تحول اساسی در موضوع هسته‌ای

دکتر یدالله جوانی

«از پیشرفت‌های به دست آمده در این مذاکرات، شناسایی تمامی موارد به جای مانده قبلی است که مدالیته حل این مسائل را به دست آوردیم.»

جمله مذکور بخشی از اظهارات «اولی هاینونن» معاون البرادعی، پس از پایان سومین دور مذاکرات بین ایران و آژانس در تهران است. در پایان دور سوم مذاکرات، طرفین بر خوب، سازنده بودن و رسیدن به یک چارچوب مشخص برای حل‌وفصل مسائل معین تاکید کردند. اعلام چنین دستاوردی برای سه دور مذاکرات، به منزله یک تحول اساسی در موضوع هسته‌ای کشورمان ارزیابی می‌گردد. بنابر اظهارات دکتر وعیدی معاون دکتر لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی و رئیس تیم ایرانی مذاکره‌کننده با هیئت اعزامی از سوی آژانس، قید ابهام از فعالیت‌های هسته‌ای ایران حذف شد و طی سه دور مذاکرات، این نتیجه حاصل شد که بر روی چه موضوعات و مسائلی و با چه مکانیزم و سازوکاری باید رسیدگی شود. اهمیت دستاوردهای سه دوره مذاکره انجام شده بین ایران و آژانس، موقعی آشکار می‌شود که دلایل به ظاهر حقوقی ارجاع پرونده از آژانس به شورای امنیت مورد توجه قرار گیرد. موضوع هسته‌ای ایران با اهداف سیاسی و تحت فشار ایالات متحده و همراهی اروپایی‌ها با این کشور، در اواخر سال 1384 به شورای امنیت ارجاع شد. گزارشات البرادعی دبیرکل آژانس قبل از ارجاع پرونده و پس از آن معمولا به گونه‌ای تنظیم شده بود که سیاسی بودن ارجاع پرونده را تا حدودی تحت‌الشعاع قرار می‌داد. البته این نوع تنظیم گزارشات را نمی‌توان فارغ از فشارهای سیاسی آمریکا بر البرادعی ارزیابی کرد. در گزارشات مورد نظر 2 نکته اساسی وجود داشت:

1- تا به حال انحرافی در فعالیت‌های هسته‌ای ایران به سمت مقاصد نظامی مشاهده نشده است.

2- با وجود یک سری ابهامات، آژانس در موقعیتی قرار ندارد که بگوید هر آنچه در ایران وجود دارد، مورد راستی آزمایی قرار گرفته است. نکته دوم، همان چیزی بود که آمریکایی‌ها انتظار داشته و براساس آن آژانس را ناتوان از حل‌وفصل مسائل هسته‌ای ایران دانسته و بر این نکته پافشاری می‌کردند که باید موضوع هسته‌ای ایران از طریق شورای امنیت رسیدگی شود. البته آمریکایی‌ها، در واقع به دنبال شفاف شدن ماهیت فعالیت‌های صلح‌آمیز کشورمان نبودند. ایران پیش از این، بارها آمادگی خود را برای همکاری‌های بیشتر با آژانس جهت حل مسائل باقی مانده اعلام کرده بود و حتی در دوره تعلیق تمامی فعالیت‌ها، با پذیرش و اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی، زمینه و بسترهای لازم برای انجام بازرسی‌های گسترده را برای آژانس بین‌المللی هسته‌ای فراهم ساخته بود. آمریکایی‌ها و متحدین غربی آنان، اهدافی فراتر از مسائل هسته‌ای ایران را داشتند و با این بهانه درصدد متوقف کردن روند رشد و توسعه و حرکت رو به جلوی ملت ایران بودند. با این هدف پرونده به شورای امنیت ارجاع شد. در طی یک سال و نیم گذشته یک بیانیه و سه قطعنامه 1696، 1737 و 1747 علیه فعالیت‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران در شورای امنیت سازمان ملل تصویب شد، لکن به دلیل مقاومت ملت ایران و ایستادگی جمهوری اسلامی در برابر فشارهای غرب با استفاده ابزاری از شورای امنیت، سناریوی تهدید و مرعوب‌سازی کشورمان برای متوقف شدن و عقب‌نشینی با شکست روبه‌رو شد.

آغاز مذاکرات بین لاریجانی و سولانا به عنوان نماینده اتحادیه اروپا و حمایت و رضایت کشورهای 1+5 از این مذاکرات، از ناکارآمدی ایده استفاده ابزاری از شورای امنیت علیه ایران حکایت می‌کند. غرب موقعی خوب متوجه شد که قادر به استفاده ابزاری از شورای امنیت علیه ایران نیست، که رهبر فرزانه انقلاب اسلامی در اولین روز سال جاری در مشهد مقدس با صراحت فرمودند، اگر دشمنان بخواهند از شورای امنیت استفاده ابزاری کرده و بی‌قانونی کنند، ما هم می‌توانیم بی‌قانونی بکنیم و این کار را خواهیم کرد. بنابراین تمایل کسانی که در همراهی با آمریکا، پرونده ایران را به شورای امنیت بردند برای آغاز مذاکرات بین لاریجانی و سولانا و در پی این مذاکرات، پذیرش ایده پیشنهادی ایران مبنی بر حل‌وفصل مسائل بین ایران و آژانس را باید به منزله ناکارآمدی ابزار شورای امنیت علیه ایران ارزیابی کرد. اکنون پس از سه دور مذاکره بین ایران و آژانس، بدون ذکر قید ابهام، تمامی موضوعات و چگونگی بررسی این موضوعات و حتی زمانبندی آن مورد توافق قرار گرفته است. این توافق به آن معنی است که اکنون آژانس پذیرفته در موقعیتی قرار دارد که می‌تواند مسائل باقی مانده در خصوص فعالیت‌های هسته‌ای ایران را با سازوکار و مدالیته مشخص و مورد پذیرش ایران حل‌وفصل نماید. چنانچه این روند دنبال شود و آژانس براساس صلاحیت‌های خود در چارچوب NPT و پادمان، تمامی موضوعات مشخص شده در این سه دور مذاکره را بررسی و گزارش نهایی را مبنی بر انجام راستی آزمایی تمامی مسائل و موضوعات مرتبط با فعالیت‌های هسته‌ای ایران اعلام نماید، آنگاه باید شکست کامل آمریکا در استفاده ابزاری از شورای امنیت علیه جمهوری اسلامی ایران را به نظاره نشست.

به همین دلیل و برای جلوگیری از چنین شکستی است که بلافاصله پس از اعلام نتایج مثبت مذاکرات ایران و آژانس از سوی دکتر وعیدی و اولی هانیون، آمریکایی‌ها اعلام کردند، توافقات به عمل آمده در این مذاکرات را قبول ندارند و به دنبال تصویب قطعنامه جدید برای اعمال تحریم‌های بیشتر علیه ایران می‌باشند.