سپاه و سیاست (5) / دکتر یدالله جوانی

خلاصه و چکیده مطالب چهار قسمت موضوع سپاه و سیاست عبارت است از:
1- در موضوع مهم سپاه و سیاست و رابطه این دو با یکدیگر، دو دیدگاه وجود دارد؛ یک دیدگاه برای سپاه ماهیتی صرفا نظامی قایل است و بر همین مبنا، با بهره گیری از اصل حاکم بر رابطه ارتش و سیاست، معتقد است سپاه صرفاً باید کارکرد نظامی گرایانه داشته باشد. دیدگاه دوم، سپاه را به لحاظ ماهیت چندوجهی و به جهت کارکردی، دارای کارکردهای گوناگون می داند.
2- مستندات قانونی و حقوقی، فلسفه وجودی، رسالت، اهداف، وظایف و مأموریتهایی را برای سپاه پاسداران منظور داشته که دیدگاه دوم قابل اثبات و پذیرش است.
3- سپاه پاسداران، نیروی استراتژیک انقلاب اسلامی و نظام مقدس جمهوری اسلامی است و اقدام سپاه و ماهیت این اقدام، به ماهیت تهدید برمی گردد. در جمهوری اسلامی و براساس قانون، برای مقابله با تهدیدات و تجاوزات خارجی، بحران های امنیتی داخلی، تهاجم فرهنگی و تهدیدات سیاسی، سازمانها، نهادها و دستگاههای مختلف با وظایف تعریف شده، وجود دارد. سپاه پاسداران با فلسفه وجودی و رسالت دفاع از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن، هرگاه تهدیدی با هر ماهیتی متوجه انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن شکل بگیرد و سازمان مربوطه به تنهایی قادر به دفع تهدید و مقابله با آن نباشد، به عنوان نیروی استراتژیک وارد عرصه و میدان مقابله با تهدید می گردد. ماهیت تهدید و نوع کارکرد سپاه با هم تناسب دارد. بنابراین سپاه همواره باید آمادگی مقابله با تهدیدات سه گانه، سخت، نیمه سخت و نرم را داشته باشد.

پاسخ به یک سوال یا شبهه
حضرت امام خمینی (قدس الله نفسه الزکیه )و خلف صالح ایشان مقام معظم رهبری، در خصوص سپاه، پاسداران و مسایل سیاسی، احزاب، گروهها و سیاست، مطالبی را بیان فرمودند که برخی با استناد به این فرمایشات و رهنمودها، بخشی از اقدامات و کارکردهای سپاه را زیر سوال برده و این شبهه را دامن می زنند که سپاه بر خلاف قانون و وصایای حضرت امام (ره) و یا تدابیر مقام معظم رهبری عمل کرده است. سوال این است که این قبیل فرمایشات و تدابیر با مطالب پیش گفته چگونه قابل جمع می باشد؟
در پاسخ به این سوال باید گفت، بعد نظامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایجاب می نماید نحوه تعامل سپاه و پاسداران با حوزه سیاست، فعالیت های سیاسی، احزاب، گروهها و جریان های سیاسی به خوبی تبیین شود.
آنچه در قانون آمده و یا فرمایشات و تدابیر حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری، ناظر بر همین مطالب می باشد. بر این اساس می توان در موضوع تعامل سپاه و سیاست، دو حوزه و قلمرو را از یکدیگر تفکیک نمود.
1-قلمرو ممنوع 2- قلمرو مجاز

1-قلمرو ممنوع برای سپاه و پاسداران
تمامی نیروهای مسلح کشور و از جمله سپاه و پاسداران به واسطه بعد نظامی آن، حق ورود به احزاب، گروههای سیاسی و فعالیتهای سیاسی حزبی و گروهی را ندارند. این یک اصل و قاعده عقلی است که نیروهای مسلح برای موفقیت در برابر دشمن، باید از وحدت و انسجام حداکثری برخوردار باشند. بر این اساس ارتش، سپاه و نیروی انتظامی و کارکنان آنان، به هیچ وجه نباید گرایش به احزاب پیدا کنند و یا عناصر آنان به عضویت احزاب درآیند. ورود پرسنل نیروهای مسلح و از جمله پاسداران به احزاب، گروهها و دسته بندی های سیاسی، آفت وحدت و یکپارچگی نیروهای مسلح می باشد، فلذا ممنوع است. نکته قابل توجه در این خصوص ممنوعیت فعالیت احزاب و گروه های سیاسی در قلمرو نیروهای مسلح و پرسنل آنان، برای عضوگیری و تاثیرگذاری است. به عبارت دیگر از یک سو نیروهای مسلح و اعضای آنان، نباید به سمت احزاب و فعالیت حزبی حرکت نمایند و از دیگر سوی، احزاب و گروه های سیاسی هم نباید دامنه فعالیت سیاسی و حزبی خود را به سمت نیروهای مسلح و اعضای آن بکشانند.
در زیر به نمونه هایی از فرمایشات و رهنمودهای حضرت امام (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی که ناظر بر قلمرو ممنوعه می باشد اشاره می شود.
1-1- حضرت امام (ره) می فرمایند: «از امور مهمی که باید تمام نیروهای مسلح از آن پیروی کنند و اغماض از آن به هیچ وجه نمی توان کرد و باز هم تذکر داده ام آن است که هیچ یک از افراد نیروهای مسلح چه رده های بالا یا پایین در حزب و گروهی با هر اسم و عنوان نباید وارد شوند، هر چند آن حزب و گروه صددرصد اسلامی و به جمهوری اسلامی وفادار باشد.»
2-1- حضرت امام (ره) می فرمایند: «وصیت اکید من به قوای مسلح آن است که همان طور که از مقررات نظام، عدم دخول نظامی در احزاب و گروه ها و جبهه هاست به آن عمل نمایند و قوای مسلح مطلقاً، چه نظامی و چه انتظامی و پاسدار و بسیج و غیر اینها در هیچ حزب و گروهی وارد نشده و خود را از بازی های سیاسی دور نگه دارند.»
3-1- حضرت امام (ره) می فرمایند: «برفرماندهان لازم است که افراد تحت فرمان خود را از ورود در احزاب منع نمایند.» و در جایی دیگر می فرمایند: «ورود سیاست در ارتش شکست ارتش است. این را باید بدانید و شرعاً جایز نیست. و من امر می کنم به شما که یا در ارتش یا در حزب، دوم ندارد که بخواهید هم ارتشی باشید، هم حزبی، نمی شود.»
4-1- مقام معظم رهبری می فرمایند: «عضویت در یک گروه سیاسی، یک گروه و یا یک سازمان به معنای اطاعت عضو از رهبر آن گروه است. از طرفی، عضویت در یکی از نیروهای مسلح به معنای اطاعت از فرماندهی است و دو فرماندهی بر یک انسان امکان پذیر نیست. اگر فرض شود یک فردی در نیروهای مسلح عضو گروهی هم باشد، امکان تضاد میان تصمیم گیری گروهی و تصمیم گیری نظامی وجود دارد. بنابراین لزوماً عضویت در نیروهای مسلح با عضویت در یک گروه منافات دارد.»
5-1 مقام معظم رهبری می فرمایند: «در سپاه و دیگر نیروهای مسلح نباید در احزاب، باندها و تشکیلات سیاسی وارد شوند و همان طور که امام امت فرمودند وارد شدن نیروهای مسلح به خط بازی ها و گروه گرایی ها حرام و ممنوع است.»
6-1- رهبر معظم انقلاب اسلامی می فرمایند: « عناصر سپاه باید ... از هرگونه ورود به دسته بندی های سیاسی که برای هر سازمان نظامی سم مهلک است بشدت پرهیز کنند.» بنابراین از مجموعه فرمایشات امام (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی، این اصل نتیجه گیری می شود که اعضای نیروهای مسلح، به هیچ عنوان نباید وارد حزب یا گروهی شوند و اگر خواستند عضو حزب یا گروهی باشند، باید از نیروی مسلح جدا شوند. ورود به احزاب و گروهها قلمرو ممنوعه است و انجام فعالیتهای سیاسی حزبی و گروهی نیز در قلمرو ممنوعه می باشد. هر نوع فعالیت انتخاباتی برای احزاب و گروههای سیاسی از قبیل انتشار، توزیع، نصب تراکت، پوستر، پلاکارد و حضور در ستادهای انتخاباتی، حضور در جلسات و گردهمایی های انتخاباتی، حمایت له یا علیه هر یک از کاندیداها از مصادیق فعالیتهای ممنوع برای اعضای نیروهای مسلح و از جمله سپاه می باشد.

2- قملرو مجاز
قلمرو ممنوعه سیاسی برای سپاه و کارکنان سپاه به خاطر بعد نظامی سپاه و جهت حفظ انسجام و یکپارچگی آن می باشد و رعایت این قلمرو بر اساس قانون و شرع لازم الرعایه می باشد. لکن سپاه پاسداران به دلیل ابعاد غیرنظامی و ضرورت مقابله با هر نوع اقدام علیه انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن باید در قلمروهای دیگر چنانچه گفته شد، ورود داشته باشد. ورود در عرصه های سیاسی در راستای مأموریت های سازمانی برای مقابله با تهدیدات سیاسی- فرهنگی و اجتماعی قلمرو مجاز فعالیت و عمل سیاسی برای سپاه محسوب شده و این قلمرو هر چند مرز ظریفی با قلمرو فعالیت های غیرمجاز و قلمرو ممنوعه دارد، لکن قابل تفکیک از آن می باشد. در قلمرو فعالیتهای سیاسی مجاز دو نوع اقدام متصور است:
الف- آشنایی سپاه و اعضای آن نسبت به سیاست و مسائل سیاسی
سپاه به عنوان یک سازمان و تک تک پاسداران به عنوان اعضای این سازمان، باید با سیاست و مسایل این حوزه، جریان ها، احزاب، گروهها، پدیده های سیاسی و تحولات حوزه سیاست کاملاً آشنا باشند. این شناخت برای انجام مأموریت در راستای رسالت و فلسفه وجودی سپاه یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری در این خصوص تاکیدات فراوانی دارند که به نمونه هایی از آن اشاره می شود.
1-حضرت امام می فرمایند: «در قوای مسلح از هر قشری که هستند باید دارای دید سیاسی باشند.»
2- مقام معظم رهبری می فرمایند: «همه شما به درک صحیح نظامی و سیاسی و فهم سیاست های رایج دنیا احتیاج دارید.»
در راستای این رهنمودها و جهت آگاه سازی سیاسی و ارتقای فهم و قدرت تحلیل سیاسی اعضای سپاه و بسیج، وظایف و مأموریت های مهمی بر دوش نمایندگی ولی فقیه در سپاه گذاشته شده است. اداره سیاسی و رده های تابع در سلسله مراتب نمایندگی در تمامی رده های سپاه با برگزاری جلسات و گردهمایی های سیاسی و از طریق نشریات و جزوات خبری- تحلیلی نسبت به اطلاع رسانی سیاسی و ارائه تحلیلهای سیاسی برای اعضای سپاه و بسیج اقدام می نمایند. جریان شناسی و تشریح وضعیت سیاسی محیط داخلی، منطقه ای و بین المللی از جمله مهمترین برنامه های ضروری و لازم برای افزایش بصیرت اعضای سپاه و بسیج می باشد. این قبیل اقدامات در قلمرو فعالیتهای مجاز می باشد.
ب- مقابله سازمان با تهدیدات سیاسی
هرگاه تهدیدی با ماهیت سیاسی علیه انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی شکل بگیرد، سازمان سپاه به عنوان یک مأموریت با این تهدید به مقابله می پردازد. انتشار بیانیه با هدف روشنگری برای آحاد جامعه مهمترین و برجسته ترین اقدام در مرحله اولیه این نوع اقدام سپاه به شمار می آید. اقدامات سپاه در طول 27 سال گذشته در برخورد با فتنه های داخلی که غائله بنی صدر نمونه برجسته آن است، در راستای مقابله با تهدیدات سیاسی ارزیابی می گردد.