عبور از بحران

علی امینی

سرانجام پس از یک دوره چهارماهه بن بست سیاسی برای تشکیل دولت جدید در عراق، ابراهیم جعفری نخست وزیر دوره انتقالی و نامزد ائتلاف عراق یکپارچه با انصراف خود راه را برای دور جدیدی از تحولات سیاسی در عراق هموار نمود.

عملکرد ابراهیم جعفری در دولت انتقالی و نیز اندیشه و سابقه وی از جمله عوامل عدیده ای بودند که مخالفت اشغالگران و گروه‌های اقماری را در عراق سبب شده بود.

1- ابراهیم جعفری در مقابل اشغالگران قاطع و صریح بود. وی بارها از نقش اشغالگران در ایجاد و هدایت ناامنی‌ها در عراق سخن گفته بود. از سوی دیگر وجهه مذهبی و اصولگرایی دکتر جعفری و ارتباط دیرینه وی با ایران سبب مخالفت گسترده اشغالگران با تداوم نخست وزیری وی شده بود.

2- جریان کردی عملکرد ابراهیم جعفری را در دوره انتقالی مغایر خواسته‌ها و منافع قومی خود در مساله فدرالیسم و الحاق کرکوک به منطقه اقلیم کردی ارزیای می نمود. از نظر مقامات ائتلاف کردستان عراق سیاست‌های ابراهیم جعفری اجازه تقویت اندیشه فدرالیسم و نفوذ و اقتدار بیشتر کردها در ناحیه کرکوک را نمی دهد.

3- نقش ابراهیم جعفری در سیاست بعثی زدایی و اخراج بقایای حزب بعث از لایه‌های میانی دولت که در دوران دولت موقت عراق: دولت ایادعلاوی- تقویت شده بود و کارنامه موفق وی در برگزاری همه پرسی قانون اساسی و انتخابات پارلمانی دائم که به پیروزی جریان اصولگرایی شیعه و به حاشیه راندن هر چه بیشتر گروه‌های زیاده خواه منجر شده بود سبب خشم گروه‌های اقلیت اهل سنت از دولت ابراهیم جعفری شده بود. به این ترتیب آنها نیز در کنار اشغالگران و ائتلاف کردی با تداوم نخست وزیری جعفری مخالفت کردند.

4- گروه‌های لائیک شیعی نظیر «العراقیه» ایاد علاوی که به صورت گسترده‌ای از سوی آمریکایی‌ها حمایت می شدند نیز اندیشه‌ها و برنامه‌های ابراهیم جعفری را در تضاد با خواسته‌های خود می دیدند. از این رو این گروه‌ها نیز در مخالفت با ابراهیم جعفری و در سنگ اندازی در روند آن کوتاهی نکردند.

به این ترتیب برای برون رفت از بحران موجود و خاتمه دادن به بن بست سیاسی در فرایند دولت سازی در عراق جدید، دکتر جعفری از قدرت کناره گیری نمود تا ائتلاف عراق یکپارچه فرد دیگری را برای پست نخست وزیری پیشنهاد و معرفی نماید. هر چند در طول هفته‌های گذشته ائتلاف عراق یکپارچه بر پیشنهاد خود برای پست نخست وزیری تاکید نمود اما مخالفت گروه‌های رقیب و اشغالگران آمریکایی این تردید را بوجود آورد که شاید نامزد مورد حمایت آنها در پارلمان رای مورد نیاز دوسوم نمایندگان را کسب ننماید که در این صورت ناچار به پذیرش شکست نسبی و معرفی گزینه جدیدی شوند.

1- کناره گیری ابراهیم جعفری از پست نخست وزیری هر چند به ظاهر یک پیروزی مقطعی و کوتاه مدت برای مخالفین وی قلمداد می شود اما با نگاهی به سابقه و شخصیت جایگزینی وی :جواد مالکی- بازنده اصلی فراز اخیر تحولات عراق اشغالگران و مخالفین ابراهیم جعفری بوده است. دکتر جواد مالکی نفر دوم حزب قدرتمند الدعوه عراق و مسئول شاخه نظامی این جریان اصیل شیعی بوده و در دوران پس از اشغال نیز نائب رئیس کمیته بعثی زدایی در مجمع ملی عراق بوده است.

2- انتخاب جواد مالکی چند ساعت قبل از برگزاری رسمی پارلمان که با یک تاخیر چندماهه انجام شد حاکی از تدبیر و برنامه ریزی بسیار عالی رهبران ائتلاف عراق یکپارچه است. بخصوص اینکه زمان از اشغالگران و مخالفین برای چانه زنی و ابراز مخالفت گرفته شد و از سویی طولانی شدن فرایند دولت سازی و اصرار ائتلاف عراق یکپارچه به نامزدی ابراهیم جعفری، مخالفین را در انتخاب جواد مالکی با انفعال مواجه ساخت.

3- با توجه به شناختی که از جواد مالکی وجود دارد وی به طور قطع گزینه ایده آل مورد نظر اشغالگران و مخالفین ابراهیم جعفری نیست و نخواهد بود. زیرا مسئولیت‌های کوتاه مالکی در سال‌های گذشته در عراق جدید و سابقه مبارزاتی وی و نیز مواضع قاطع و صریحی که در خصوص اشغالگران دارد نشان از نظر فکری و مدیریتی تفاوتی با ابراهیم جعفری نخواهد داشت‌.

4- سیاست واشنگتن پس از انتخابات پارلمانی آذرماه گذشته بیش از هر چیز دیگر جلوگیری از ابقای نخست وزیری ابراهیم جعفری بوده است. مقامات واشنگتن همه فشارها و اقدامات خود را روی این موضوع متمرکز کرده بودند و برای پایان بن بست بوجود آمده فاقد هرنوع ابتکار عمل بودند. به این ترتیب به نظر می رسد کارشکنی‌ها و مانع تراشی‌های آنها در راه ایجاد دولتی با ثبات و پایدار در عراق هم چنان ادامه خواهد داشت، بخصوص اینکه جواد مالکی سیاست‌های اشغالگران و گروه‌های اقماری را در عراق دنبال نخواهد کرد.