دیپلماسی بسته ای، عبور از ادبیات متصلب

بسته پیشنهادی جمهوری اسلامی ایران در خصوص چهار محور عمده «دموکراسی»، «امنیت»، « انرژی»، «همکاریهای اقتصادی و همکاریهای سازنده در بخش هسته ای» به بان کی مون دبیر کل سازمان ملل و سر جان ساورز رئیس دوره ای شورای امنیت، خاویر سولانا مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و میشل کالمی ری وزیر خارجه سوئیس و دو کشور چین و روسیه تحویل داده شد. آنچه اکنون از آن به عنوان دیپلماسی بسته ای یاد می شود، در واقع مذاکره ای غیرمستقیم می باشد که در استمرار مذاکره های گذشته از سوی گروه 1+5، مشوقهایی را برای ایران در راستای تعاملات هسته ای در نظر گرفته است. ولی اقدام متقابل ایران در قالب بسته پیشنهادی، فراتر از موضوع هسته ای است. جمهوری اسلامی با علم به اینکه تنشها و بحران آفرینی ها از سوی بازیگران عرصه بین المللی، عمدتاً پیرامون چهار محور یاد شده فوق می باشد، واکنشی مدبرانه و هوشمندانه را در جهت مدیریت مسائل منطقه ای و جهانی، برگزیده است.

دنیا اکنون هم با مشکلاتی جدی روبروست و ایران برای کاهش معضلات جهانی، بسته جدیدی را با رویکرد مثبت و کارشناسی تهیه و به شخصیتهای جهان ارایه داده است. در صورتی که مسیر تفاهم برای طرح پیشنهادی ایران میسر شود، خروجی آن، منافع متقابلی را برای طرفین در پی خواهد داشت. با توجه به مشکلات موجود و نبود ساز و کارهای نتیجه بخش و زیاده طلبی های برخی کشورهای سلطه طلب که همچنان بر طبل اراده معطوف به قدرت می کوبند و از حل مشکلات جهانی عاجز شده اند، ایران طرحی را با چشم انداز حل معضلات جهانی پیشنهاد نموده است تا ضمن دفاع از حقوق هسته ای خویش، در راستای تحکیم صلح و ثبات جهانی، گام مثبتی را برداشته باشد.

استفاده از روشهای متنوع دیپلماتیک، مثل ارایه بسته پیشنهادی یا مذاکره مستقیم و غیرمستقیم، نشانه قوت سیاست خارجی یک کشور محسوب می شود.

در بحث مناقشه هسته ای که تطویل آن بر پیچیدگی اش افزوده است، باید از ابزار های گوناگون و کارامد برای نیل به مقصود بهره جست. جمهوری اسلامی ایران تاکنون با اتخاذ دیپلماسی فعال و تأثیرگذار، از متدهای متنوعی مانند پیشنهاد کنسرسیوم سوخت هسته ای، مذاکره با نمایندگان گروه 1+5 و ارایه بسته پیشنهادی استفاده کرده است تا از این رهگذر آمادگی خویش را برای حل موضوع هسته ای و شفاف نمودن مواضع خود از طریق مکانیسم گفتگو اعلام نماید.

ارایه بسته پیشنهادی متقابل از سوی ایران نشان می دهد برخلاف خواست آمریکا، ایران در معادله موجود در موضع انزوا و ضعف قرار ندارد و اگر گروه 1+5 به دنبال تفاهم واقعی باشد، می تواند با بررسی بسته پیشنهادی ایران، که علاوه بر موضوع هسته ای، مسائل منطقه ای و محورهای چهار گانه مندرج در آن را شامل است، زمینه را برای تفاهم واقعی و همه جانبه ایجاد کند.

جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به گفتگو و ارتباط سازنده بر مبنای شاخصهای علمی و منافع متقابل نیازمند است تا از این رهگذر، نه تنها مانع بروز تنشها شود، بلکه ضمن طراحی مدل و چارچوبی مدون، هرگونه سوء استفاده و برداشتهای متعارض و بعضاً متضاد را که همواره سبب بحران آفرینی شده است، از بین ببرد.

از سوی دیگر، آنچه در اذهان عمومی از عملکرد قدرتها و دولتهای برتر نقش بسته، مقوله هایی همچون دیپلماسی، مفاهمه، قدرت چانه زنی، ارتباط سازنده و... است. اما واقعیتها در بطن حوادث، بیانگر اقدامهایی خلاف منطق گفتگوهاست.

در سالهای اخیر، فضای دیپلماسی، جاده ای یکطرفه از سوی غرب بوده است؛ چنانکه زمین بازی، قاعده حاکم بر بازی و نوع بازی را آنان تعیین نموده و دیگر بازیگران، ناگزیر از پذیرفتن مقررات و تعهدهای ناشی از قواعد بازی هستند. دیپلماسی هسته ای ایران در تعامل با گروه 1+ 5 یکی از بازیهای مورد اشاره می باشد که تاکنون از سوی طرف مذاکره بر ایران تحمیل شده است.

بدین منظور، ایران اسلامی با توجه به اوضاع منطقه ای و بین المللی، طرح جدیدی را در قالب یک بسته، فراتر از موضوع هسته ای خود، پیشنهاد کرده که دستیابی به همکاریهای مستمر و تعامل سازنده با جهان، هدف اصلی آن است.

جمهوری اسلامی معتقد است، ایران، اروپا و قدرتهای بزرگی چون روسیه و چین می توانند پارادایمهای جدیدی از همکاریها مبتنی بر تعامل در چهار حوزه دموکراسی، امنیت، انرژی و اقتصاد را دنبال کنند.

اقدام ایران را می توان طرحی پیشدستانه تلقی نمود که به منظور تأثیرگذاری بر فضای گفتمان متصلب موجود و عبور از آن ارایه شده تا سیاست خارجی جمهوری اسلامی در ارتباط با مدیریت مسایل جهانی به عنوان یک کنشگر فعال مطرح شود.

از آنجا که ایران با توجه به وزن سیاسی خود به عنوان یک قدرت تأثیرگذار در معادلات منطقه ای و جهانی مطرح است، رویکرد کشورمان در دیپلماسی بسته ای، ایجاد فرصت مناسب برای بازیگرانی است که همواره از تحمیل انگاره های یک سویه برخی قدرتهای فاقد منطق مذاکره در مدیریت بحرانهای جهانی رنج می برند. پیشنهاد تهران با توجه به موقعیت تأثیرگذار آن، می تواند تحولات مثبتی را در عرصه جهانی ایجاد کند.

به اعتقاد مقامهای ایران، «گفتگو» پارادایمی است که نه تنها مشکلات را به نحو قابل قبولی مرتفع می نماید، بلکه مانع هرگونه تنش و به حداقل رساندن هزینه ها در مناسبات سیاسی و حقوقی می گردد.

در شرایط کنونی جمهوری اسلامی ایران قدرت را در مذاکره می بیند؛ لذا از این امر به هیچ وجه رویگردان نیست. درباره موضوع هسته ای هم با تمام طرفها مذاکره می کند، اما این مذاکره باید در فضایی متعادل صورت پذیرد و در استمرار گفتگوها منطق مذاکره ها نباید تحت سیطره اتوریته غربی واقع شود. بدیهی است، بستر تعاملات نمی تواند از اهتمام به جایگاه و وزن سیاسی کشورها غفلت نماید.

گفتنی است، تداوم مذاکره ها در خصوص مناقشات فی مابین زمانی می تواند امید بخش باشد که پارادایم منطق محور با غلبه بر گفتمان اقتداری زور محور، بر اساس احترام متقابل، منافع طرفین، رعایت شاخصهای حقوقی جهانی و توجه به اراده ملتها تنظیم و ارایه شود.