دیپلماسی تشویق و تنبیه غرب در قبال ایران

بصیرت:در حالی که آمریکا متحدان اروپایی خود را به اعمال تحریم‌های بیشتر علیه تهران وادار کرده است، دیوید ساترفیلد، هماهنگ‌کننده وزارت خارجه این کشور در عراق درخواست مذاکره با ایران را مطرح و اعلام کرد که آمریکا کانال مذاکره را نخواهد بست.

جورج‌بوش، رئیس‌جمهوری آمریکا که در 8 سال دوره ریاست خود بر کاخ سفید به سبب اعمال سیاست‌های غیرمنطقی نتوانسته‌ است منافع جمهوریخواهان را تامین کند، گویا در ماه‌های پایانی عمر دولتش درصدد آن برآمده که ناکامی‌های خود را از طریق تشدید سیاست‌های گذشته جبران کند. براین اساس است که در یک دوگانگی محسوس تمام تلاش خود را انجام می‌دهد تا ضمن حفظ شأن خود، اهداف این کشور را تامین سازد. در همین چارچوب تلاش ضد ایرانی بوش در جریان سفر به اروپا همزمان با تاکید بر مذاکره با ایران قابل ارزیابی خواهد بود.

از سوی دیگر رئیس‌جمهور آمریکا در دیدار با آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان بر حل مسالمت‌آمیز پرونده هسته‌ای تاکید کرد.

براین اساس به نظر می‌رسد آمریکا به دنبال پیگیری سیاست تشویق و تنبیه است.

چنانچه سعی می‌کند تا از طریق فشار و تحریم اهداف خاص خود را پیگیری کند. در همین راستا است که جورج بوش در سخنرانی خود در اتحادیه اروپا با ادعای اینکه ایران مسلح به سلاح هسته‌ای برای صلح جهانی خطرناک است؛ اتحادیه اروپا را به صدور بیانیه‌ای سوق داد که براساس آن رهبران اروپایی، ایران را به تحریم اقتصادی تهدید کردند. اما با توجه به قرائن موجود این اقدام در عمل به نفع آمریکا نخواهد بود چرا که محمود احمدی‌نژاد یک روز پیش از این اقدام در حرکتی پیش‌دستانه دستور داد تا بانک‌های ایرانی سرمایه خود را از کشورهای اروپایی خارج سازند. از سوی دیگر ناکامی بوش در این روند ضد ایرانی به دلیل فقدان ضمانت اجرایی این بیانیه تشدید می‌شود، چرا که موضع رهبران اروپایی در این باره تنها در حد اعلام آمادگی صرف باقی مانده است.

این کشورها در بیانیه خود عملی ساختن اقدامات موردنظر واشنگتن را به عدم پذیرش بسته پیشنهادی از سوی تهران منوط کرده‌اند.

این آمادگی در بیانیه پایانی اجلاس سران اتحادیه اروپا و آمریکا در اسلوونی آمده است. تحلیلگران آمریکایی پیش از این اجلاس گفته‌ بودند که بوش زمانی برای متقاعد کردن اتحادیه اروپا برای اجماع علیه ایران ندارد و علاوه بر این توافق عمده‌ای نیز بین اروپا و آمریکا در کار نیست و میزبانان بوش تنها در همراهی با وی به صدور بیانیه اکتفا خواهند کرد. در همین حال روزنامه فایننشال تایمز با اشاره به سفر اروپایی رئیس‌جمهور آمریکا پیش‌بینی کرده که با وجود لحن یکسان مقامات اروپایی، اختلافاتی بین اروپا و آمریکا بر سر نحوه و زمان اعمال تحریم‌های خارج از چارچوب سازمان ملل علیه ایران بروز خواهد کرد.

بسته تکراری

با این وجود در حالی که خاویر سولانا، رئیس‌ سیاست خارجی اتحادیه اروپا قرار است، یکشنبه آینده به ایران سفر کند، موضع زودهنگام اتحادیه اروپا که با فشار و حضور بوش در اجلاس سران این اتحادیه ابراز شد، نشان می‌دهد که آنها برخواسته غیرقانونی خود مبنی تعلیق غنی‌سازی از سوی ایران اصرار دارند، که در این صورت موضع مقامات ایرانی نیز مشخص خواهد شد.

اما به نظر می‌رسد که با توجه به چالش‌های پیش روی آمریکا در جلب حمایت کشورهای اروپایی علیه ایران که تابعی از عمر کوتاه و باقی‌مانده از حاکمیت جمهوریخواهان بر کاخ سفید است، پرونده هسته‌ای بعد از گذشت پنج سال وارد مرحله جدیدی بشود.

از یک سو خاویر سولانا با بسته‌ای کم و بیش تکراری به تهران می‌آید و از دیگر سو جورج بوش تنها در جلب موافقت ضمنی متحدان اروپایی‌اش علیه ایران توفیق یافته است.

اکنون و پس از سال‌ها تلاش برای بسته شدن این پرونده در آژانس انرژی اتمی، پرونده هسته‌ای کشورمان بر سر دوراهی سابق قرار گرفته است. دو راهی‌ای که در یک سوی آن بازگشت به ابتدای مسیر طی شده قرار دارد و در سوی دیگر آن پذیرش تحریم‌هایی است که مقامات ایرانی اثربخشی آن را در عمل انکار می‌کنند. خاویر سولانا، نماینده گروه 1+5 قرار است تا در سفر به تهران بسته‌ای را ارائه دهد که پیش‌‌تر در سال 2003 تهران آن را رد کرد. این بسته بر اساس مواضع سران 1+5 به نظر می‌رسد همچنان بر محوریت تعلیق غنی‌سازی اورانیوم در ازای تشویق استوار باشد لذا به نظر نمی‌رسد ایران پس از سال‌ها تلاش برای خودداری از چنین اقدامی قدم در این مسیر بردارد.

این در حالی است که به نظر نمی‌رسد همراهی ظاهری کشورهای اروپایی نتیجه بازی را به نفع بوش تغییر دهد.

به گزارش ایسنا این کشورها اعلام آمادگی کرده‌اند که تحریم‌های فعلی شورای امنیت سازمان ملل را به طور کامل و موثر علیه ایران اعمال کنند و همچنین آماده‌اند که آن تحریم‌ها را با اقدامات تنبیهی بیشتری همراه کنند. بنیتا فرور والدنر، کمیسیونر روابط خارجی اروپا در این باره گفت که این اقدامات می‌تواند شامل انسداد دارایی‌های بانک‌های ایرانی باشد. اما در هر صورت این دو مسیر برای هیچ کدام از طرفین نتیجه بر نخواهد بود.

نه تعلیق و نه تحریم آن چیزی نیست که منافع دو طرف را در بر گیرد لذا مسیر سومی لازم است تا با گذر از آن دو طرف با همکاری مسالمت‌آمیز به آنچه می‌خواهند دست یابند. بر این اساس که علیرضا اکبری، معاون وزیر دفاع سابق و تحلیلگر مسائل استراتژیک به «تهران امروز» می‌گوید: «ایران و آمریکا هر دو تمایل دارند به ‌ مسیر مصالحه بروند و هر دو می‌دانند که این مسیر از طریق زور و اجبار به دست نمی‌آید و مصالحه تنها از طریق مذاکره و گفت و گو حاصل می‌شود. بنا بر این دو طرف به گفت و گو اعتقاد دارند و بر اساس برخی خبرها سولانا به تهران می‌آید تا در حالی که شأن آمریکا را حفظ می‌کند، نشانه‌های مثبتی از سوی این کشور به ایران ارسال کند». از نظر اکبری اخلاق آمریکایی مانع از آن می‌شود که این کشور با زبان خوش به مسیر مصالحه بیاید اما این کشور نیاز مبرمی به مصالحه با ایران دارد، به گفته این تحلیلگر اگرچه آمریکا به دنبال تحریم می‌رود اما در واقع به مصالحه از طریق مذاکره با ایران نیاز دارد و این مساله‌ای است که شواهد موجود آن را اثبات می‌کند».