مشروعیت و سرمایه اجتماعی

در خبرها آمده بود نتایج نظرسنجى موسسه تحقیقاتى آمریکایى “ورد اوپینین “ نشان مى دهد میزان اعتماد مردم ایران به حکومت و دولت از متوسط اعتماد مردم دیگر کشورهاى جهان از جمله آمریکا بیشتر است. صرف نظر از جانبدارى هاى مغرضانه این دست نظرسنجى ها، نتایج به دست آمده حاکى از تجمیع سرمایه اجتماعى و صیانت از آن در سالهاى پس از انقلاب اسلامى است. سرمایه اجتماعى حداقل در جامعه شناسى سیاسى به کلیه منابع نرم و هنجارهایى گفته مى شود که در حمایت از سیاستهاى کلان دولت State شکل مى گیرد. مهمترین شاخص سرمایه اجتماعى میزان اعتماد مردم به حاکمان و مشارکت عمومى در سیاستگذارى ها و تصمیم گیرى هاى کلان است.

سرمایه اجتماعى در جوامع مدرن محکوم به فروپاشى است و این واقعیت در نظرسنجى اخیر به وضوح نشان داده شده است.میزان اعتماد عمومى به سیاستها و برنامه هاى دولت درکشورهاى توسعه یافته و به اصطلاح دموکراتیک همچون انگلیس، فرانسه، آمریکا و ... از وضع چندان مناسبى برخوردار نیست. درآمریکا بیش از 83 درصد از مردم به دولت اعتماد ندارند.

در نیجریه به عنوان یکى از کشورهاى منحصر به فرد آفریقا که ازنعمت نفت و نوعى از دموکراسى برخوردار است قریب به 90 درصد مردم از دولت خود ناراضى هستند. این در حالى است که نیجریه در کنار ژاپن تنها کشورى است که به عنوان یک قدرت اقتصادى مهم در غرب آفریقا از تورم صفر درصد برخوردار است.

نوعا اعتقاد بر این است که اعتماد عمومى پیوندهاى مستمرى با کارآمدى دولتها برقرار مى کند. اما به زعم راقم این سطور بیش از کارآمدی، مقوله مشروعیت و جامعه پذیرى سیاسى نظام حاکم در بارور شدن سرمایه اجتماعى تاثیر دارد.یا حداقل مشروعیت سیاسى مى تواند بعضى از منافذ موجود را بپوشاند. البته ناکارآمدى نظام مشروع به شکل فرسایشى در حفظ سرمایه اجتماعى خلل ایجاد مى کند و تجمیع نارضایتى ها در ادامه مى تواند حیات سیستم سیاسى را به خطر بیندازد.

واضح است که بخش عمده اى از اعتماد عمومى بالا در ایران به مشروعیت نظام بازمى گردد و برخى از نارضایتى ها به خصوص در موضوع مشکلات اقتصادى در سطوح تحلیلى مادون مى گنجند.

البته باید اذعان کرد با روى کار آمدن دولت نهم نگاه کلان در سیاستگذارى ها به موضوع اثبات کارآمدى نظام سیاسى معطوف شده و از سرمایه بزرگ اعتماد عمومى در جهت یک انقلاب اقتصادى در کشور بهره بردارى شده است. سرمایه اجتماعى در ایران یک موهبت الهى است که ازسر چشمه اعتقادات مذهبى مردم مى جوشد و در تمام مسیلهاى اجتماعى جریان مى یابد. اعتماد عمومى به حکومت در ایران پس از انقلاب، همواره یک فرصت و در عین حال تهدید به شمار رفته است. فرصت ازآن رو که پشتوانه اى براى اثبات کارآمدى اسلام در اداره جامعه است و تهدید از آن رو که این حمایت ها پتانسیل آن را دارد که باعث غفلت مسئولین از ضعف ها و کاستى هاى موجود شود.

وسخن آخر اینکه اگر چند سال پیش در این کشور روزنامه هاى دوم خردادى به گزافه سخن از فروپاشى سرمایه اجتماعى مى راندندکه البته شاید بخشى از آن متاثر از ضعفهاى اقتصادى ، اجتماعى ،فرهنگى دولت سابق بود اما امروز به اعتراف موسسات تحقیقاتى خارجى جمهورى اسلامى رتبه بالایى در جلب اعتماد عمومى داراست و پاسخگویى به مطالبات انباشته شده مردم طى سالیان گذشته این انتظارات را در فرایند کارآمدسازى سیستم سیاسى به حمایت از نظام تبدیل کرده است.