اخلاق انتخاباتی

اسماعیل کوشکباغی

در دنیای امروز انتخابات به عنوان نماد شرکت مردم در سرنوشت خود و مظهر آزادی شناخته شده و در جامعه جهانی نیز جزئی از فرهنگ شده است. در جمهوری اسلامی ‌ایران هم انتخابات به عنوان مظهر آزادی، حق انتخاب و مشارکت عمومی‌ در اداره امور و سرنوشت خود نهادینه گردیده و جمهوری اسلامی ‌نسبت به عمر پربرکت خود بیشترین انتخابات را با حضور پرشکوه مردم برگزار کرده است. اگر این امر اجتماعی در مسیر صحیح و تکامل قرار گیرد و در هر دوره عیب و نقص‌‌های آن مرتفع گردد، انتخاب‌‌های آینده سالم‌تر برگزار می‌گردد، لذا آراسته شدن به فضایل اخلاقی برای مردم و نیز برای انتخاب‌شوندگان پسندیده و ضروری است.

حوزه سیاست از جمله حوزه‌‌هایی است که طرح مباحث اخلاقی در آن ضروری می‌نماید، هرچند ارتباط دادن میان حوزه اخلاق و حوزه سیاست قدری پیچیده‌تر از دیگر حیطه‌‌های مشابه است اما از نظر جامعیت دین و همه‌شمولی آن نمی‌توان به تفکیک میان آن دو مقوله و عدم ارتباط آنها حکم داد، چرا که ناخواسته به نوعی اندیشه‌‌های غیردینی گرایش پیدا خواهد کرد.

رویکرد تبلیغاتی انتخابات در ایران

در کشور ما و در شکل نوین حکومت‌داری انتخابات به منظور تعیین مستقیم یا غیرمستقیم نهادهای حاکمیتی به طور میانگین در هر دوره مهم‌ترین پدیده اجتماعی و سیاسی محسوب می‌شود.

انتخابات میدان بزرگی برای نشان دادن عزم، استقامت، رشد، دانایی و بصیرت ملتی محسوب می‌شود که طی قریب سه دهه گذشته پس از انقلاب اسلامی، با هوشیاری موانع را پشت سر گذاشته‌اند و با وجود برخی تلاش‌‌های دشمنان داخلی و خارجی برای مسدود شدن باب انتخابات در جمهوری اسلامی، اقدام دشمن به جایی نرسید و مردم با حضور خود در انتخابات مختلف، به مردم سالاری دینی جلوه‌ای پرشکوه بخشیدند.

هر چند در ظاهر برخی می‌کوشند تا فرآیند انتخابات را برگرفته و مشابه انواع غربی آن و در چارچوب‌‌های لیبرال دمکراسی پذیرفته شده معرفی کنند، در حالی که تفاوت‌‌های اساسی ماهوی بین انتخابات به سبک غربی آن و مردم‌سالاری دینی و مولفه‌‌های پذیرفته‌اش وجود دارد. از جمله این تفاوت‌‌ها، نوع تبلیغات، جلب افکار عمومی ‌و جذب آرای آنها است، امر مهمی ‌که توسط حضرت امام (ره) و رهبر معظم انقلاب اسلامی‌ همواره مورد تاکید قرار گرفته در انتخابات، بهترین وضعیت برگزیده شدن و انتخاب بهترین‌‌ها است تا با هوشیاری بال‌‌های سیاسی مردمی‌نهاد مشورتی مورد نیاز کشور به دست مردم تشکیل شود.

روش‌‌های مذموم در تبلیغات انتخاباتی

برای انتخاب بهترین‌‌ها شناخت، حرف اول را می‌زند، شناخت هم از راه‌‌های گوناگونی ایجاد می‌شود که یکی از آنها قطعا تبلیغات و سازوکارهای تبلیغی است. آنچه واضح و روشن است این که در شناخت نامزدها، نباید تبلیغات رنگین و متنوع آن هم از نوع غربی آن و با هزینه‌‌های میلیاردی، در شرایطی که کشور با مشکلات متعدد اقتصادی بازمانده از گذشته دست و پنجه نرم می‌کند، انجام شود. این قبیل اقدامات کمترین تاثیر مثبتی در مشارکت سیاسی مردمی ‌دارد که بیشتر آنها از حیث اقتصادی متوسط محسوب شده و همچنین نگاه چندان خوشایندی نیز به این دست اسراف کاری‌‌ها ندارند.

از جمله نکات دیگری که ضروری است به آن توجه شود، اجرای اقدامات تکراری است که همواره از سوی گروه‌‌های سیاسی و یا بهانه‌جو در انتخابات شکل می‌گیرد و آن نیز زیر سوال بردن و نادیده گرفتن عملکرد مسئولان بخش‌‌های دیگر است. نگاهی به شعارهای نامزدهای مجلس نشان می‌دهد که در آستانه هر انتخاباتی نقد مسئولان همیشه بهانه خوبی برای به نمایش گذاشتن آنها می‌شود و این بار که انتخابات مجلس هشتم، بهترین فرصت برای بهره‌برداری تبلیغاتی از نارضایتی مردم شده، برخی به بزرگ‌نمایی این مشکلات می‌پردازند و این امیدواری را در مردم ایجاد می‌کنند که آنها با توجه دقیق به واقعیات به مشکلات مردم رسیدگی خواهند کرد ولی آنچه نباید نادیده گرفته شود تلاش بسیاری از نهادهای دولتی و حکومتی برای کاهش رنج‌‌های مردم است. باید گفت امروزه شرایط کشور به گونه‌ای است که مشکلاتی فراروی مردم و مسئولان قرار دارد که جز با همکاری و صبر مردم و برنامه‌ریزی عالمانه مدیران قابل حل نیست. اگر بلوغ و رشد انتخاباتی انتخاب‌کنندگان چنان باشد که رفتار تبلیغاتی داوطلبان را فارغ از هیجانات و احساسات مقطعی ارزیابی کنند، اگر وعده‌‌های بزرگ، ناشدنی و بی‌ارتباط با نمایندگی مجلس را نشانه‌ای از عدم صداقت تلقی کنند و اگر ریخت وپاش‌‌ها امتیازی منفی محسوب شود، دیگر کسی به خود اجازه نخواهد داد با چنین اقداماتی به فرهنگ ملی اهانت کند.

سخنان حضرت آیت‌الله‌العظمی‌ خامنه‌ای در اجتماع عظیم مردم یزد برخاسته از نگاهی آسیب‌شناسانه در همین باب بود، ایشان انتخاب بهترین نامزدهای انتخاباتی با رای مردم را زمینه‌ساز تشکیل مجلس مورد نیاز کشور خواندند و خاطرنشان کردند: «در شناخت نامزدها نباید تبلیغات رنگین و متنوع و با وعده‌‌های بزرگ و غیرعملی عمران و آبادانی را ملاک قرار داد، چرا که اینگونه کارها وظیفه دولت است و وظیفه نماینده مجلس شناخت و تصویب قوانین موردنیاز و مشخص کردن مسیر حرکت قوای مجریه و قضاییه است.»

بدون شک اثبات توانایی، قابلیت‌‌ها و شایستگی‌‌های نامزد انتخابات امری لازم و ضروری است و اگر تلاش‌‌ها به آنجا بینجامد که رعایت صداقت در گفتار و ادعا، جزء اصول انتخاباتی تلقی شود. یقینا هدف اصلی تبلیغات چیزی جز این نیست، توجه به اینکه نامزدهای انتخاباتی بازیگر اصلی عرصه انتخابات هستند، قطعا پرهیز از بداخلاقی‌‌ها، تخریب و هتک حرمت، جریانات، احزاب و کاندیداهای نمایندگی مجلس از جریانات و طیف‌‌های مختلف می‌تواند سلامتی کامل انتخابات را در پی داشته باشد.