همراه با آغاز جنگ در یمن بود و سفر بسیار موفقی بود. پاکستان نیز به دلیل چیدمان نیروی انسانی علاقهای برای درگیر شدن در بحران یمن در آن مقطع را نداشت. در آن زمان، اختلافنظرهای شدید درباره ورود این کشور به بحران یمن وجود داشت و در نهایت، پارلمان این کشور تصمیم تاریخی را گرفت که همزمان با سفر آقای ظریف شد و به عبارتی میتوان گفت سیاستهای داخلی پاکستان منطبق بر تفکرات ما شد و شاهد بودیم که پاکستان درگیر آن مساله نشد. البته ما میدانیم نیروهایی از پاکستان در آنجا وجود دارد که شاید آنها نیروهای داوطلب و اجیرشده باشند.
* در سفر اخیر چطور؟
** به هر حال در سفر وزیر امور خارجهای به یک کشور، دستور بلندبالایی از موضوعات مختلف وجود دارد که این بستگی به علاقه طرفین دارد که در چه موضوعاتی با یکدیگر رایزنی کنند. در این سفر نیز مسائل منطقهای، اصل موضوعات بود و طبعا در رابطه با افغانستان، یمن، سوریه و عراق و... رایزنیهایی شده است ولی اینکه به چه تفاهمی رسیدهایم و چه قسمتهایی داشته است، بگذارید محفوظ بماند و از سوی دستگاه دیپلماسی دنبال شود. از طرفی باید دانست که همه نقاط سیاست خارجی دو کشور با یکدیگر منطبق نیست و شرکای منطقهای نیز طبعا یکسان نیستند.
* با توجه به اینکه این نخستین سفر به پاکستان پس از توافق هستهای بود، دستاوردهای آن را چگونه ارزیابی میکنید؟
** در رابطه با مسائل دوجانبه قول و قرارهای خوبی گذاشتهایم و امیدواریم هرچه زودتر به منصه ظهور برسد. از نظر اقتصادی، ظرفیتهای دو کشور بیش از وضعیت کنونی است. البته تحریمها نیز مزید بر علت نیز شده است. از طرفی پاکستان از ما نفت نمیخرد و خرید نفت و صادرات گاز و تبادل تجاری دو کشور میتواند موجب ارتقای سطح روابط دو کشور بشود. البته باید یادآور شوم که قرار نیست با یک سفر ما بتوانیم به همه اهداف خود برسیم. دستیابی به اهداف در یک چارچوب برنامهریزی شده و با استمرار در سفرها به دست میآید. از طرفی، چون آقای نواز شریف به تهران آمدهاند، در برنامه ما سفر آقای روحانی به پاکستان قرار دارد. از طرفی آقای نودی نخستوزیر هند نیز قرار است به تهران بیایند.
* سفر هند چگونه بود؟
** ظرفیت همکاریهای اقتصادی میان ایران و هند بیشتر از ایران و پاکستان است. پولهای ما که در آنجا بلوکه شده نسبت به پاکستان بیشتر است و از طرفی هند نیز علاقه بیشتری برای همکاری با ما و به ویژه بندر چابهار دارد.
* روند بازگشت پولهای بلوکه شده ایران از هند به چه شکلی است؟
** دو قسط هفتصد میلیون دلاری وجود دارد که در مرحله تحقق است و امیدواریم انجام شود. تاریخ دقیق واریز اقساط را نمیدانم. در سفر اخیر؛ معاون بانک مرکزی به همراه هیات وزیر امور خارجه بود و این دو قسط نیز در چارچوب تعهدات دوره تحریم است. اضافه بر آن، دو میلیون دلاری نیز هست که ما در این مساله مذاکراتی داریم تا زمانبندی بازگشت آنها مشخص شود.
* آیا در سفر به هند، طرفین در خصوص خرید انرژی از ایران، به تفاهمی دست یافتند؟
** در مساله نفت، حتی در دوره تحریم نیز هند روابطی با ما داشت و در دوره پس از رفع تحریمها نیز قاعدتا این روابط باید بیشتر شود. در رابطه گاز نیز دو بحث وجود دارد. ترجیح هند خرید گاز از طریق دریا است، یعنی انتقال گاز از بندر جاسک به بنادر هند. این پروژهای است که هند باید باید سرمایهگذاری کند. مساله دیگر هم ال.ان.جی است. هند خواستار این است که در چابهار پالایشگاهی را داشته باشد تا ما به آنها گاز بفروشیم و آنها محصولات مورد نیاز ال. ان. جی را به هند ببرند. هندیها روی نفت و گاز ایران برنامه بلندمدتی دارند و ما نیز روی این مساله تفاهم کلی داریم. خط راهآهن زاهدان به چابهار جزو پیشنهادات ما است که امیدواریم آنها قبول کنند و حتی جادهسازی یکی دیگر از حوزه همکاری دو کشور میتواند باشد که پیشنهاداتی در این رابطه نیز شده است تا از چابهار به افغانستان و از آنجا به آسیای میانه اتصالاتی قوی ایجاد شود. از طرفی ما خریدهایی از هند داریم که شامل آهن و فولاد میشود.
* معاهده جامع میان ایران و افغانستان هنوز امضا نشده است. وضعیت این معاهده در شرایط کنونی چیست؟
** معاهده جامع میان دو کشور، شامل همه مسائل است. در دوره آقای کرزی، ایشان این معاهده را دو قسمت کردند تا یک قسمت در آن دوره امضا و قسمت دیگر در دوره رییسجمهور بعدی امضا شود اما ما با انجام این کار مخالفت و بیان کردیم که این معاهده باید در یک بسته کامل باشد و مورد امضا قرار گیرد. در دوره اشرف غنی نیز مشغول به مذاکره هستیم. میتوان گفت که قسمتهایی از این تفاهمنامه جلو رفته و فقط بندهایی از آن باقی مانده است و ما در این باره در حال رایزنی و مذاکره هستیم تا آن بندها هم نهایی شوند. این معاهده شامل مسائلی مانند مهاجران افغان، آب، ترانزیت، اقتصادی و خطوط برق، آب و گاز و... و همچنین مسائل امنیتی و همکاریهای جامع میان دو کشور است.
* مساله بازگشت مهاجران افغان به کشورشان در چه مرحلهای است؟
** ما در درجه اول به این موضوع به عنوان مساله انسانی، اسلامی و حقوقبشری نگاه میکنیم. ازاین منظر، قبل از اینکه طرف حساب ما دولت افغانستان باشد، مردم طرف توجه ما هستند. البته علاقهمندیم هرچه زودتر شرایط بازگشت مهاجران افغان به کشورشان فراهم شود. عدم بازگشت آنها میتواند دو مساله باشد؛ یکی اقتصادی و دیگری امنیتی و به دلیل مسائل انسانی، اسلامی و حقوقبشری در این باره خیلی سختگیری نکردهایم.
* در مساله بازگشت مهاجران به نظر نمیرسد طرف افغان تمایلی به پیشبرد این پروژه داشته باشد.
** با یک تخمین سرانگشتی، چیزی حدود دو تا سه میلیارد دلار در سال توسط افغانیهای مقیم ایران جمعآوری و به کشور مقابل ارسال میشود. این رقم درآمدی بالایی است و میتوان گفت رقم نخست درآمد ملی افغانستان است. از این جهت، شاید دولت افغانستان به این مساله نیم نگاهی دارد. هنوز زیرساختهای اقتصادی و توسعهای در افغانستان شکل نگرفته است. به دلیل ضعف زیرساختها این کشور نمیتواند مدعی باشد که این افغانها را به کشورش بازگرداند و ساماندهی کند. ما مشکلات دولت افغانستان را درک میکنیم و لذا در آن حدی که برای جامعه ما مقدور باشد، تحمل میکنیم تا آنها به کشورشان بازگردند.
* برنامهای مشترک از سوی تهران و کابل برای گسترش روابط تجاری طراحی شده است؟
** رییس کمیسیون مشترک اقتصادی در حال حاضر آقای رحمانیفضلی هستند که به زودی به افغانستان سفر میکنند. طرحها و برنامههایی نیز از سوی دو کشور در حال بررسی شدن است تا پس از رفع دوره کامل تحریمها، بتوانیم سطح و حجم روابطشان افزایش یابد. این هم از جهت افزایش صادرات و هم از جهت خدماتی است و ما فکر میکنیم افغانستان برای ما یک استعداد بالاتری را دارد. هماینک نیز بالاترین سطح مراودات غیرنفتی با کشورهای دنیا را با افغانستان داریم. از سه میلیارد روابط تجاری دو کشور، شاید افغانستان سه درصد صادرات دارد و حدود ٩٧ درصد آن وارادت است.
* آیا دو کشور در خصوص مساله آب توانستهاند به تفاهمی دست یابند؟
** ما در رابطه آب، سه مساله دریاچه هامون، رودخانه هیرمند و رودخانه هریرود را داریم. در مورد هیرمند حقابه ما ٨٢٠ میلیون مترمکعب است که آن را دریافت میکنیم. فقط تاسیساتی که افغانستان در بند انحرافی سد کمال خان میبندد ، این مسیر به سمت ایران را به سوی گود رزه انحراف میدهد که ما فکر میکنیم ممکن است برای حقابه ما مشکلاتی را ایجاد میکند.
* بسیاری میگویند که این میزان آب دریافتی بسیار کم است.
** بله. نظرها در این باره متفاوت است ولی آنچه میان هویدا و شفیق امضا شده است، ٨٢٠ میلیون مترمکعب بوده است که این میزان را هماینک دریافت میکنیم، هرچند که میتوانیم دوستانه از افغانها بخواهیم تا در قبال این میزان افغانیای که در ایران وجود دارد، آب بیشتری را هم به ما بدهند. مساله دیگر دریاچه هامون است که متاسفانه خشک شده است. البته در فصل بهار کمی آب در این دریاچه راه میافتد اما سپس خشک میشود.
ما به دلیل مسائل محیطزیستی از افغانها خواستهایم سهمیه هامونها را اضافه بکنند. آنها هم میگویند که شما سهمیه آب هامونها را برای شرب بردهاید و در کل، دراینباره اختلاف نظراتی داریم ولی در مورد هامونها، انتظار داریم خارج از حقابه ایران افغانها با توجه به مسائل زیستمحیطی و ریزگردها بتوانند کمک کنند. در رابطه با هریرود، نیز بگویم که روی این رودخانه سد سلما بسته شده و ما باید حقابهمان را امضا کنیم که به تاخیر افتاده است. در این باره مذاکراتمان با افغانها شروع شده است و امیدواریم این رایزنیها به نتیجه برسد و تفاهمنامه امضا و حقابه ما مشخص شود.
* آقای ظریف قرار بود در سفر اخیر منطقهایشان به ترکیه نیز بروند که در دقیقه ٩٠ این سفر لغو شد. برخی انتشار یادداشتی از آقای ظریف در روزنامه جمهوریت را دلیل لغو این سفر اعلام میکنند. آیا این مساله صحت دارد؟
** خیر. آن مقاله که در روزنامه جمهوریت منتشر شد، همان مقاله سه ماه قبل ایشان در روزنامه نیویورکتایمز بود که سفارت ما قبل از سفر به رسانههای مختلف ترکیه ارسال کرده بود و روزنامه جمهوریت آن را منتشر کرد. پس آن مقاله، مقاله اختصاصی آقای ظریف برای روزنامه جمهوریت نبود و ابتکار و طراحی ایران نبود.
* دلیل لغو سفر، این یادداشت بود؟
** خیر. فکر نمیکنم که این یادداشت موجب لغو سفر شده باشد. البته ترکیه در وضعیت نرمالی قرار ندارد. فضای انتخابات پارلمانی، وضعیت کردها و مسائل نظامی داخلی سوریه و عراق منجر به این وضعیت شده است و ما این شرایط را درک میکنیم که دوستان ما در ترکیه، در سختی هستند و البته برایشان آرزو کردهایم تا از این مرحله عبور کنند و البته قرار است انتخابات جدید در ترکیه برگزار شود. در برخی مواقع ممکن است ما گرفتاریهایی داشته باشیم که از دوستان میخواهیم کمی دیرتر به ایران بیایند. باید بگویم مجموعهای از مسائل ترکیه و عدم انطباق برنامههای دو وزیر، منجر به این شد تا سفر نهایی نشود. البته از اولویتهای آقای ظریف این بود که در تور اولشان سفری به ترکیه داشته باشند و از زحمات دولت ترکیه در مساله هستهای و همکاریها و کمکهایی که به ما کرده بودند، تشکر کنند.
* این سفر چه زمانی صورت میگیرد؟
** این سفر در دستورکار ما است. امیدوارم هرچه زودتر تقویم برنامههای آقایان ظریف و چاووشاوغلو تنظیم شود.
* یکی از اختلافات ایران و ترکیه، مساله سوریه است. آیا دو کشور توانستهاند تا در این باره دیدگاههایشان را به یکدیگر نزدیک کنند؟
** ما از کانالهای مختلف با ترکیه در تماس هستیم. در رابطه با ترکیه، با همه اختلافنظرهایی که با سوریه داشتهایم، قایل به این بودهایم که مشورت کنیم و البته ترکیه نیز به این مساله علاقهمند است. در سفرهایی که آقای روحانی یا ظریف به ترکیه داشتند یا بالعکس مقامات ترک به کشورمان، رایزنی در این باره همواره جزو دستورکارهای ما بوده است. با این وجود، ایران و ترکیه در مورد سوریه، عقاید یکسانی ندارند ولی در عین تفاوت به صورت مستمر در حال تبادل نظر هستیم و از این نظر، نسبت به خیلی از کشورها جلوتریم. دلیل رایزنی با ترکیه نیز این است که فکر میکنیم ذات تصمیمگیری در ترکیه قابل گفتوگو کردن است و میتوانیم تاثیر و تاثرهایی داشته باشیم. از این جهت با آنها گفتوگو کردهایم و شاید تعدیلهایی نیز در نظرات ایجاد شده باشد.
در این خصوص موضع ترکیه را نمیتوان با سعودیها مقایسه کرد. در مورد سوریه، با عربستان نیز اختلافنظر داریم و البته هیچگاه تبادل نظر هم نداشتهایم. سعودی یک راه دیگری را انتخاب کرده است. امیدواریم به نقاطی برسیم که تعدیلهایی در نظرات ایجاد شود. فکر میکنیم که ترکیه هم علاقهمند به ثبات در سوریه است ولی با روش و راهی مختلف. به نظر میرسد که آنها نیز از کشتار بیگناهان و ادامه درگیریها نگران هستند ولی ما اولویت نخستمان را رویارویی با تروریسم قرار دادهایم اما آنها معتقدند که اگر حکومت عوض شود، تروریسم هم خودبهخود از بین میرود.
* در هفتههای اخیر شاهد حملات به کامیونها و اتوبوسهای ایرانی در خاک ترکیه بودیم. چه اقداماتی برای عدم تکرار این مساله در آینده انجام شده است؟
** ترکیه منفذ اصلی ایران برای اتصال به اروپا است. در ترکیه به دلیل مسائل نظامی که در سوریه آغاز شده و همچنین مشکلاتی که با کردها پیدا کرده یک ناامنی ایجاد شده است و امیدوارم هرچه زودتر این مساله را مهار کنند. این مساله در کنترل ترکیه نبود و دولت این کشور علاقهمند است تا ثبات مرزیاش با ایران ادامه یابد. ما در این باره رایزنیهایی را شروع کردهایم و میخواهیم ترتیباتی را شکل بدهیم تا این خسارتها کمتر شود و راه ما بسته نشود.
* پس از توافق هستهای، شاهد نوعی استقبال کشورهای اروپایی و رقابتها برای حضور و سرمایهگذاری در کشورمان هستیم. آیا چنین تمایلی از سوی کشورهای آسیایی برای حضور در تهران مشاهده شده است؟
** چند هفته پیش، یک وزیر ژاپنی به تهران آمد که مهمترین وزیر اقتصادی ژاپن بود. متاسفانه این مساله آنچنان دیده نشد یعنی ژاپنیها که دوره تحریم از بازار ایران محروم شدند و از رقیب چینیشان عقب افتادند، بهشدت علاقهمند هستند که به ایران بیایند و از آنجایی که خوشنام نیز هستند، این امکان برای آنها وجود دارد. در کنار ژاپنیها، کرهایها هستند. کرهایها در این باره حتی آمادگی خود را برای دادن وام نسبتا خوبی به ما اعلام کردهاند و در حال مذاکره با ما هستند که این وام برای برای بیمارستانسازی در ایران است. لذا میتوان گفت از کشورهایی که موثر هستند، ژاپن و کره در کنار چین شانس حضور در ایران دارند و خیز خود را برداشتهاند و از جانب کره جنوبی نیز هیاتهایی تاریخهایی را برای سفر به ایران مشخص کردهاند.
* آیا سفری تنظیم شده است که مقام بلندپایه از کشورهای آسیایی به تهران بیاید یا مقامی بلندپایه از ما به آن کشورها سفر کند؟
** آقای ظریف قبلا یک تور خاور دور داشتهاند و هماینک نیز با توجه به سفرهای منطقهای که در حال طراحی است، زمانی که آنها صورت بگیرد، سفرهایی به خاور دور و آسیای میانه خواهند داشت ولی باید یادآوری کنم که برای ما بیشتر این مساله اهمیت دارد که از طرف مقابل به ایران بیایند. به زودی رییسجمهور قرقیزستان به تهران خواهد آمد. صحبتهایی در خصوص سفر رییسجمهور ویتنام به ایران در جریان است. نوبت آمدن رییسجمهور چین به تهران است. نخستوزیر هند و نخست وزیر ژاپن نیز آمادگی سفر به تهران دارند. من فکر میکنم با رفع تحریمها، مشتریهای زیادی از سوی کشورهای پیشرفته آسیایی به تهران خواهند آمد و فقط اروپا نیست.
* برنامهای میان ایران - کره جنوبی و ایران - ژاپن برای توسعه روابط وجود دارد؟
** کره جنوبی و ژاپن علاقهمند بازگشت به بازارهای ایران هستند. ما مشکلی با این بازگشت نداریم و سازوکارهای آن در حال آماده شدن است. هیاتهایی از کرهایها تاریخهایی را به ما دادهاند تا به ایران سفر کنند و میتوانم بگویم هیاتی از کره به زودی به تهران خواهد آمد.
* این هیات به سرپرستی وزیر امور خارجه است؟
** احتمالا وزیر امور خارجه کره در نیویورک با آقای ظریف دیدار داشته باشند و همتای من سرپرستی آن هیات را برعهده خواهد داشت.
* آقای روحانی پس از حصول توافق بیان کردند کشورهایی که میخواهند با ایران همکاری اقتصادی داشته باشند، باید در رابطه با انتقال تکنولوژی به تهران نیز اقدام کنند. آیا گفتوگویی برای انتقال تکنولوژی با چین، کره و ژاپن به عنوان کشورهای صاحب صنعت در آسیا در این باره انجام شده است؟
** هنگامی که مذاکرات به اتمام رسید، ما منتظر ورود بسیاری از کشورهای مختلف به ایران بودیم. آنها طبعا به دنبال استفاده از بازار ایران هستند ولی شرایط امروز ما با شرایط قبل فرق کرده است. ما در زمینههای مالی، انتقال تکنولوژی، صدور خدمات فنی و مهندسی و اعزام نیروی کار اعلام آمادگی کردهایم. البته مقداری خرید از این کشورها داریم. نکته اصلی که آقای روحانی بر آن تاکید داشتند این بود که آنها فکر نکنند ما درهای کشورها را باز میکنیم و فقط خریدار کالاهای آنها هستیم.
* در سفر پیشین آقای ظریف، قرار بود یکسری گفتوگوهای سیاسی میان دو کشور صورت بگیرد. آیا آن گفتوگوها انجام شد؟
** بله، آن گفتوگو انجام شده است. در رابطه با محیط زیست، حقوقبشر، همکاریهای علمی و تبادل و انتقال تجربیات تکنولوژیک صحبت شده است.
* آیا سفر نخستوزیر ژاپن به تهران در یکی، دو ماه دیگر صورت میگیرد؟
** خیر. ژاپنیها معمولا سفرهای سطح بالایشان را در اوایل سال میلادی تنظیم میکنند مگر اینکه به یک دلیلی یک سفر ضروری صورت گیرد. در رابطه با دیگر کشورها نیز باید بگویم، ما در عرفمان میگوییم، الان نوبت کیست؟ هماکنون نوبت ژاپنیها، چینیها و آقای پوتین است که به تهران بیایند. آقای روحانی قبلا به مسکو سفر کردهاند و دیگر نمیروند مگر برای اجلاسهای بینالمللی باشد. ما این را به آقای پوتین گفتهایم و ایشان هم به صورت اصولی قبول کرده است. در ژاپن نیز همین مساله صدق میکند. هماکنون نوبت نخست وزیر این کشور است که به تهران سفر کند. ایشان هم آقای روحانی را دعوت کردند تا به توکیو سفر کنند ولی از جهت حساب و کتاب، آنها باید بیایند.
* در یک دهه گذشته، شاهد افزایش روابط تهران و پکن هستیم که بسیاری آن را نشات گرفته از فضای تحریمها میدانند؟ وضعیت روابط و مناسبات تجاری ایران با چین بعد از توافق هستهای و رفع تحریمها به چه سمتی خواهد رفت؟
** در سال ٢٠١٤، سطح روابط تجاری ما با دنیا ١٤٥ میلیارد دلار بود ولی از این رقم، ٥/٥٢ میلیارد به چین اختصاص داشت یعنی بیش از یکسوم روابط ما با دنیا. در سال ٢٠١٥ به دلیل کاهش قیمت نفت، قاعدتا این ١٤٥ میلیارد روی ١٢٠ میلیارد خواهد آمد و لذا سطح روابط تجاری ایران با چین هم کاهش مییابد و مثلا ٤٠ میلیارد میشود اما سال دیگر یعنی سال ٢٠١٦ که صادرات نفتی ما افزایش خواهد یافت و هم تحریمها لغو شدهاند، این رقم افزایش مییابد و باید قاعدتا چیزی در حدود ٢٠٠ میلیارد دلار باشد. در رابطه با چین لزومی ندارد که سطح کار را با آنها تغییر دهیم و اضافهکاری که انجام میشود حتما با دیگر کشورها خواهد بود.
ما به چینیها هم گفتهایم که نباید نگران روابط تجاریشان با ما باشند. چین در دوره تحریم با ما خوب کار کرد هرچند که خود تحریم، خاطرهای تلخ است اما ممنون چین هم بودهایم و در دوره جدید، سهم چین را هم کم نمیکنیم ولی با شرایط غیرتحریمی کار میکنیم. مثلا ما ٢٢ میلیون دلار در چین گذاشتیم، آنها حدود ٤٨ پروژه مختلف از ایران گرفتند ولی دیگر خبری از این مسائل نیست. اگر چین میخواهد پروژه در کشور ما داشته باشد، باید منابع مالی ارایه کند. ما در شرایط نرمال، دیگر شرایط ویژهای برای کسی نخواهیم داشت.
مثلا در شرایط نرمال برای تکمیل پروژه قطار سریعالسیر تهران و مشهد، پیشنهاداتی خواهیم داشت و مثلا فرانسه و چین یا هر کشور دیگری خواهد آمد و هر کس آمد و شرایط بهترین ارایه کرد، برنده میشود. با این وجود، باید بگویم چین شریک تجاری ایران باقی خواهد ماند. ٥٠ کشور دنیا، شریک اول تجاریشان چین است و فقط ما نیستیم که منتی بر سر آنها داشته باشیم و میتواند شریک اول ایران بماند.
* چندی پیش خبرهایی درباره خرید برخی تجهیزات نظامی از سوی ایران از چین منتشر شد. آیا این خبر صحت دارد؟ در صورت تمایل گفتوگویی صورت گرفته است؟ چه کالاهایی قصد خریداری داریم؟
** ما در بخش نظامی با چینیها رفت و آمدهایی داریم. در مورد اینکه هماکنون قصد خرید جنگنده و تجهیزات از چینیها را داشته باشیم، باید بگویم خیر، چنین قصدی را نداریم. ولی وزرای دفاع ما به آنجا سفرهایی داشتهاند و آنها نیز به تهران آمدهاند و قرار است رفت و آمدهای نظامی ادامه یابد و از طرفی، افزایش هم خواهد یافت. در صورت نیاز میتوانیم از آنها خرید بکنیم ولی به قیمت و کیفیتش بستگی دارد. من مجددا تاکید میکنم که دوره تحریم گذشته است. مثلا کشوری که تحریم نبوده است، به فرانسویها، چینیها و روسها و... میگفت که من قصد خرید چنین کالاهایی را دارم. هنگامی هم که میخواست کالایی را بخرد به قیمت و کیفیتش نظر میانداخت.
* عدم تحویل موشکهای اس- ٣٠٠ به ایران در چند سال اخیر هیاهوی رسانهای بسیاری به راه انداخته است. اخیرا وزیر دفاع از امضای قرارداد جدید ایران و روسیه خبر داده است. جزییاتی درباره این قرارداد و زمان تحویل این موشکها بفرمایید؟
** زمان انعقاد قرارداد را نمیدانم ولی در این باره با روسها در حال رایزنی هستیم و در سطوح بالای دو کشور نیز برای خرید این موشکها تفاهم شده است. درباره شرایط خرید، قیمت، تعداد و زمان تحویل و پس گرفتن شکایت ما از دادگاه بینالمللی در حال رایزنی هستیم.
* پس گرفتن شکایت ایران از روسیه، منوط به قرارداد جدید است تا تحویل اس- ٣٠٠؟
** ما اول شکایت پس نمیگیرم تا بعد قرارداد را ببندیم. وقتی این مساله تحقق پیدا کرد، ما شکایتمان را پس میگیریم.
* چند هفته پیش آقای ظریف سفری به روسیه داشت که عمده مباحث آن سفر در رابطه با سوریه بوده است. وضعیت همکاریهای ایران و روسیه در رابطه با بحران سوریه به چه شکلی است؟
** روسیه شریک راهبردی ما در مساله سوریه است. در مصاحبه مطبوعاتی نیز از آقای لاوروف پرسیده شد که روسیه مواضعش را در رابطه با سوریه تغییر داده است که وزیر امور خارجه روسیه گفت این حرف درستی نیست و ما قویا از روسیه و بشار اسد حمایت کرده و خواهیم کرد. طرحهایی هم که میان دو کشور وجود دارد، در جهت حل بحران سوریه و مبارزه با تروریسم در منطقه است. ما همیشه با روسها در مورد سوریه رایزنیهایی داشته و خواهیم داشت.
* ارزیابیتان از تلاشهای مسکو در یکی، دو ماه گذشته برای حل و فصل بحران سوریه چیست؟
** ما از تحرکات روسیه برای حل و فصل بحران سوریه حمایت و به صورت مداوم با آنها، تبادل نظر میکنیم. معتقدیم روسیه ظرفیت تاثیرگذاری در حل بحران سوریه را دارد و به دلیل آنکه بسیاری از مواضع ما با روسیه در مورد سوریه یکسان است، از اقدامات این کشور در منطقه پشتیبانی میکنیم.
* با وجود این نزدیکی، تهران و مسکو توانستهاند به طرحی مشترک در این باره دست یابند؟
** ما در این باره در حال مذاکره هستیم و در سفر آقای ظریف به مسکو، طرفین تبادل نظرهای خوبی داشتند.
* مسائل اختلافی ایران و روسیه در بحران سوریه چه چیزهایی هستند؟
** معتقدم اختلافنظر آنچنانیای نداریم و اختلافنظرها مربوط به سعودی، ترکیه و امریکاییهاست و این یک معادلهای است که باید به صورت مدام در مورد نحوه کار با معارضین، چگونگی مقابله با داعش، چگونگی تفاهم با بشار اسد رفت و آمد کرد.
* پس این را که میگویند تهران و مسکو بر سر ماندن یا نماندن بشار اسد اختلاف نظر دارند رد میکنید؟
** روسیه در رفتن آقای بشار اسد به کسی تعهد نداده است. مهم این است که سوریه را بتوانیم حفظ کنیم و حفظ سوریه هم از طریق دولت موجود امکانپذیر است.
* آخرین وضعیت ایران برای پیوستن به سازمان همکاریهای شانگهای چیست؟
** بندی در اساسنامه سازمان همکاریهای شانگهای وجود دارد که مانع از عضویت کشورهایی که تحریم شورای امنیت هستند، میشود. به همین دلیل، در سالهای اخیر ما نتوانستهایم عضو این سازمان بشویم و هند و پاکستان پروسه عضویتشان آغاز شده است. در بیانیه اجلاس اخیر نیز به روند عضویت ایران پس از رفع تحریمها اشاره شده است. امید است تا با رفع تحریمها، روند عضویت ایران تسریع یابد. البته باید بگویم ما خیلی التماس نمیکنیم. به نظرم خود سازمان همکاریهای شانگهای بسیار مشتاقتر است تا ایران به دلیل تاثیرش در حوزههای امنیتی منطقهای و ترانزیت عضو شود.
* آیا میتوانیم تا سال دیگر عضو دایم این سازمان همکاری بشویم؟
** باید روند عضویت ایران به صورت طبیعی طی شود.
* این روند چند ساله است؟
** عضویت دایم در این سازمان نیازمند اجماع همه کشورها است ولی شواهد نشان میدهد که آنها راضی هستند ولی به دلیل بند تحریم، در جلسه اوفا روسیه عضویت ایران تصویب نشد. لذا با رفع تحریمها، این پروسه شروع شده و تا یک سال هم طول خواهد کشید.
* آخرین وضعیت پناهجویان ایرانی در استرالیا به چه شکلی است؟ به هر حال در این مدت، وزیر امور خارجه استرالیا به تهران آمدند و آقای علی چگینیزاده، مدیرکل کنسولی ایران نیز به این کشور سفر کرد.
** آقای چگینی که به استرالیا سفر کرد، طرحی را به آنها برای تفاهم کنسولی داد که پناهندگان نیز جزیی از آن طرح بودند و آنها مشغول مطالعه طرح هستند تا به ایران آمده و آن را امضا کنند. اگر پیشنهاد ما پذیرفته شود شرایطی ایجاد میشود که مساله پناهندگان هم حل میشود و از این باب منتظر جواب نهایی طرف استرالیایی هستیم.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
