مرگ قطعنامه سوم تحریم

سیامک باقرى

تحولات هسته‌ای ایران در هفته اخیر بسیار قابل توجه و در مسیر دیپلماسی ایران بوده و فرصت‌های جالبی را برای ‌جمهوری‌اسلامی ‌ایران به وجود آورد. گزارش انجمن اطلاعات آمریکا ضمن اینکه با تحلیل‌ها و تفسیرهای متنوعی روبه‌رو بوده در عمل تاثیرات آن به شدت بر فراز پرونده هسته‌ای ایران سایه افکنده بود. در واقع گزارش فوق از یک سو و گزارشی که دبیرکل آژانس کمی ‌پیش از آن به شورای حکام آژانس ارائه داده بود به مثابه دو تیغ یک قیچی راهبرد آمریکا علیه ایران را به طور بنیادین تحت فشار خود قرار دادند.

1ـ ناکامی‌ مجدد گروه 1+5:

گروه 1+5 در فضای جدید به شدت لطمه خورده است گویا برای اکثر اعضای این گروه، پرونده هسته‌ای ایران حساسیت خود را از دست داده است زیرا آمریکا به ویژه وزیر خارجه این کشور تلاش کرد تا مقامات ارشد گروه 1+5 را در نشستی برای تصویب قطعنامه سوم تحریم فرا خواند. برای این منظور فرانسه زحمت تهیه پیش‌نویس مجدد قطعنامه سوم تحریم را کشید و با رایزنی‌های تلفنی سعی کرد اعضای 1+5 را متقاعد کند. اما عملا نشان داده شد که اکثریت اعضای 1+5 مایل به نشست حضوری نیستند به همین جهت به جای نشست حضوری، کنفرانس تلفنی برگزار شد و پس از یک ساعت و بیست دقیقه طرح بحث توافقی بر سر قطعنامه حاصل نشد. نماینده انگلیس و چین در مصاحبه جداگانه‌ای اعلام کردند که اختلافات میان اعضا بسیار جدی است. جالب اینکه تمام این اختلافات نیز متاثر از دو گزارش آژانس و انجمن اطلاعات ملی آمریکا بود. زیرا چین اعلام کرد که بر اثر تحولات جدید باید به طور کلی نگاه‌ها به پرونده هسته‌ای ایران، متحول شود. با این وجود، گروه 1+5 تا پایان سال 2007 هیچ انگیزه‌ای برای نشست جهت تصمیم علیه ایران ندارد.

2ـ مرگ سیاست تحریم مضاعف:

با انتشار گزارش انجمن اطلاعات ملی آمریکا و گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ‌و فضای ذهنی که در جهان ایجاد شد، رویکرد تحلیل را دامن زده است مبنی بر اینکه سیاست تحریم دیگر مرده است. بیشترین تحلیلگرانی که این تفسیر را از فضای موجود دارند، متعلق به صاحبنظران آمریکایی است. بروس ویدل یکی از افسران ارشد سیا و عضو موسسه بروکلین آمریکا گفت: اولین چیزی که به ذهن می‌رسد این است که دیگر قطعنامه سوم مرده است و دیگر منتفی است. حال دیگر مخالفان تحریم و قطعنامه سوم استدلال محکمی ‌دارند که به آن متوسل شوند. مایل روبین از صاحبنظران موسسه امریکن اینترپرایز یکی از مخالفان سرسخت ایران اعلام کرد قطعا کار دیپلماتیک را دشوارتر خواهد کرد و به برلین، پکن و مسکو بهانه خواهد داد که با قطعنامه سوم تحریم موافقت نکنند. مباحث فوق دقیقا در نشست 1+5 انعکاس داشت و جان ساورز نماینده انگلیس در سازمان ملل گفت: متاسفانه به عقیده من احتمال اینکه بتوانیم به پیشرفتی دست یابیم وجود ندارد.

3ـ گام مثبت دیگر:

در شرایطی که گزارش انجمن اطلاعات ملی آمریکا فضای افکار عمومی ‌را به خودش مشغول کرده بود، سفر هیئت بازرسان آژانس به تهران برای حل مسائل باقی‌مانده در چارچوب مدالیته بدون سروصدا صورت گرفت مباحث در نشست مختلف با رضایت طرفین انجام شد و به زودی به شورای حکام آژانس ارسال خواهد شد. این گزارش همانطور که دبیر کل آژانس اعلام کرده بود، آخرین گزارش آژانس در خصوص برنامه‌های گذشته هسته‌ای ایران است و ظاهر امر نشان می‌دهد که البرادعی در صورتی که تحت سوءقصد یا فشارهای آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار نگیرد صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های گذشته هسته‌ای ایران را اعلام خواهد کرد و اعلام این موضوع با عنایت به گزارش انجمن اطلاعات ملی آمریکا پیام مکمل را به جهانیان می‌دهد. بدان معنا که آژانس اعلام می‌کند که گذشته پرونده ایران تا سال 2003 راستی‌آزمایی شده و هیچ انحرافی در آن دیده نشده از سوی دیگر بر مبنای گزارش انجمن اطلاعات ملی آمریکا فعالیت‌های هسته‌ای ایران از سال 2003 تاکنون ماهیت نظامی ‌اساسا نداشته است. بنابراین هیچ ضرورتی برای شورای امنیت جهت رسیدگی پرونده هسته‌ای ایران باقی نمی‌ماند.

4ـ گفتمان بازگشت:

فرایند تحولات هسته‌ای ایران نشان می‌دهد که به زودی طرفداران بازگشت پرونده ایران به حالت عادی، به شدت افزایش یابد و شامل کشورهای اروپایی نیز شود. در شرایط کنونی مواضع صاحبنظران در کشورهای اروپایی و آمریکا و همچنین رویکردهای چین، روسیه و البرادعی بیانگر تقویت گفتمان بازگشت پرونده از شورای امنیت به آژانس است.چینی‌ها به صراحت اعلام کردند که با تحولات جدید باید دیدگاه‌های خود در خصوص وجود پرونده ایران در شورای امنیت بازنگری شود. لاورف وزیر خارجه روسیه نیز آشکارا خواستار در نظر گرفتن قوای آژانس در مسئله هسته‌ای ایران و بر اساس تاکید برحق ایران شد. البرادعی نیز گفته است آژانس قادر به راستی آزمایی هسته‌ای ایران است. بنابراین فلسفه وجودی پرونده ایران در شورای امنیت از بین رفته است. بر همین اساس نماینده ایران در سازمان ملل طی نامه‌ای از دبیر کل سازمان ملل خواست پرونده ایران به آژانس برگردد.

نتیجه:

تحولات جدید چند مسئله را اثبات کرده است. برنامه‌ایران صلح‌آمیز است؛ آژانس قادر به راستی‌آزمایی فعالیت‌های هسته‌ای ایران می‌باشد. تحریم ایران بدون مبنا و استدلال می‌باشد زیرا تهدید صلح و امنیت بین‌المللی در کار نیست. مذاکره در صورت تعلیق فعالیت‌ها ارزش خود را از دست داده است و مذاکره با ایران نه تنها نباید متوقف به تعلیق فعالیت‌های هسته‌ای شود بلکه نیاز به حضور حتمی ‌آمریکا نیز نیست چنانکه کارشناس سیاست خارجی فراکسیون سبزهای پارلمان اروپا اخیرا گفت که اروپا باید بدون آمریکا با ایران وارد مذاکره شود.